Elke klas kent dat ene moment: een appgroep die ontspoort, een leerling die net iets te vaak alleen aan de kant staat, een nieuwe klas die nog moet wennen aan elkaar. Precies daar maak jij het verschil — en daarvoor geven we je vandaag nog de materialen in handen.
Bij Stop Pesten Nu vind je ruim 900 gratis lesmaterialen over pesten en online pesten. Voor PO, VO, MBO en SO, zonder registratie, direct te downloaden en te gebruiken — niet alleen tijdens de Week tegen Pesten of de Landelijke Dag tegen Pesten, maar het hele schooljaar door.
Elk jaar een nieuw thema, een nieuwe slogan, nieuwe materialen voor de Landelijke Week tegen Pesten — en zelden ruimte om echt te verdiepen. Wij kiezen voor het tegenovergestelde: één doorlopende lijn die je jaar op jaar verdiept, gebouwd rond de vragen die scholen ons het vaakst stellen. Hoe merk ik dat er iets speelt in de groep? Wat helpt volgens leerlingen zelf? Hoe pak je groepsdruk aan zonder met de vinger te wijzen?
Casussen, escape rooms, filmpjes met gespreksvragen, rollenspellen en werkvormen over online pesten en groepsdruk — allemaal gebouwd vanuit één overtuiging: pesten is geen probleem van één dader, maar van een hele groep. Onze materialen helpen leerlingen dat proces te doorzien en samen verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige klas.
Laat leerlingen per tweetal één kaart kiezen en laat hen bespreken:
“Wat vinden jullie hiervan? Herkenbaar? Wat zouden wij anders kunnen doen?”
Kaartje 1:
“In de groepsapp gebeurt het echte pesten. In de les houden we gewoon ons mond.”
Kaartje 2:
“Ze zeggen: kom naar me toe als er wat is. Maar dan wordt het erger.”
Kaartje 3:
“De populaire leerlingen bepalen wie erbij hoort — niet de docent.”
Doel: Leerlingen leren observeren zonder oordeel, en leren dat zwijgen ook meedoen is.
Doel: Leerlingen leren sociale signalen herkennen die kunnen wijzen op buitensluiten of pesten.
Benodigdheden: Print met situaties (zie onder), stiften, groot vel of digibord
Toelichting: begeleid het gesprek vanuit het groepsproces (niet: wie deed wat fout, maar: wat gebeurde er in de groep?)
Doel: leerlingen laten nadenken over wat gedrag betekent binnen een groepsproces.
“Iemand maakt in de klas een harde grap over een ander. De klas lacht. Jij ook.”
Toelichting docent:
Deze opdracht helpt om het ‘meelachen’ en ‘niets doen’ niet te veroordelen, maar te duiden. Van daaruit ontstaat ruimte voor verandering.
Doel: kinderen leren onderscheid maken tussen echte betrokkenheid en sociaal wenselijk gedrag.
Doel: laat kinderen op een veilige manier reflecteren op wie er écht meedoet in de groep.
Opdracht:
Doel: Studenten bespreken situaties waarin groepsdruk, uitsluiting of online pesten een rol spelen, en maken actie-afspraken.
Voorbeeldkaarten (3 leerlingen per groepje):
Doel: Leerlingen concreet laten benoemen wat zij kunnen doen als er iets gebeurt dat niet fijn is in de groep.
Opbouw:
Laat studenten hierover schrijven of erover praten in duo’s
Mini-gespreksronde: “Wat betekent veiligheid voor jou?”
Vraag:
In een groepsapp wordt een klasgenoot voor ‘aandachtstrekker’ uitgemaakt omdat die een diagnose deelt. Sommigen sturen lachende emoji’s. Jij leest het, maar reageert niet.
Vraag:
Voorbeeldreacties:
Doel: Handelingsperspectief bieden
Bijvoorbeeld:
Basisonderwijs (groep 6-8)
Doel: Kinderen leren het verschil tussen plagen, pesten en uitsluiting
Doel: Studenten en leerlingen leren alert te zijn op groepssfeer en gedrag.
Gebruik: Individueel of klassikaal als stemactiviteit / check-in.
Stellingen – hoe herken je dat het niet goed zit?
Stelling | Eens | Oneens | Twijfel |
|---|---|---|---|
Er wordt vaak gelachen om één specifieke persoon. | ☐ | ☐ | ☐ |
Doel: Halverwege het jaar reflecteren op veiligheid en groepsdynamiek.
