Wat is pesten? Kennis, signalen, gevolgen en aanpak

Welkom bij het Kenniscentrum Pesten van Stichting Stop Pesten Nu, hét onafhankelijke kennis-, informatie- en expertisecentrum over pesten en online pesten in Nederland. Op deze pagina vind je de belangrijkste achtergrondkennis over pesten: wat het is, hoe je het herkent, welke vormen er zijn, wat de gevolgen zijn en hoe je pesten kunt aanpakken. Niet oppervlakkig, maar onderbouwd, praktisch en direct toepasbaar.

Drie kenmerken van pesten

Herhaaldelijk gedrag: Pesten is geen eenmalige gebeurtenis, maar een patroon van terugkerend gedrag dat zich over een langere periode voordoet. Het kan zich voordoen op verschillende plaatsen, zoals op school, op het werk, in de buurt of online.
Machtsongelijkheid: Pesten houdt in dat de pester meer macht heeft dan het slachtoffer. Deze machtsverhouding kan gebaseerd zijn op fysieke kracht, sociale status, leeftijd, populariteit of andere factoren die de pester in staat stellen controle uit te oefenen over het slachtoffer.
Opzettelijke schade: Pestgedrag is intentioneel en heeft tot doel schade, leed of angst toe te brengen aan het slachtoffer. Het kan zich uiten in verschillende vormen, zoals beledigingen, uitsluiting, vernedering, roddelen, bedreigingen, fysiek geweld of het verspreiden van geruchten online.

Pesten heeft ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als de pester. Slachtoffers kunnen emotionele problemen ontwikkelen, zoals angst, depressie, een laag zelfbeeld, sociaal isolement en zelfs suïcidale gedachten. Pesters kunnen ook negatieve gevolgen ondervinden, zoals problemen op school of werk, antisociaal gedrag op latere leeftijd en moeite hebben me t het aangaan van gezonde relaties.

Kenniscentra per doelgroep

Naast deze overkoepelende kennispagina hebben we aparte kenniscentra per doelgroep, zodat je direct bij de informatie uitkomt die in jouw situatie relevant is:

Scholen – voor schooldirectie, docenten, mentoren en antipestcoördinatoren
Bedrijven – voor HR, leidinggevenden, werkgevers en werknemers
Sportverenigingen – voor trainers, coaches en bestuurders
Verpleeghuizen en woonzorgcentra – voor zorgprofessionals
Ouders en opvoeders
Leerlingen – voor kinderen en jongeren

Vind direct antwoord op je vraag

Wat wil je weten?	Direct naar het artikel
Wat is pesten precies? (definitie)	Wat is pesten?
Welke vormen van pesten zijn er?	Herken de vormen van pesten
Subtiele vormen van pesten	Soorten subtiel pestgedrag
Hoe laat pesten zich zien in de praktijk?	Hoe pesten zich laat zien
Hoe herken ik signalen van pesten?	Signalen van pesten herkennen
Wat is de signalenlijst en hoe gebruik ik die?	Signalenlijst pesten: herken de waarschuwingstekens
Wat zijn de gevolgen van pesten?	Gevolgen van pesten
Wat zijn de psychologische gevolgen?	Psychologische gevolgen van pesten
Kan pesten je leven blijvend beïnvloeden?	Hoe gepest worden de rest van je leven kan bepalen
Welke rollen zijn er bij pesten?	Rollen bij pesten
Hoe pak je pesten aan als groepsproces?	Pesten aanpakken als groepsproces
Wat is de rol van omstanders?	De rol van omstanders bij pesten
Wat is het verschil tussen plagen en pesten?	Plagen of pesten: hoe leg je dat uit?
Wat zijn de feiten en cijfers over pesten?	Feiten en cijfers over pesten in Nederland
Welke wetgeving geldt er rondom pesten?	Wet- en regelgeving pesten in Nederland
Wat zegt recent wetenschappelijk onderzoek?	Pesten: oorzaken, gevolgen en interventies (onderzoek)

Plagen en pesten: een belangrijk onderscheid

Plagen en pesten worden vaak door elkaar gehaald, maar het verschil is groot. Plagen is wederzijds, gelijkwaardig en voor iedereen onschuldig — je kunt terugplagen en het stopt vanzelf. Pesten is gemeen en stelselmatig, er is sprake van een machtsverschil en de gepeste persoon kan zich er niet zelf uit bevrijden. Wie dat onderscheid niet maakt, bagatelliseert pesten onbedoeld.

