Elke klas kent dat ene moment: een appgroep die ontspoort, een leerling die net iets te vaak alleen aan de kant staat, een nieuwe klas die nog moet wennen aan elkaar. Precies daar maak jij het verschil — en daarvoor geven we je vandaag nog de materialen in handen.
Bij Stop Pesten Nu vind je ruim 900 gratis lesmaterialen over pesten en online pesten. Voor PO, VO, MBO en SO, zonder registratie, direct te downloaden en te gebruiken — niet alleen tijdens de Week tegen Pesten of de Landelijke Dag tegen Pesten, maar het hele schooljaar door.
Elk jaar een nieuw thema, een nieuwe slogan, nieuwe materialen voor de Landelijke Week tegen Pesten — en zelden ruimte om echt te verdiepen. Wij kiezen voor het tegenovergestelde: één doorlopende lijn die je jaar op jaar verdiept, gebouwd rond de vragen die scholen ons het vaakst stellen. Hoe merk ik dat er iets speelt in de groep? Wat helpt volgens leerlingen zelf? Hoe pak je groepsdruk aan zonder met de vinger te wijzen?
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het primair onderwijs (PO)
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het voortgezet onderwijs (VO)
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
Grijp het moment
- Start van het schooljaar & Gouden Weken — leg de basis voor een veilige groep, nog vóór groepsdruk en pikorde de overhand nemen.
- Zilveren Weken — herstel de groepssfeer na de kerstvakantie, als de verhoudingen vaak weer schuiven.
- Week tegen Pesten — ga verder dan een thema-week met lesmateriaal dat écht blijft hangen.
- De rest van het schooljaar — pesten stopt niet na oktober, en onze materialen ook niet: blijf bouwen aan groepsvorming, digitaal burgerschap en sociale veiligheid.
Casussen, escape rooms, filmpjes met gespreksvragen, rollenspellen en werkvormen over online pesten en groepsdruk — allemaal gebouwd vanuit één overtuiging: pesten is geen probleem van één dader, maar van een hele groep. Onze materialen helpen leerlingen dat proces te doorzien en samen verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige klas.
Ga direct naar de materialen die je zoekt
- Alle lesmaterialen (900+) in één overzicht zie onderaan pagina
- Lesmateriaal voor primair onderwijs (PO)
- Lesmateriaal voor voortgezet onderwijs (VO)
- Lesmateriaal voor MBO
- Lespakket Week tegen Pesten – Pesten als groepsproces
- Uitgelichte lesmaterialen per niveau (PO en VO)
- Lesprogramma's en werkvormen tegen pesten
- Films en documentaires over cyberpesten (PO, VO, MBO) met lespakketten
- Posters tegen pesten downloaden — Kennisbank en downloadcentrum
- Prentenboek Grapje (Roxeanne Hazes) + lespakket groep 1–4
- Prentenboek Stop, hou op! (Woezel en Pip) + lesbrief groep 1–4
- Boeken over pesten:
Meer kennis voor onderwijsprofessionals
- Kenniscentrum Pesten voor scholen – beleid, wetgeving, pestprotocol en aanpak per functionaris
- Pesten aanpakken als groepsproces – de wetenschappelijke basis achter onze aanpak
- Kenniscentrum Online Pesten – alles over cyberpesten, van groepsapps tot sextortion
- Feiten en cijfers over pesten – voor onderbouwing in beleidsdocumenten en presentaties
- Verdiepen via Stop Pesten Nu Academy
Herkenbaar uit de praktijk
In een opleidingsgroep economie wordt ieder jaar een klassenmagazine gemaakt voor de open dag, met foto's van evenementen en een paar leuke weetjes. Niemand vindt het een vervelend magazine, maar niemand onthoudt er ook iets van. Ondertussen lopen er in de groep verhalen rond die niemand ooit heeft opgeschreven: een student die in het eerste jaar bijna stopte omdat ze zich buitengesloten voelde, een stagiair die pas na maanden durfde te vertellen dat hij het zwaar had op zijn stage.
