Waar loopt uw organisatie tegenaan? Pesten en sociale veiligheid op de werkvloer

Geen twee situaties rond pesten, ongewenst gedrag en sociale veiligheid op de werkvloer zijn hetzelfde. Misschien herkent u een concreet probleem: een medewerker die wordt buitengesloten, een leidinggevende die niet weet hoe te reageren op een melding, of een organisatie waar de meldprocedure niet duidelijk genoeg is. Misschien is het beeld nog vager: onderhuidse spanning in een team, grapjes die steeds scherper worden, collega’s die liever zwijgen dan iets melden, of een cultuur waarin ongewenst gedrag te lang blijft liggen. Wat uw situatie ook is: het helpt om eerst scherp te krijgen wat er precies speelt. Pas daarna kunt u bepalen welke aanpak passend is. Deze pagina helpt u kiezen. Hieronder vindt u herkenbare situaties met daarbij het aanbod dat het beste aansluit.

Herkent u uw organisatie in een van deze situaties?

“Ik weet niet zeker of dit nog een conflict is, of al pesten.”

Het is niet altijd meteen duidelijk wanneer onenigheid tussen collega’s overgaat in pesten. Toch is dat onderscheid belangrijk. Een conflict gaat vaak over een meningsverschil tussen partijen die nog enigszins gelijkwaardig tegenover elkaar staan. Bij pesten gaat het om herhaald negatief gedrag, vaak met een machtsverschil, waarbij iemand zich niet goed kan verdedigen. Als u dit verschil niet goed herkent, bestaat het risico dat pesten wordt behandeld als een normaal conflict. Dan blijft de groepsdynamiek buiten beeld en wordt de situatie vaak niet opgelost.

► Passend aanbod → Pesten op de werkvloer herkennen 

Een training die HR, leidinggevenden en medewerkers helpt het verschil te zien en grensoverschrijdend gedrag vroeg te signaleren. 

“Een medewerker wordt gepest en ik weet niet goed hoe ik moet ingrijpen.”

Een melding van pesten vraagt zorgvuldigheid. U wilt de melder serieus nemen, maar ook zorgvuldig omgaan met hoor en wederhoor, vertrouwelijkheid en de positie van andere betrokkenen. Te snel handelen kan schade veroorzaken. Te lang wachten kan de situatie verergeren. Bij een melding is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de direct betrokkenen, maar ook naar de context waarin het gedrag heeft kunnen ontstaan. Pesten speelt zich vaak af binnen een groep en wordt beïnvloed door omstanders, teamnormen en de reactie van leidinggevenden.

► Passend aanbod → Medewerker wordt gepest of ervaart ander grensoverschrijdend gedrag

Wat doet u als werkgever of leidinggevende?

“Onze leidinggevenden weten niet hoe ze pesten en onveilig gedrag in hun team moeten aanpakken.”

Leidinggevenden hebben een sleutelrol bij sociale veiligheid. Zij bepalen mede of medewerkers zich veilig genoeg voelen om iets te zeggen. Zij vangen vaak de eerste signalen op, maar kunnen die signalen ook missen of onbedoeld kleiner maken. Een leidinggevende hoeft niet alles alleen op te lossen, maar moet wel weten wat pesten is, welke groepsdynamiek meespeelt en wanneer HR, directie, vertrouwenspersoon of externe begeleiding nodig is.

► Passend aanbod → Leidinggevenden als sleutelrol 

Voor leidinggevenden en management die pesten, ongewenst gedrag en sociale onveiligheid eerder willen herkennen en zorgvuldiger willen aanpakken.

“We hebben geen vertrouwenspersoon, of de meldprocedure werkt niet.”

Een vertrouwenspersoon en een duidelijke meldprocedure zijn belangrijke onderdelen van sociale veiligheid. Medewerkers moeten weten waar zij terechtkunnen, wat er met hun melding gebeurt en welke bescherming zij mogen verwachten. Werkgevers zijn verplicht beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting, waaronder pesten, agressie, discriminatie en seksuele intimidatie. Het aanstellen van een vertrouwenspersoon kan een belangrijk onderdeel zijn van dit beleid. Daarnaast is wetgeving in voorbereiding waardoor een vertrouwenspersoon verplicht wordt voor organisaties. Een vertrouwenspersoon aanstellen is op zichzelf niet genoeg. De rol moet bekend zijn, onafhankelijk genoeg zijn gepositioneerd en gekoppeld zijn aan een meldprocedure die medewerkers vertrouwen.