Podcast 'Pesten stopt niet bij de schoolpoort: sociale veiligheid op het werk en in de zorg'

Pesten is een maatschappelijk probleem dat in elke levensfase voorkomt. In deze audio-overview leer je via het Kenniscentrum Pesten van Stop Pesten Nu dat pesten niet alleen op scholen gebeurt, maar dat bijvoorbeeld ook 27% van de werknemers en 20% van de ouderen in zorginstellingen hiermee te maken krijgen. Ontdek hoe je sociale veiligheid versterkt van de werkvloer tot het klaslokaal.

Beluister onderstaande Podcast Pesten stopt niet bij de schoolpoort: Sociale veiligheid op het werk en in de zorg

pesten_van_schoolplein_tot_kantoortuin.m4a

Misverstanden over pesten ontkracht door Rijksuniversiteit Groningen

“Pesten is goed voor je karaktervorming en helpt je om je uit moeilijke situaties te redden” Waar of niet waar?
Niet waar, van systematisch gepest worden leer je namelijk niets.
"Voor mensen die zeggen 'Ik ben vroeger ook gepest maar dat heeft geen enkel effect op me gehad'. Waar of niet waar?
Niet waar, pesten laat altijd zijn sporen na. De wetenschap gaat zelfs zover en vraagt dan aan die personen: Was het wel écht pesten?
"Als je gepest wordt, moet je juist leren om van je af te bijten” Waar of niet waar?
Niet waar, dit is nagenoeg onmogelijk door het machtsverschil en het meer tegen 1.

Kernbegrippen & definities

Gevolgen van pesten

Signaleren & herkennen

Strategische snalyse: sociale veiligheid in Nederland

Voor professionals die verantwoordelijk zijn voor het waarborgen van een veilig klimaat, biedt dit briefingdocument een diepgaande analyse van de actuele staat van sociale veiligheid. Als onafhankelijk kenniscentrum bieden wij hiermee directe toegang tot betrouwbare informatie, strategische kaders en beleidsvoorbeelden die essentieel zijn voor het herkennen en voorkomen van pestgedrag. Het document deconstrueert de complexe machtshiërarchieën en groepsnormen die ten grondslag liggen aan pesten in het onderwijs, op de werkvloer, in de sport en de zorg. Gebruik deze analyse als fundament voor uw eigen veiligheidsbeleid en als middel om het pesten structureel als groepsproces aan te pakken.

► Bekijk het Briefingdocument: Analyse van Pesten en Sociale Veiligheid in Nederland

Achtergrond & wetenschap

Wetenschappelijke onderzoeken Nationaal en Internationaal zie Kennisbank Pesten & Online Pesten
Feiten & cijfers over pesten
Misverstanden over pesten
Bronnen en literatuur zie Kennisbank Pesten & Online Pesten
Veelgestelde vragen over pesten – Wat je moet weten
Wat kun je doen als je gepest wordt?

Pesten als groepsprobleem: de rol van de omgeving

Pesten is niet alleen een kwestie van één persoon die een ander pijn doet; het is een groepsprobleem. Dit betekent dat de hele groep, of dat nu een klas, een afdeling op het werk, een sportteam, of een andere sociale groep is, een rol speelt in het in stand houden of beëindigen van pestgedrag. Wanneer pesten in een groep plaatsvindt, is het vaak de houding van de omstanders en de bredere groepsdynamiek die bepaalt of het pestgedrag kan doorgaan.

Rollen bij pesten

Hoe groepsdynamiek pesten in stand houdt

Normen en waarden binnen de groep
Als een groep geen duidelijke normen en waarden heeft die respect en inclusiviteit bevorderen, kan pesten makkelijker wortel schieten. In groepen waar agressie of uitsluiting wordt getolereerd of zelfs aangemoedigd, is de kans groter dat pesten een probleem wordt.
De rol van omstanders
Omstanders, of zij die getuige zijn van pesten, hebben een krachtige rol in het al dan niet in stand houden van het pestgedrag. Als omstanders niet ingrijpen of zelfs meedoen, krijgt de pester de boodschap dat hun gedrag acceptabel is. Dit versterkt het pestgedrag en maakt het voor het slachtoffer moeilijker om hulp te krijgen.
Groepsdruk
In veel gevallen voelen individuen zich onder druk gezet om mee te doen met pesten, vooral als het lijkt alsof de rest van de groep dit gedrag ondersteunt. Groepsdruk kan ervoor zorgen dat mensen dingen doen waar ze eigenlijk niet achter staan, uit angst om zelf het volgende slachtoffer te worden.
Macht en controle
Pesters proberen vaak macht en controle te krijgen binnen de groep door anderen te domineren en te vernederen. Dit machtsstreven kan worden aangemoedigd door een cultuur waarin hiërarchie en dominantie worden gewaardeerd.

