Leidinggevenden als sleutelrol

Hoe pakt u pesten en onveilig gedrag in uw team aan?

U voelt dat er iets speelt in uw team, maar u krijgt er moeilijk grip op. Misschien valt het u op dat het stil wordt wanneer een bepaalde collega binnenkomt. Misschien hoort u via-via dat iemand zich buitengesloten voelt. Misschien ziet u grapjes, blikken of opmerkingen waarvan u denkt: dit schuurt, maar is dit ernstig genoeg om in te grijpen? Als leidinggevende staat u dicht op uw team. Toch betekent dat niet dat u alles ziet. Pesten en onveilig gedrag gebeuren vaak subtiel, tussen de regels door of buiten uw directe zicht. Juist daarom is uw rol belangrijk. Wat u benoemt, begrenst en voorbeeld geeft, bepaalt mede wat in het team normaal wordt gevonden. Deze training helpt leidinggevenden om signalen van pesten, grensoverschrijdend gedrag en onveilige teamdynamiek eerder te herkennen én concreet te handelen zonder de situatie onnodig te laten escaleren.

Wanneer moet u als leidinggevende ingrijpen?

Veel leidinggevenden twijfelen op het moment dat gedrag niet overduidelijk grensoverschrijdend lijkt. Is dit een grapje? Een botsing tussen persoonlijkheden? Een stevig gesprek over prestaties? Of is er sprake van kleineren, buitensluiten, ondermijnen of intimidatie? Die twijfel is begrijpelijk, maar niets doen is óók een boodschap. Wanneer een leidinggevende niet reageert op terugkerende signalen, kan het team dit opvatten als stilzwijgende toestemming. Medewerkers leren dan: dit gedrag mag hier blijkbaar, melden heeft weinig zin en jezelf uitspreken is misschien niet veilig. In deze training leert u welke signalen aandacht vragen, ook als er nog geen formele melding ligt. U leert kijken naar herhaling, machtsverschil, groepsdynamiek en impact op het team.

Hoe herkent u een onveilig teamklimaat zonder formele melding?

Een onveilig teamklimaat kondigt zich zelden aan met één duidelijke klacht. Vaak ziet u kleine signalen: medewerkers die stiller worden, minder initiatief nemen, elkaar vermijden of niet meer vrijuit spreken in overleg. Soms hoort u geruchten. Soms merkt u dat feedback steeds harder wordt, dat één medewerker vaak het mikpunt is of dat collega’s om bepaald gedrag heen bewegen. Deze signalen zijn niet altijd bewijs van pesten, maar ze zijn wel reden om alert te zijn. Als leidinggevende hoeft u niet te wachten tot iemand officieel meldt. U kunt eerder onderzoeken wat er speelt, gedrag benoemen dat u ziet en het gesprek openen over samenwerking, veiligheid en grenzen. Stop Pesten Nu benadrukt ook in het kenniscentrum voor MT en leidinggevenden dat pesten op het werk een groepsproces is en dat omstanders en meelopers een grote rol spelen in het voortbestaan ervan.

Wat is uw invloed op de norm in het team?

Leidinggevenden bepalen niet in hun eentje de cultuur, maar zij hebben wel veel invloed op de norm. Wat u laat passeren, wordt sneller normaal. Wat u consequent begrenst, geeft richting. Wat u zelf doet, wordt vaak sterker gezien dan wat u zegt. Daarom vraagt sociale veiligheid om zichtbaar leiderschap. Niet alleen reageren wanneer er een incident is, maar ook vooraf duidelijk maken welk gedrag u verwacht. Denk aan respectvol aanspreken, ruimte voor verschil van mening, geen publieke vernedering, geen subtiele uitsluiting en geen grappen ten koste van steeds dezelfde persoon. Een team waarin de leidinggevende gedrag tijdig benoemt, grenzen helder maakt en omstanders uitnodigt om verantwoordelijkheid te nemen, ontwikkelt een andere cultuur dan een team waarin onveilig gedrag onder de oppervlakte blijft.