► Passend aanbod →  Vertrouwenspersoon en meldprocedure inrichten 

Advies en ondersteuning bij het inrichten of verbeteren van een vertrouwenspersoon, meldroute en opvolging van meldingen.

“We willen ons PSA-beleid op orde brengen, maar weten niet waar te beginnen.”

De Arbowet verplicht werkgevers om beleid te voeren dat psychosociale arbeidsbelasting voorkomt of beperkt. Onder PSA vallen onder meer werkdruk, pesten, agressie, discriminatie en seksuele intimidatie. Beleid op papier is iets anders dan beleid dat in de praktijk werkt. Een gedragscode, meldprocedure of RI&E heeft pas waarde als medewerkers weten wat erin staat, leidinggevenden weten hoe ze moeten handelen en meldingen zorgvuldig worden opgevolgd.

► Passend aanbod → Sociale veiligheid en PSA-beleid praktisch maken 

Voor organisaties die hun beleid, gedragscode, meldroute en aanpak van ongewenst gedrag concreter willen maken.

“We willen dit in het hele team bespreekbaar maken, niet alleen bij incidenten.”

Pesten is een groepsproces. Het ontstaat, houdt zichzelf in stand of stopt door wat de hele groep doet. Niet alleen de pester en het slachtoffer spelen een rol, maar ook omstanders, meelopers, zwijgers, leidinggevenden en de normen binnen het team. Een teamtraining helpt om pesten, buitensluiting, roddelen, online gedrag en sociale veiligheid bespreekbaar te maken vóórdat het escaleert.

► Passend aanbod →  Teamtraining sociale veiligheid 

Voor teams die samen willen werken aan bewustwording, veilige communicatie en duidelijke afspraken.

“We zitten al vast in een complexe situatie en hebben maatwerk nodig.”

Soms is een situatie al verder geëscaleerd. Er is sprake van een langlopend conflict, een melding, een vertrouwenscrisis in een team, meerdere betrokkenen of een organisatie die na een incident niet goed weet hoe verder. Dan is een training alleen niet genoeg. Eerst is overzicht nodig: wat speelt er precies, wie zijn betrokken, wat is al geprobeerd en welke vervolgstap is zorgvuldig?

► Passend aanbod  →  Advies en maatwerk bij complexe situaties

Voor organisaties die behoefte hebben aan casusverkenning, advies, begeleiding of een maatwerktraject.

Wetenschappelijk onderbouwde visie: pesten is een groepsproces

Bij Stop Pesten Nu benaderen wij pesten op het werk niet als een geïsoleerd incident tussen één pester en één gepeste collega. Wetenschappelijke studies naar pesten laten zien dat pesten vaak ontstaat en blijft bestaan binnen de dynamiek van een groep. Dat geldt op school, maar ook op de werkvloer: machtsverhoudingen, groepsdruk, zwijgende omstanders en collega’s die liever wegkijken dan ingrijpen, kunnen pestgedrag in stand houden. Pas wanneer de hele groep verantwoordelijkheid neemt, verandert er structureel iets. Dat betekent niet dat iedereen schuldig is. Het betekent wel dat iedereen invloed heeft op de norm: wat laten we gebeuren, waar spreken we elkaar op aan en wanneer vragen we hulp? Dit geldt ook voor digitale kanalen. Pesten via Teams, Slack, WhatsApp-groepen of e-mail werkt vaak door dezelfde mechanismen van uitsluiting, schaamte en machtsverschil als pesten op de fysieke werkvloer. Wij behandelen online en offline gedrag daarom altijd in samenhang.

Melden van ongewenst gedrag (seksuele intimidatie, agressie, pesten en discriminatie) )is geen snitchen. Een medewerker die een melding doet, neemt verantwoordelijkheid voor de sociale veiligheid van het team. Dat verdient ondersteuning, geen argwaan.