Pesten is een probleem van ons allemaal

Pesten is een ernstig probleem dat voorkomt in alle leeftijdsgroepen en in verschillende contexten. Het is niet alleen een kwestie tussen de pester en het slachtoffer, maar een groepsprobleem waarbij de gehele groep verantwoordelijk is voor het al dan niet in stand houden van het pestgedrag. Door pesten te herkennen, te voorkomen en effectief aan te pakken, kunnen we een veilige en respectvolle omgeving creëren voor iedereen.

Of het nu gaat om school, werk, sportverenigingen of andere sociale omgevingen, het is onze verantwoordelijkheid om pesten te stoppen. Door samen te werken en een cultuur van empathie, respect, en inclusie te bevorderen, kunnen we ervoor zorgen dat niemand het slachtoffer wordt van dit schadelijke gedrag. Laten we samenwerken om pesten te stoppen en een positieve verandering teweeg te brengen in de levens van velen.

Wat pesten niet is?

Het is belangrijk om te begrijpen dat enkele incidenten, conflicten of gevechten tussen gelijken, zowel persoonlijk als online, niet als pesten worden gedefinieerd. Hoewel deze acties veel leed kunnen veroorzaken, voldoen ze niet aan de definitie van pesten en zijn ze geen voorbeelden van pesten, tenzij ze opzettelijk en herhaaldelijk plaatsvinden. Enkele voorbeelden van wat geen pesten is:

Af en toe sociale afwijzing, afkeer, narigheid of wrok
Willekeurige daden van agressie of intimidatie
Onderlinge ruzies of meningsverschillen

Wanneer gaat een onschuldige grap te ver en valt iets onder pestgedrag?

Het lijkt een moeilijke vraag, waar geen eenduidig antwoord op te geven is. Toch is het antwoord juist heel simpel. De belangrijkste vuistregel is: Het gaat er niet om wat jij wel of niet doet, het gaat erom hoe dat bij een ander binnenkomt. Je vertoont pestgedrag als ook maar één iemand dat gedrag niet fijn vindt!

Als je geplaagd wordt, kun je altijd terugplagen. Daar ontstaan geen problemen van. Plagen is nooit gemeen, plagen kent geen ruw randje (of lichte schuring), plagen is altijd voor alle partijen grappig. Als het gemeen voelt of pijn doet, dan was het geen plagen, maar gemeen gedrag (of pesten - iedere keer bij dezelfde). Aanpak en interventies

Denk je dat jij het doelwit kan zijn van een pestkop?

Geloof jij dat pesten de zwaksten en meest kwetsbaren overkomt?
Denk je dat het gebeurt met degenen die impopulair zijn en sociaal geïsoleerd van collega's, klasgenoten of teamgenoten?
Denk je dat het jou niet zal overkomen omdat je sterk, onafhankelijk en gerespecteerd bent?

Als je instemmend knikt, heb je dezelfde verkeerde opvattingen aangenomen die velen van ons hebben over pestkoppen en degenen die ze targeten. Uit onderzoek blijkt dat ons beeld van het zwakke en muisachtige slachtoffer van pesten hoogst onnauwkeurig is. Sterker nog, de meesten zijn sterk, onafhankelijk, zeer ethisch en geliefd bij hun collega's. Voor de een op de vier van ons die zegt gepest te zijn op het werk, kan dit bewijs ons een veel beter gevoel geven. We kunnen nu ophouden onszelf de schuld te geven en ons afvragen wat we verkeerd hebben gedaan. We kunnen beginnen de verantwoordelijkheid rechtstreeks bij de daders te leggen en onszelf van de haak te slaan. Onderzoek is in tegenspraak met het stereotype van het slachtoffer van pesten als iemand die zwak, verlegen en ruggengraatloos is. In feite zijn ze vaak precies het tegenovergestelde: zeer bekwaam, ethisch, eerlijk en geliefd. Pestkoppen richten zich op degenen die hen bedreigen Lees meer >>Verschil tussen (Klassiek) Pesten & Online Pesten (cyberpesten)

Online pesten (cyberpesten) en ‘klassiek’ pesten hebben veel van elkaar weg. Zo wil de dader in beide gevallen het slachtoffer doelbewust en herhaaldelijk kwetsen. Toch zijn er ook een aantal belangrijke verschillen, waardoor Online Pesten mogelijk nog diepere sporen kan nalaten dan klassiek pestgedrag. Terwijl 'gewone' pesterijen plaatsvinden op de speelplaats of op het werk, gebeurt cyberpesten (online pesten) volledig online. Maar dat is niet het enige verschil tussen beide. De volgende 5 kenmerken van online pesten kunnen ervoor zorgen dat daders zich minder geremd voelen dan bij klassiek pestgedrag

Anonimiteit
Een eindeloos publiek
Tijd- en plaatsonafhankelijk
Het cockpit-effect
De beperkte controle.