Herkenbaar uit de praktijk
Bij een groot logistiek bedrijf valt het de HR-afdeling op dat opvallend veel nieuwe medewerkers binnen het eerste half jaar weer vertrekken. Uit vertrekgesprekken blijkt dat bijna niemand een concreet incident noemt: geen ruzie, geen conflict. Wat wel steeds terugkomt, is een vaag gevoel van ‘nooit echt bij het team gehoord te hebben’. Er is geen slecht bedoeld beleid, maar er is ook geen bewust onboardingproces dat nieuwe medewerkers helpt ergens bij te horen.
Herkenbaar uit de praktijk
In de groepsapp verschijnt een foto van Sem. Hij kijkt vreemd op de foto en onder het beeld staat: “Wanneer je weer niets begrijpt.” Binnen enkele minuten reageren drie leerlingen met lachende emoji’s. Iemand schrijft: “Deze moet op TikTok.” Twee leerlingen sturen de foto door naar een andere groep. Nora ziet het bericht. Zij vindt het gemeen, maar reageert niet. Ze denkt dat iemand anders er wel iets van zal zeggen. Amir typt: “Laat hem gewoon”, maar verwijdert zijn reactie voordat hij deze verstuurt.
1. Lesdoel en kernboodschap
Leerlingen ervaren zelf dat mensen zich aanpassen aan wat de groep doet — zelfs als ze zelf weten dat het niet klopt of niet oké is — en leggen die ervaring naast een schoolsituatie waarin meelachen een vorm van pesten in stand houdt. Kernboodschap: meelachen is geen neutrale reactie, het is een keuze die de groepsnorm bevestigt.
Leer leerlingen bewuste keuzes maken wanneer online pesten, groepsdruk of kwetsende berichten verschijnen. Online pesten stopt niet vanzelf wanneer een leerling wegkijkt of door blijft scrollen. Eén bericht, foto, meme of opmerking kan binnen enkele minuten door veel leerlingen worden gezien, geliket en doorgestuurd.
Herkenbaar uit de praktijk
Meral begint aan haar eerste stagedag bij een installatiebedrijf. Niemand is onaardig tegen haar, maar niemand vertelt haar ook waar de koffie staat, bij wie ze terechtkan met vragen, of wat de ongeschreven regels van het team zijn. Halverwege de ochtend krijgt ze van twee monteurs een ‘grapje’ dat blijkbaar bij iedere nieuwe stagiair hoort: ze wordt naar een niet-bestaand gereedschap gestuurd, en als ze terugkomt, wordt er gelachen. De monteurs bedoelen er niets kwaads mee; het hoort er ‘gewoon bij’, zoals het bij hen ook gebeurde.
1. Lesdoel en kernboodschap
Leerlingen leren subtiele signalen van buitensluiten in een vriendengroep te onderscheiden van gewone, onschuldige dingen — en ontdekken dat buitensluiten rond bijvoorbeeld een verjaardagsfeestje zelden hard en duidelijk is, maar meestal bestaat uit een stapeling van kleine dingen.
Sprekerstekst: zie 3.1.
Lesdoel en kernboodschap (eerste 5-7 minuten)
Leerlingen leren subtiele signalen van uitsluiting in een vriendengroep te onderscheiden van gewone, onschuldige dingen — en ontdekken dat buitensluiten via roddels, een verjaardagsfeestje of een appgroep zelden hard en duidelijk is, maar meestal bestaat uit een opeenstapeling van kleine dingen.
Sprekerstekst: zie 3.1.
Herkenbaar uit de praktijk
Veel studenten denken bij pesten aan school. Toch komt pesten ook regelmatig voor tijdens een stage. Omdat stagiairs nieuw zijn, afhankelijk zijn van hun begeleider en graag een goede beoordeling willen krijgen, durven zij vaak niets te zeggen. Daardoor blijven signalen van buitensluiten of pestgedrag soms lang onopgemerkt.