Onderbouwd, actueel en passend bij wet- en regelgeving

Het aanbod van Stop Pesten Nu Academy is gebaseerd op actuele inzichten over pesten, groepsdynamiek en sociale veiligheid. Daarbij sluiten we aan bij de praktijk van organisaties én bij de verantwoordelijkheid van werkgevers rond psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Werkgevers moeten volgens de Arbowet beleid voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. PSA gaat onder meer over werkdruk en ongewenst grensoverschrijdend gedrag.  

Bij ongewenst (grensoverschrijdend) gedrag op het werk gaat het om vier hoofdvormen

1. Agressie en geweld
2. Discriminatie
3. Pesten
4. Seksuele intimidatie (me-too).

Daarom gaat sociale veiligheid niet alleen over cultuur, maar ook over zorgvuldig werkgeverschap.

Gratis kennis én verdiepende ondersteuning

Op onze website vindt u gratis kennis, informatie, achtergrondartikelen en praktische uitleg over pesten op het werk. Een goede startpagina daarvoor is het Kenniscentrum Pesten op het Werk voor bedrijven. Wilt u verder dan lezen en samen met uw team of organisatie echt aan de slag met herkennen, voorkomen en aanpakken? Dan biedt Stop Pesten Nu Academy⁠ betaalde trainingen, workshops en maatwerktrajecten, speciaal ontwikkeld voor HR, leidinggevenden, vertrouwenspersonen, preventiemedewerkers, ondernemingsraden en teams. Wij vragen hiervoor een vergoeding omdat dit werk mogelijk moet blijven. Stichting Stop Pesten Nu ontvangt geen subsidies en geen overheidssteun. Wij zijn afhankelijk van donaties, de inzet van vrijwilligers en de opbrengsten uit ons betaalde trainingsaanbod. Wie dit werk wil steunen, kan dat doen via Doneren aan Stop Pesten Nu⁠

Onze website is door de Koninklijke Bibliotheek geselecteerd en opgenomen als digitaal erfgoed binnen het kader van het UNESCO Charter on the Preservation of the Digital Heritage. Meer hierover leest u op de pagina Stop Pesten Nu erkend als digitaal erfgoed⁠.

Wist u dat?

Uit CNV-onderzoek blijkt dat ruim een kwart van de werkenden te maken heeft met treiteren, roddelen, uitlachen of ander vervelend gedrag op het werk. In dat onderzoek gaf 27% van de werkenden aan hiermee te maken te hebben. Ook gaf 16% van de ondervraagden aan te worden getreiterd door hun leidinggevende. Deze cijfers laten zien dat pesten op het werk geen klein of uitzonderlijk probleem is. Het raakt medewerkers, teams en organisaties. De gevolgen kunnen zichtbaar worden in verzuim, lagere productiviteit, verloop, juridische risico’s, verlies aan vertrouwen en schade aan het werkgeversimago.

Wilt u meer lezen over cijfers, gevolgen en achtergrond? Bekijk dan ook Cijfers Pesten op het Werk⁠, Pesten op het werk heeft ernstige gevolgen⁠ en Integrale aanpak van Stop Pesten Nu: veiligere werkplek en kostenbesparing⁠.

Waarom kiezen voor een integrale aanpak?

Pesten en ongewenst gedrag verdwijnen zelden door één gesprek, één poster of één beleidsdocument. Een duurzame aanpak vraagt aandacht voor gedrag, cultuur, meldroutes, leidinggevenden, teamdynamiek en opvolging van signalen. Een integrale aanpak helpt uw organisatie om niet alleen te reageren op incidenten, maar ook te voorkomen dat dezelfde patronen terugkeren. Dat kan bijdragen aan minder verzuim, betere samenwerking, meer vertrouwen en een sterker werkgeversimago.

Op de pagina Veilige werkplek zonder pesten | Trainingen & Advies⁠ leest u meer over trainingen, advies en integrale ondersteuning.