Hoe voorkomt u dat u zelf onbedoeld bijdraagt aan onveiligheid?

Leidinggevenden kunnen ook zelf onbedoeld bijdragen aan een onveilig klimaat. Niet altijd uit kwade wil, maar bijvoorbeeld door structureel publieke kritiek te geven, hoge druk te verwarren met intimidatie, signalen te bagatelliseren of steeds dezelfde medewerker hard aan te pakken. Daarom besteden we in deze training ook aandacht aan uw eigen leiderschapsgedrag. Wat is het verschil tussen duidelijke feedback en kleineren? Wanneer is prestatiedruk gezond en wanneer wordt die bedreigend? Hoe spreekt u iemand stevig aan zonder iemands waardigheid aan te tasten? En hoe zorgt u dat medewerkers u durven benaderen als er iets misgaat? Feedback is gericht op gedrag, resultaat en verbetering. Kleineren richt zich op de persoon, gebeurt vaak publiekelijk of herhaaldelijk en maakt iemand kleiner in plaats van sterker. Dat verschil leren herkennen is essentieel voor leidinggevenden.

Wat doet u als u pestgedrag of grensoverschrijdend gedrag vermoedt?

Wanneer u vermoedt dat er pesten of onveilig gedrag speelt, is de eerste stap niet meteen een harde confrontatie. Begin met waarnemen, vragen stellen en zorgvuldig benoemen wat u ziet. Praat individueel met medewerkers, onderzoek patronen en let op de rol van omstanders. In de training leert u hoe u gedrag bespreekbaar maakt zonder direct te beschuldigen. U leert hoe u een gesprek voert met een medewerker die mogelijk grensoverschrijdend gedrag vertoont, hoe u de veiligheid van de betrokken medewerker bewaakt en wanneer u HR, een vertrouwenspersoon of externe ondersteuning moet betrekken. Ook leert u hoe u voorkomt dat een gesprek verzandt in “woord tegen woord”. Pesten is zelden alleen een incident tussen twee personen. Het vraagt om kijken naar gedrag, context, teamnormen en machtsverhoudingen.

Hoe gaat u om met online gedrag in het team?

Onveilig gedrag speelt zich niet alleen af op de werkvloer. Ook in Teams, Slack, WhatsApp, e-mail of andere digitale kanalen kan pesten of uitsluiting zichtbaar worden. Denk aan iemand niet meenemen in groepsberichten, kleinerende opmerkingen in een chat, screenshots doorsturen of digitaal negeren tijdens online samenwerking. Online gedrag hoort niet los te worden gezien van de teamcultuur. Vaak versterken online en offline patronen elkaar. In deze training leert u hoe u digitale signalen meeneemt in uw aanpak en hoe u duidelijke afspraken maakt over professionele online communicatie binnen het team.

Wat vraagt de wet van werkgevers en leidinggevenden?

Pesten valt onder psychosociale arbeidsbelasting. Werkgevers zijn verplicht beleid te voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. De Nederlandse Arbeidsinspectie geeft aan dat werkgevers beleid moeten vaststellen om pesten op het werk tegen te gaan en dat beleid tegen pesten moet worden ontwikkeld op basis van de RI&E. Als leidinggevende voert u dat beleid in de praktijk mede uit. U bent vaak degene die signalen als eerste ziet, gesprekken voert, gedrag begrenst en de norm in het team bewaakt. Deze training vertaalt de wettelijke en organisatorische verantwoordelijkheid naar concreet leiderschapsgedrag op de werkvloer.

Wanneer is deze training geschikt?