Bespreek open:
“Wat viel jullie op? Wat zeggen deze uitslagen over onze groep?”
Laat leerlingen in groepjes formuleren:
Doel: leerlingen eigenaar maken van hun eigen groepscultuur
Denk terug aan een situatie waarin je zag dat iemand werd buitengesloten, uitgelachen of online gepest. Je deed (nog) niets.
Schrijf op:
Laat leerlingen die willen iets delen. Of anoniem via post-its op een muur.
Emma wordt steeds overgeslagen bij het kiezen van groepjes. Ze zegt er niks van. Sommige kinderen giechelen.
De hele klas noemt Tobias “Toeter” omdat hij hard praat. Zelfs op het schoolplein.
Doel: kinderen leren zich verplaatsen in verschillende rollen
Doel: Oefenen met ingrijpen als je iets verdachts ziet.
Gebruik: Speel na in groepjes. Geef rollen: zien, doen, reageren.
Situatie:
Een kind zegt iets in de klas. Eén leerling trekt gekke gezichten. Twee anderen giechelen. Het kind zegt niets meer.
Vragen na het rollenspel:
Voorbeeldreacties leerling:
Doel: Veilig groepsgesprek starten over gedrag zonder beschuldiging.
Gebruik: Kies 1-2 kaartjes per dag of per week.
Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO)
Neem 3 studenten in gedachten die zich vaak stil houden of weinig contacten hebben.
Beantwoord samen met een collega:
Doel: Schoolbreed leren kijken naar stille signalen.
Situatie:
Laat de klas zélf nadenken over wat ze willen afspreken. Niet algemeen (“We zijn lief”), maar:
Bespreek ook het verschil tussen ‘snitchen’ en verantwoordelijkheid nemen.
Laat ze zelf posters of statements maken zoals:
Doel: inzicht geven in pestrollen en groepsdynamiek
Vorm: rollenspel met reflectievragen
Niveaus: apart voor PO, VO en MBO
Situatie: Een leerling wordt herhaaldelijk genegeerd in de pauze.
Rollen:
Laat het rollenspel 2x spelen:
Doel: klas laten ervaren dat ‘niets doen’ ook een keuze is met gevolgen
Vorm: simulatie of situatiespel, aanpasbaar voor PO, VO, MBO
Bijvoorbeeld:
Doel: leerlingen laten nadenken over hun eigen rol bij pesten
Vorm: kaartjes voor groepsgesprekken, kring of mentoruur
Niveaus: PO (groep 6-8), VO, MBO
Kaart 1 – “Ik ben niet de pester, dus het is mijn probleem niet.”
→ Wat gebeurt er als iedereen dat denkt?
Kaart 2 – “Als ik iets zeg, word ik zelf gepest.”
→ Wat zou je nodig hebben om tóch iets te kunnen doen?
Kaart 3 – “Ik wist niet zeker of het pesten was.”
Doel: Oefenen met het aangeven van grenzen en het reageren op ‘grapjes’.
Gebruik: Speel klassikaal of in tweetallen met korte scènes.
Jij zegt iets, iemand anders lacht hard en zegt: “Je zegt ook altijd gekke dingen!”
Vraag: Wat kun je zeggen als je dit niet leuk vindt?
Voorbeeldantwoord leerling:
“Stop, ik vond dat niet grappig.”
Voorbeeldantwoord klasgenoot:
“Oh, sorry. Ik dacht dat het een grapje was.”
Doel: Samen nadenken over waar de grens ligt.
Benodigd: Bord, plakbriefjes of een touw in de klas.
Situaties:
Doel: Gesprek op gang brengen over gevoel, grenzen en gedrag.
Gebruik: Trek kaartjes, bespreek klassikaal of in kleine groep.
Doel: Leerlingen helpen het verschil te begrijpen tussen plagen en pesten.
Gebruik: Klassikaal of in tweetallen. Laat ze nadenken en overleggen.
Lees de situaties. Kruis aan of je denkt dat het plagen of pesten is. Leg uit waarom je dat denkt.
Situatie | Plagen | Pesten | Waarom denk je dat? |
|---|---|---|---|
Twee kinderen maken een grap over elkaars rare sokken en lachen samen. | ☐ | ☐ |
Doel: Bewustwording van rollen en impact.
Gebruik: In tweetallen of groepjes van 4-6.
Aanpak: Eén situatie per groep, rollenspel spelen, daarna reflectie.
Situatie: Tijdens het buitenspelen wordt een leerling consequent als laatste gekozen bij een spel. Eén leerling zegt: “Jij mag van mij wel in het andere team, hoor… als ze je daar wíllen.”