Thema: Digitale uitsluiting herkennen, analyseren en doorbreken
Doelgroep: Klas 2 VO (12-14 jaar)
Duur: 50 minuten
Werkvorm: Teamchallenge + digitaal mysterie
Focus: De groep bepaalt de norm. Digitale uitsluiting ontstaat niet alleen door wat iemand doet, maar ook doordat anderen niets doen, wegkijken, niet reageren of meelachen. Onderzoek naar cyberpesten laat zien dat omstanders een belangrijke rol spelen in het versterken of stoppen van online uitsluiting.
Lesdoel en kernboodschap
Leerlingen ontdekken dat je plek in een team niet alleen bepaald wordt door goed spelen, maar ook "afgepakt" kan worden door kleine, steeds terugkerende dingen (als laatste gekozen worden, nooit de bal krijgen, buitengesloten worden na de training) — en dat een aanvoerder die dit ziet maar niks zegt uit angst zelf minder populair te worden, het probleem net zo goed in stand houdt.
Sprekerstekst: zie 3.1.
Herkenbaar uit de praktijk
Tijdens een gastles van twee uur over pesten zat een leerling het grootste deel van de les met een leeg wit vel papier voor zich. Hij deed niets, terwijl klasgenoten om hem heen druk aan het tekenen, schilderen en knippen waren. De docent liep meerdere keren geïrriteerd naar hem toe. Vlak voor het einde van de les pakte de leerling een zwarte stift en zette één groot kruis dwars over het papier.
Herkenbaar uit de praktijk
Tijdens een gastles van twee uur over pesten zat een leerling het grootste deel van de les met een leeg wit vel papier voor zich. Hij deed niets, terwijl klasgenoten om hem heen druk aan het tekenen, schilderen en knippen waren. De begeleider liep meerdere keren naar hem toe. Vlak voor het einde van de les pakte de leerling een zwarte stift en zette één groot kruis dwars over het papier.
Herkenbaar uit de praktijk
Tijdens een gastles van twee uur over pesten zat een leerling het grootste deel van de les met een leeg wit vel papier voor zich. Hij deed niets, terwijl klasgenoten om hem heen druk aan het tekenen, schilderen en knippen waren. De docent liep meerdere keren geïrriteerd naar hem toe. Vlak voor het einde van de les pakte de leerling een zwarte stift en zette één groot kruis dwars over het papier.
Herkenbaar uit de praktijk
In de hal van de school hangt al jaren een poster met de tekst ‘Pesten? Niet oke!’ in vrolijke letters. Vrijwel niemand kijkt er nog naar; hij hangt er gewoon, zoals een brandblusser of een prikbord met oude mededelingen. Wanneer de mentor van klas 2C aan de klas vraagt wie zich nog kan herinneren wat er op de poster staat, weet niemand het zeker.
Herkenbaar uit de praktijk
In groep 7 zit Yuna al een tijdje alleen aan tafel tijdens het overblijven, terwijl de rest van de klas in groepjes van vier of vijf zit. Niemand heeft ruzie met Yuna gehad. Maar telkens als ze bij een tafel wil aanschuiven, is er toevallig geen plek meer. Milan ziet het wel gebeuren en denkt er soms over om te vragen of Yuna bij hem komt zitten, maar durft het niet omdat hij bang is zelf minder mee te mogen doen met de rest. Er is geen ruzie, geen geschreeuw, geen zichtbaar incident. Maar wie goed kijkt, ziet een patroon dat zich elke dag herhaalt.
Herkenbaar uit de praktijk
Op de afdeling techniek waar Bram zijn stage loopt, wordt hij de afgelopen weken vaker ingedeeld voor de vervelendste klussen dan zijn medestagiair Tygo. Niemand zegt dat dit met opzet gebeurt. Op het whiteboard met de werkverdeling staat het gewoon zo genoteerd, iedere ochtend opnieuw. Bram merkt dat hij bij het koffiezetten vaker wordt overgeslagen als iemand vraagt ‘wie wil er ook koffie’, simpelweg omdat hij net buiten het zicht van de vraagsteller staat.