Deze training is geschikt wanneer u leidinggevenden wilt versterken in hun rol rond pesten, sociale veiligheid en grensoverschrijdend gedrag. Dat kan preventief, bijvoorbeeld als onderdeel van leiderschapsontwikkeling, maar ook wanneer er signalen zijn van een onveilig teamklimaat. De training is vooral passend wanneer leidinggevenden praktische handvatten nodig hebben: wat zie ik, wat zeg ik, wanneer grijp ik in, hoe begrens ik gedrag en wanneer schakel ik hulp in? Is er al sprake van een concrete melding, ernstig verstoorde verhoudingen of langdurige onveiligheid in een team? Dan kan naast training ook casusverkenning of maatwerkbegeleiding nodig zijn.

Wat leert u in deze training?

U leert signalen herkennen van pesten, uitsluiting, kleineren, intimidatie en onveilige teamdynamiek. Daarbij kijkt u niet alleen naar incidenten, maar vooral naar patronen, machtsverschillen, omstanders en groepsnormen. U leert hoe u gedrag tijdig benoemt, hoe u een gesprek voert met een medewerker die mogelijk over grenzen gaat en hoe u voorkomt dat u als leidinggevende te laat of te voorzichtig reageert. Ook oefent u met het verschil tussen scherpe feedback en kleinerend gedrag. Daarnaast krijgt u handvatten om met uw team heldere normen te maken. Niet als papieren gedragscode, maar als praktische afspraken die zichtbaar worden in overleg, samenwerking, feedback en digitale communicatie.

Voor wie is deze training bedoeld?

Deze training is bedoeld voor leidinggevenden, teamleiders, managers, MT-leden, HR-professionals en organisaties die leidinggevenden willen ondersteunen in hun rol rond sociale veiligheid. De training is geschikt voor nieuwe leidinggevenden, ervaren managers, HR-teams die leidinggevenden begeleiden en organisaties die pesten of grensoverschrijdend gedrag eerder willen signaleren en voorkomen.

Praktische informatie

Vorm: Online of live op locatie.
Duur: Meestal 3 uur. Bij meer verdieping of meerdere leidinggevenden kan een verdiepend dagdeel van 4 uur passender zijn.
Groepsgrootte: Geschikt voor individuele deelname, kleine groepen leidinggevenden, HR-teams, managementteams en groepen tot ongeveer 25 deelnemers.
Locatie: De trainers van Stop Pesten Nu Academy zijn gevestigd in Deventer en werken door heel Nederland. Online deelname is ook mogelijk.

Investering

Deze training is mogelijk als online training van 3 uur vanaf € 995 excl. btw. Deze vorm is geschikt voor leidinggevenden en HR-professionals die praktische handvatten willen om pesten en onveilig gedrag in teams eerder te herkennen en bespreekbaar te maken.

Een live training op locatie van 3 uur is mogelijk vanaf € 1.350 excl. btw. Deze vorm past goed wanneer meerdere leidinggevenden of een managementteam gezamenlijk willen werken aan sociale veiligheid, normstelling en concreet leiderschapsgedrag.
Een verdiepend live dagdeel van 4 uur is mogelijk vanaf € 1.650 excl. btw. Deze vorm is passend wanneer u meer ruimte wilt voor casussen, oefenen met gesprekken, reflectie op eigen leiderschap en toepassing op de eigen organisatiepraktijk.
Voor kleine organisaties met minder dan 50 medewerkers is een maatschappelijk tarief mogelijk. Voor deze training betekent dit bijvoorbeeld een online training van 3 uur vanaf € 845 excl. btw, een live training op locatie van 3 uur vanaf € 1.150 excl. btw of een verdiepend live dagdeel vanaf € 1.400 excl. btw.

Is er sprake van een concrete melding, spanning in een team of een gevoelige situatie waarin de leidinggevende zelf onderdeel is van de dynamiek? Dan kan een training alleen te beperkt zijn. Een vrijblijvend verkennend gesprek helpt om te bepalen of een casusverkenning of maatwerktraject passender is.