Rolverdeling:
Doel: Pestrollen bespreekbaar maken zonder beschuldiging.
Gebruik: In kleine groepen of klassikaal, met nabespreking.
Aanpak: Laat leerlingen kaart trekken, gesprek voeren en reflecteren.
Toelichting: Leerlingen denken na over loyaliteit vs. rechtvaardigheid.
Voorbeeldantwoord: “Ik zou hem apart aanspreken. Niet in de groep, maar zeggen dat ik het niet oké vond. Vriend of niet.”
Doel: Laat leerlingen zelf reflecteren op hoe leraren reageren, en wat wel/niet werkt
Vorm: klassikaal gesprek, klein groepje of mentorgesprek
Onderwijssoort: PO (groep 6-8), VO, MBO
Aantal kaarten: 5
Je hoort in de kantine dat iemand geen ‘klikker’ moet zijn als er iets gemeld wordt.
Toelichting: Maakt groepsdruk zichtbaar en geeft aanleiding om ‘beroepshouding’ te koppelen aan pesten.
Antwoordindicatie: Dit is groepsdruk en leidt tot onveilige situaties. Een professionele houding betekent: veiligheid boven status of angst voor oordeel.
Gesprekssuggestie:
Iemand stuurt een lelijke meme over een klasgenoot in de groepsapp.
Toelichting:
Deze situaties zijn vaak onzichtbaar voor de docent, maar zwaar voor het slachtoffer.
Antwoordindicatie:
Gesprekssuggestie:
Docentenhulp – Melden is geen klikken
Toelichting voor de leerkracht: Dit lijkt klein, maar is vaak het begin van structurele buitensluiting. Door dit bespreekbaar te maken, leren kinderen alert zijn op sociaal uitsluiten.
Antwoordindicatie: Dit is helpen, niet klikken. Het gaat om uitsluiten, en dat moet je melden.
Gesprekssuggestie:
Deze werkvorm helpt om binnen het team open te praten over onderlinge omgang, veiligheid en respect. Het doel is samen duidelijke en gedragen afspraken maken, zodat iedereen weet wat gewenst gedrag is en zich verantwoordelijk voelt.
“Vandaag gaan we oefenen hoe we kunnen helpen als we pesten zien gebeuren. Soms weet je niet goed wat je moet doen of wat je kunt zeggen. Daarom gaan we samen een toneelstukje maken. In dit toneelstukje spelen we situaties na waarin iemand wordt gepest. Zo kunnen we samen oefenen hoe je kunt ingrijpen en hoe je iemand kunt helpen.”
Instructie voor leerkrachten in het MBO
Waarom deze les belangrijk is
► Lees Leraren willen geen klikcultuur maar dat versterkt juist het zwijgen
Leerlingen begrijpen het verschil tussen snitchen en melden.
Leerlingen onderzoeken hoe groepsdruk hen tegenhoudt om iets te zeggen.
De klas maakt samen een afspraak over hoe ze omgaan met pestgedrag.
1 mentoruur (45 minuten)
Bord of digibord
Onderwerp: Het verschil tussen klikken en melden (bij pesten)
Doel: Bespreken wat leerlingen meemaken als het gaat om ‘positieve sfeer houden’ terwijl er pesten speelt. Doorbreken van zwijgcultuur.
Doel: Leerlingen helpen het verschil te begrijpen tussen plagen en pesten.
Gebruik: Klassikaal of in tweetallen. Laat ze nadenken en overleggen.
Lees de situaties. Kruis aan of je denkt dat het plagen of pesten is. Leg uit waarom je dat denkt.
Situatie | Plagen | Pesten |
|---|
Studenten leren wat samenwerken betekent en oefenen hiermee in een opdracht.
50 minuten
Whiteboard of groot vel papier
Kaartjes met korte samenwerkingsopdrachten, zoals:
Leerlingen oefenen met samenwerken en ontdekken hoe ze elkaar beter kunnen begrijpen.
50 minuten
Samen een probleem oplossen
Studenten maken samen afspraken over hoe ze willen omgaan met elkaar, zodat iedereen zich veilig voelt.
Duur van de les 50 minuten
Zeg: “Vandaag maken we samen afspraken om een fijne en veilige sfeer te hebben, in de klas en op stage.”
Leerlingen maken samen afspraken voor een klas waarin iedereen zich veilig voelt en pesten geen kans krijgt.
50 minuten