Herkenbaar uit de praktijk
Klas 3B heeft een gezamenlijke groepsapp. Yasmin plaatst een filmpje van haar weekend en krijgt binnen vijf minuten twaalf duimpjes omhoog. Tien minuten later plaatst Noah een vergelijkbaar filmpje en krijgt twee reacties, allebei van dezelfde twee klasgenoten. Op het schoolplein lijkt niets aan de hand: er wordt niet geroddeld, er wordt niet geduwd. Maar er bestaat ook een tweede groepsapp, waarvan bijna iedereen weet dat hij bestaat, behalve Noah zelf.
Herkenbaar uit de praktijk
In groep 5 valt het de leerkracht op dat een aantal kinderen tijdens het buitenspelen steeds in dezelfde groepjes blijft, en dat twee kinderen, Elif en Thijs, bijna nooit worden gevraagd om mee te doen. Er gebeurt niets ergs: er wordt niet gescholden, er is geen ruzie. Maar de klas mist iets: een gevoel van ‘wij horen allemaal een beetje bij elkaar’. In plaats van dit alleen te bespreken, besluit de leerkracht een gezamenlijk kunstwerk te maken waarin ieder kind letterlijk een eigen plek krijgt, naast alle anderen.
Herkenbaar uit de praktijk
In klas 2H zit een groepje rond Milan, die al weken als laatste wordt gekozen zodra er tweetallen gevormd moeten worden. Niemand scheldt hem uit. Niemand duwt hem. Maar als de docent vraagt wie er met Milan wil samenwerken, valt er steevast een korte stilte voordat iemand zich met opgetrokken schouders meldt. In de klassenapp blijft zijn bericht ‘wie heeft de opdracht van gisteren?’ onbeantwoord, terwijl berichten van anderen binnen een minuut een reactie krijgen. Faye ziet het wel. Ze begint drie keer een reactie te typen en wist die weer.
Herkenbaar uit de praktijk
Op de afdeling waar Demi haar stage loopt, bestaat een vast ‘koffierondje’: iedere ochtend rond tien uur haalt iemand koffie voor het vaste team. Demi wordt nooit gevraagd wat zij wil drinken; ze krijgt het gevoel dat ze niet echt bij het rondje hoort, ook al zegt niemand dat hardop. Op de personeelskamer hangt een oude poster met de tekst ‘Wij werken hier met plezier samen’, die niemand meer opmerkt.
Herkenbaar uit de praktijk
Ilay begint als stagiair bij een zorginstelling. In de pauzes zit het vaste team altijd aan dezelfde tafel, druk pratend over het weekend. Ilay schuift aan, maar het gesprek valt telkens stil of verschuift naar iets waar hij niet bij kan aansluiten. In de teamapp van de afdeling wordt hij netjes toegevoegd, maar zijn berichten krijgen zelden een reactie, terwijl reacties op berichten van vaste collega's binnen een paar minuten binnenkomen. Zijn begeleider Sanne merkt dat hij zich terugtrekt, maar als ze ernaar vraagt, zegt hij dat het ‘wel goed gaat’.
Een realistische simulatie waarin leerlingen ontdekken dat online buitensluiten vaak begint met wat juist níét wordt gezegd.
Lesdoel en kernboodschap
Leerlingen ontdekken dat pesten bijna nooit door maar één kind komt. Het is iets van de hele groep: hoe de rest reageert — meelachen, wegkijken, niks zeggen — bepaalt of het pesten doorgaat of stopt. Iedereen heeft invloed, ook wie zelf niks "doet".
► Sprekerstekst: zie 3.1.