Gratis kennis en verdiepende ondersteuning

Op de website van Stop Pesten Nu vindt u gratis kennis over pesten op het werk, grensoverschrijdend gedrag en de rol van leidinggevenden. Deze training van Stop Pesten Nu Academy gaat verder: u krijgt verdiepende scholing en praktische handvatten waarmee leidinggevenden direct concreet kunnen handelen Meer achtergrondinformatie vindt u onder andere op de pagina Voor MT en leidinggevenden: pesten op het werk⁠, bij Pesten op het werk – wat kun je doen als leidinggevende?⁠, op de pagina Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer herkennen, voorkomen en aanpakken⁠, bij Kenniscentrum Pesten voor Bedrijven⁠ en in het cursusaanbod van Stop Pesten Nu Academy⁠.

Wilt u niet alleen leidinggevenden trainen, maar het hele team meenemen in sociale veiligheid? Bekijk dan ook de Teamtraining sociale veiligheid: [link nog koppelen aan bestaande pagina Teamtraining sociale veiligheid]. Stichting Stop Pesten Nu ontvangt geen subsidies en is afhankelijk van donaties, vrijwilligers en opbrengsten uit het betaalde trainingsaanbod. Op de cursusaanbodpagina vermeldt Stop Pesten Nu dat de website door de Koninklijke Bibliotheek is opgenomen als digitaal erfgoed binnen de context van UNESCO.

Volgende stap

Wilt u deze training inplannen voor uw leidinggevenden of managementteam? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Wilt u het hele team meenemen, niet alleen de leidinggevende?
Bekijk ook de Teamtraining sociale veiligheid

Interne links

Veelgestelde vragen

Waarom is de rol van de leidinggevende zo belangrijk bij pesten op het werk?
Leidinggevenden bepalen mede de norm in een team. Als zij grensoverschrijdend gedrag zichtbaar en consequent begrenzen, geeft dat duidelijkheid. Als zij wegkijken of signalen relativeren, kan het team dit ervaren als toestemming om het gedrag te laten voortbestaan.
Hoe herken ik een onveilig teamklimaat als er geen formele melding ligt?
Let op patronen zoals stilte rond bepaalde personen, terugtrekgedrag, minder deelname in overleg, opvallende spanning, geruchten, cynische grapjes of steeds dezelfde medewerker die mikpunt is. Deze signalen zijn niet altijd bewijs van pesten, maar vragen wel om aandacht.
Wanneer moet ik ingrijpen als leidinggevende? U hoeft niet te wachten op een formele klacht.
Als u terugkerend gedrag ziet dat de veiligheid, waardigheid of samenwerking aantast, is het verstandig om het gesprek te openen. Begin met waarnemingen, stel vragen en benoem gedrag zonder direct te beschuldigen.
Wat is het verschil tussen feedback geven en kleineren?
Feedback gaat over gedrag, resultaat of samenwerking en biedt ruimte voor verbetering. Kleineren richt zich op de persoon, gebeurt vaak publiekelijk of herhaaldelijk en tast iemands waardigheid aan. Leidinggevenden moeten dit verschil scherp bewaken, ook in hun eigen gedrag.
Kan een leidinggevende zelf onbedoeld grensoverschrijdend gedrag vertonen?
Ja. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door structureel publieke kritiek te geven, druk te zetten op een intimiderende manier, signalen te bagatelliseren of macht te gebruiken zonder ruimte voor tegenspraak. Bewustwording van eigen leiderschapsgedrag is daarom onderdeel van deze training.
Geldt deze training ook voor online gedrag in het team?
Ja. Online gedrag via Teams, Slack, WhatsApp, e-mail of andere digitale kanalen hoort bij dezelfde teamcultuur. Uitsluiting, kleineren of negeren kan online net zo schadelijk zijn als op de werkvloer zelf.
Is deze training juridisch advies?
Nee. Deze training vertaalt de verantwoordelijkheid rond sociale veiligheid en psychosociale arbeidsbelasting naar praktisch leiderschapsgedrag. Bij formele klachten, arbeidsrechtelijke procedures of complexe juridische situaties is aanvullend juridisch advies nodig.