Online en offline hangen samen

Online pesten en offline pesten behandelen we altijd in samenhang, omdat dezelfde mechanismen van groepsdruk, uitsluiting, schaamte en macht zowel online als offline doorwerken. Wie alleen het ene aanpakt, mist de helft van het verhaal. Verdiep je in ons Kenniscentrum Online Pesten voor alles over cyberpesten.

Gratis materialen

Alle kennis, informatie, posters, werkvormen, checklists en lesmaterialen op deze website zijn gratis toegankelijk. Bezoek onze Kennisbank en downloadcentrum voor direct bruikbare materialen.

Verdiepen via Stop Pesten Nu Academy

Wil je binnen jouw school, organisatie, vereniging of team verder werken aan het herkennen, voorkomen en aanpakken van pesten? Bekijk dan het betaalde aanbod van Stop Pesten Nu Academy voor trainingen, workshops en maatwerk.

Wij werken zonder subsidie

Stichting Stop Pesten Nu ontvangt geen subsidies en geen structurele financiële steun. We zijn volledig afhankelijk van vrijwillige donaties, de inzet van vrijwilligers en de opbrengsten uit ons betaalde trainingsaanbod. Steun ons werk met een donatie — dankzij onze ANBI-status zijn donaties fiscaal aftrekbaar.

Suggesties

Veelgestelde vragen

Wat is pesten? Pesten is herhaaldelijk en opzettelijk negatief gedrag gericht op dezelfde persoon, waarbij sprake is van een machtsverschil. Het kan fysiek, verbaal, sociaal of online plaatsvinden. (zie Definitie Pesten).
Wat is het verschil tussen plagen en pesten? Plagen is wederzijds en onschuldig. Pesten is gemeen, stelselmatig en de gepeste kan zich er niet zelf uit bevrijden.
Waarom is pesten een groepsproces? Omdat omstanders, meelopers en zwijgers het mede in stand houden. Pesten stopt pas als de hele groep verantwoordelijkheid neemt.
Wat zijn de gevolgen van pesten? Pesten kan leiden tot angst, depressie, laag zelfvertrouwen, sociale isolatie en zelfs lichamelijke klachten. De gevolgen kunnen tientallen jaren doorwerken.

Subdoel kenniscentrum Pesten

Wij streven ernaar om u te voorzien van een uitgebreide bron van informatie en praktische middelen om pesten effectief aan te pakken en een positieve verandering te bewerkstelligen. Samen kunnen we werken aan het creëren van een wereld zonder pesten. Ons kenniscentrum heeft als hoofddoel het welzijn van de hele bevolking met betrekking tot pesten te bevorderen (Universele preventie). Vanuit een collectieve benadering ontwikkelen, faciliteren, creëren en delen wij kennis over pesten en over de preventieve aanpak ervan.

Kennis-, informatie- en expertisecentrum over Pesten & Online Pesten

Houd onze online kennis gratis en steun Stop Pesten Nu

Sinds 2013 bouwen we aan iets dat nergens anders in Nederland bestaat: één landelijke, gratis kennisbron over pesten en online pesten. Voor kleuters tot senioren, van klaslokaal tot zorginstelling. Onze website is erkend als digitaal erfgoed door de Koninklijke Bibliotheek bij UNESCO en wordt jaarlijks door 550.000+ mensen bezocht. Wij krijgen geen subsidie en geen overheidsgeld. Zonder donaties verdwijnt deze kennis niet morgen, maar wel geleidelijk: minder nieuwe artikelen, minder actuele lesmaterialen, minder bereik voor de groepen die ons het hardst nodig hebben.

► Steun Stop Pesten Nu

Neem gerust een uitgebreider kijkje in onze online bibliotheek

Stop Pesten Nu – hét kenniscentrum over pesten en online pesten in Nederland

Hulp nodig bij pesten? Bekijk onze overzichten

Stop Pesten Nu biedt geen individuele hulp of advies bij pestsituaties. Stop Pesten Nu is een kennis-, informatie- en expertisecentrum. Wij bieden informatie, materialen, trainingen en voorlichting, maar wij behandelen geen individuele hulpvragen, meldingen of persoonlijke pestsituaties.

Daarom houden wij overzichten bij van organisaties waar je terechtkunt voor hulp, advies of begeleiding bij pesten en online pesten. Ga naar:

► Organisaties voor hulp of advies bij pesten

► Organisaties voor hulp of advies bij online pesten en cyberpesten

Let op: individuele hulpvragen beantwoorden wij niet inhoudelijk. Gebruik daarom één van bovenstaande overzichten met organisaties waar je terechtkunt voor hulp, advies of begeleiding.

Kenniscentrum Pesten | Stop Pesten Nu