Herkenbaar uit de praktijk
Online pesten begint vaak niet met een ernstige bedreiging of grove belediging. Het begint meestal met kleine keuzes: iemand wordt niet toegevoegd aan een groepsapp, berichten worden genegeerd, een foto wordt doorgestuurd of er wordt gelachen met emoji’s. Juist doordat veel mensen meedoen of niets zeggen, kan online pesten snel uitgroeien tot een onveilige situatie.
Herkenbaar uit de praktijk
Iedere klas heeft ongeschreven regels. Misschien merk je dat sommige studenten nooit worden gekozen voor een groepje. Of dat iedereen lacht om dezelfde persoon. Misschien is het normaal geworden om elkaar af te branden “voor de grap”. Vaak denkt niemand bewust na over deze groepsnormen, terwijl ze veel invloed hebben op hoe veilig studenten zich voelen.
Herkenbaar uit de praktijk
Veel docenten zien dat er iets speelt in de klas, maar vinden het lastig om precies te benoemen wat. Leerlingen lachen mee, kijken weg of zeggen achteraf dat het ‘maar een grapje’ was. Ondertussen voelt één leerling zich steeds onveiliger. Hoe maak je zichtbaar dat pesten niet alleen draait om een pester en een slachtoffer, maar om de hele groep?
Deze leeftijdsgroep is gevoelig voor sociale status en groepsdruk, en leert goed via een competitief, sociaal spel in plaats van een kringgesprek. Het kwartetspel dwingt leerlingen om vier onderdelen van eenzelfde situatie (signaal, groepsrol, gevolg, interventie) actief bij elkaar te zoeken, wat de samenhang tussen groepsgedrag en de gevolgen ervan concreet maakt. De werkvorm verschilt bewust van de speurtocht, het rollenspel, het detective-onderzoek en de eerdere circuits/escape rooms uit de andere lessen in deze reeks.
Een praktische ontwerpopdracht waarin examenleerlingen hun kennis inzetten om jongere leerlingen te helpen bouwen aan een veilige groepscultuur.
Een analytische les waarin leerlingen onderzoeken hoe sociale status en digitale groepsprocessen kunnen leiden tot onzichtbare vormen van pesten.
Een verdiepende zelfreflectie waarmee leerlingen ontdekken welke invloed zij zelf hebben op de sfeer en veiligheid binnen hun klas.
Een interactieve onderzoeksles waarin leerlingen ontdekken waarom pesten een groepsproces is en welke invloed omstanders hebben op sociale veiligheid.
Een uitdagende teamchallenge waarin leerlingen onderzoeken hoe groepsnormen ontstaan en hoe zij zelf een positieve groepscultuur kunnen creëren.
Ervaar hoe één leerling het verschil kan maken en ontdek hoe kleine interventies een hele groepscultuur kunnen veranderen.
Een actieve speurtocht waarin leerlingen leren digitale uitsluiting herkennen voordat deze uitgroeit tot pesten
Zie jij de signalen voordat het te laat is?
Een interactieve onderzoeksles over subtiele vormen van buitensluiten en groepsverantwoordelijkheid
Een interactieve spelvorm waarin leerlingen ervaren dat pesten een groepsproces is
Voor leerlingen in groep 8 breekt een bijzondere periode aan. De overstap naar het voortgezet onderwijs betekent nieuwe klasgenoten, nieuwe vriendschappen en nieuwe groepsnormen. Juist in deze laatste maanden van de basisschool ontstaan vaak nieuwe appgroepen, worden groepjes gevormd en groeit de behoefte om erbij te horen. In deze interactieve les ontdekken leerlingen dat pesten niet alleen gaat over degene die pest en degene die wordt buitengesloten, maar over de invloed van de hele groep.
In groep 7 worden vriendschappen, groepsvorming en online contact steeds belangrijker. Leerlingen communiceren dagelijks via groepsapps, sociale media en online games. Juist daardoor zijn subtiele vormen van pesten vaak moeilijk te herkennen. Een emoji, een foto, iemand negeren in een groepsapp of steeds als laatste kiezen lijkt misschien onschuldig, maar kan ervoor zorgen dat een klasgenoot zich steeds verder terugtrekt.