Volgende stap

Heeft u een training of workshop nodig voor uw team of organisatie? Bekijk welke situatie hierboven het best aansluit en lees verder op de bijbehorende pagina. Wilt u eerst vrijblijvend overleggen welke aanpak bij uw situatie past? Neem dan contact op via contactformulier⁠. We denken graag met u mee, ook als u nog niet precies weet wat u nodig heeft.

Interne links

• Kenniscentrum Pesten op het Werk (bedrijven)
• Stappenplan omgaan met ongewenst gedrag (voor slachtoffers)
• Pesten op het werk heeft ernstige gevolgen
• Voorbeeld gedragscode pesten op het werk
• Steun Stop Pesten Nu / doneren
• Erkenning als digitaal erfgoed (UNESCO Charter)
• Pesten op de werkvloer herkennen
• Medewerker wordt gepest 
• Leidinggevenden als sleutelrol
• Een vertrouwenspersoon: wanneer is dat verplicht? 
• Vertrouwenspersoon en meldprocedure
• Overzichtspagina bedrijven
• Cursusaanbod Stop Pesten Nu Academy

Veelgestelde vragen

1. Wat is het verschil tussen een conflict op het werk en pesten?
   Een conflict is meestal een meningsverschil tussen partijen die nog enigszins gelijkwaardig tegenover elkaar staan. Pesten is herhaald negatief gedrag, vaak met een machtsverschil, waarbij iemand zich moeilijk kan verdedigen. Bij pesten speelt de groep vaak een belangrijke rol: omstanders, meelopers en zwijgers kunnen het gedrag onbedoeld in stand houden.
    
2. Is een vertrouwenspersoon verplicht voor mijn organisatie?
   Werkgevers zijn verplicht om beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting. Een vertrouwenspersoon kan een belangrijk onderdeel zijn van dat beleid. Volgens Ondernemersplein wordt een vertrouwenspersoon binnenkort verplicht voor organisaties. Omdat wetgeving in beweging is, is het verstandig om de actuele stand te controleren en nu al te zorgen voor een duidelijke, veilige en toegankelijke meldroute.
    
3. Bieden jullie alleen trainingen, of ook gratis informatie?
   Beide. Op de website van Stop Pesten Nu vindt u gratis kennis, achtergrondartikelen, praktische uitleg en materialen. Via Stop Pesten Nu Academy⁠ bieden wij betaalde trainingen, workshops en maatwerktrajecten voor organisaties die concreet aan de slag willen.
    
4. Voor wie zijn de trainingen van Stop Pesten Nu Academy bedoeld?
   De trainingen zijn bedoeld voor werkgevers, HR-professionals, leidinggevenden, vertrouwenspersonen, preventiemedewerkers, ondernemingsraden en teams die binnen hun organisatie willen werken aan het herkennen, voorkomen en aanpakken van pesten, ongewenst gedrag en sociale onveiligheid.
    
5. Welke training past bij onze situatie?
   Dat hangt af van wat er speelt. Wilt u vooral leren herkennen wat pesten is? Dan past een training over pesten op de werkvloer herkennen. Speelt er al een melding? Dan is begeleiding rond zorgvuldig handelen passender. Wilt u het team als geheel betrekken? Dan past een teamtraining sociale veiligheid. Is de situatie complex of vastgelopen? Dan is advies en maatwerk verstandiger.
    
6. Zijn jullie trainingen wetenschappelijk onderbouwd?
   Ja. Stop Pesten Nu Academy werkt vanuit actuele inzichten over pesten, groepsdynamiek, omstandersgedrag en sociale veiligheid. Daarnaast sluiten de trainingen aan bij de verantwoordelijkheid van werkgevers rond psychosociale arbeidsbelasting en zorgvuldig handelen bij signalen of meldingen.
    
7. Wat als we nog niet precies weten wat we nodig hebben?
   Dat is heel normaal. Veel organisaties voelen eerst dat er iets schuurt, zonder dat meteen duidelijk is of het gaat om conflict, pesten, ongewenst gedrag of een bredere cultuurkwestie. Neem gerust contact op via het contactformulier⁠. Dan kijken we samen welke vervolgstap logisch is.