In groep 6 speelt een groot deel van het sociale leven zich niet alleen af op het schoolplein, maar ook in groepsapps, gamechats en online gesprekken. Juist daar ontstaan subtiele vormen van buitensluiten die voor volwassenen vaak onzichtbaar blijven. In deze interactieve les ontdekken leerlingen dat pesten niet altijd bestaat uit schelden of ruzie maken.
In groep 5 worden vriendschappen, groepsvorming en sociale status steeds belangrijker. Juist daardoor kunnen subtiele vormen van pesten ontstaan die voor volwassenen niet altijd direct zichtbaar zijn. In deze interactieve les ontdekken leerlingen dat pesten zelden alleen gaat over degene die pest en degene die wordt gepest. De hele groep speelt een rol. Ook meelopers, zwijgende omstanders en leerlingen die juist opkomen voor een ander bepalen samen hoe veilig een klas is.
Vanaf groep 4 worden groepsrollen steeds duidelijker zichtbaar. Kinderen merken wie populair is, wie vaak wordt gekozen en wie regelmatig buiten de groep valt. Juist daarom is het belangrijk dat leerlingen leren herkennen hoe subtiele vormen van buitensluiten ontstaan én welke invloed zij daar zelf op hebben. In deze interactieve les ontdekken leerlingen dat niet alleen degene die buitensluit een rol speelt, maar dat ook meelopers, zwijgende omstanders en helpers het verschil kunnen maken.
Vanaf groep 3 worden vriendschappen sterker en kiezen kinderen steeds vaker zelf met wie zij spelen. Juist daardoor kunnen subtiele vormen van buitensluiten ontstaan. In deze interactieve les ontdekken leerlingen dat je niemand hoeft uit te schelden of uit te lachen om iemand toch buiten de groep te laten vallen. Ook niet vragen of iemand mee wil doen of stil blijven als een ander wordt buitengesloten, heeft invloed op hoe iemand zich voelt.
Ontdek samen hoe kleine gebaren ervoor zorgen dat iedereen erbij hoort
Jonge kinderen leren iedere dag hoe je samen speelt, samen deelt en samen een groep vormt. Juist in groep 1 ontstaan de eerste ervaringen met erbij horen of buitengesloten worden. Met deze speelse en interactieve les ontdekken kleuters dat je met een klein gebaar – iemand uitnodigen, een plekje maken of samen spelen – een groot verschil kunt maken. Aan de hand van een herkenbaar verhaal met knuffeldieren beleven leerlingen hoe het voelt als je wel of juist niet mee mag doen.
Een student zit altijd alleen tijdens de pauze. In de groepsapp worden grappen gemaakt waar steeds dezelfde persoon het doelwit van is. Tijdens de stage wordt iemand nooit gevraagd om mee te lunchen. Niemand pest openlijk, maar bijna niemand doet iets.
Veel studenten denken dat pesten alleen gaat over degene die pest en degene die wordt gepest. Uit onderzoek blijkt juist dat de reacties van de groep vaak bepalen of pesten doorgaat of stopt.
Herkenbaar uit de praktijk
Milan komt op maandagochtend de klas binnen. Bij de kapstok hoort hij twee leerlingen fluisteren. Zodra hij dichterbij komt, stoppen zij met praten. Tijdens de rekenles wil Milan een antwoord geven, maar iemand zucht hard. Een paar leerlingen lachen zacht. In de pauze wordt hij niet gekozen voor het voetbalteam.
Herkenbaar uit de praktijk
“Op school lijkt er niets aan de hand. Maar ’s avonds ontploft de groepsapp. Er worden screenshots gedeeld, iemand wordt uit een chat verwijderd of er worden vervelende reacties geplaatst onder een filmpje. De volgende ochtend neemt iedereen die spanning weer mee de klas in.”