Lessen en activiteiten uit Grip op de Groep (Van Engelen, 2014)
Elke klas kent dat ene moment: een appgroep die ontspoort, een leerling die net iets te vaak alleen aan de kant staat, een nieuwe klas die nog moet wennen aan elkaar. Precies daar maak jij het verschil — en daarvoor geven we je vandaag nog de materialen in handen.
Bij Stop Pesten Nu vind je ruim 900 gratis lesmaterialen over pesten en online pesten. Voor PO, VO, MBO en SO, zonder registratie, direct te downloaden en te gebruiken — niet alleen tijdens de Week tegen Pesten of de Landelijke Dag tegen Pesten, maar het hele schooljaar door.
Elk jaar een nieuw thema, een nieuwe slogan, nieuwe materialen voor de Landelijke Week tegen Pesten — en zelden ruimte om echt te verdiepen. Wij kiezen voor het tegenovergestelde: één doorlopende lijn die je jaar op jaar verdiept, gebouwd rond de vragen die scholen ons het vaakst stellen. Hoe merk ik dat er iets speelt in de groep? Wat helpt volgens leerlingen zelf? Hoe pak je groepsdruk aan zonder met de vinger te wijzen?
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het primair onderwijs (PO)
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het voortgezet onderwijs (VO)
Gratis lesmateriaal en artikelen voor het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
Grijp het moment
- Start van het schooljaar & Gouden Weken — leg de basis voor een veilige groep, nog vóór groepsdruk en pikorde de overhand nemen.
- Zilveren Weken — herstel de groepssfeer na de kerstvakantie, als de verhoudingen vaak weer schuiven.
- Week tegen Pesten — ga verder dan een thema-week met lesmateriaal dat écht blijft hangen.
- De rest van het schooljaar — pesten stopt niet na oktober, en onze materialen ook niet: blijf bouwen aan groepsvorming, digitaal burgerschap en sociale veiligheid.
Casussen, escape rooms, filmpjes met gespreksvragen, rollenspellen en werkvormen over online pesten en groepsdruk — allemaal gebouwd vanuit één overtuiging: pesten is geen probleem van één dader, maar van een hele groep. Onze materialen helpen leerlingen dat proces te doorzien en samen verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige klas.
Ga direct naar de materialen die je zoekt
- Alle lesmaterialen (900+) in één overzicht zie onderaan pagina
- Lesmateriaal voor primair onderwijs (PO)
- Lesmateriaal voor voortgezet onderwijs (VO)
- Lesmateriaal voor MBO
- Lespakket Week tegen Pesten – Pesten als groepsproces
- Uitgelichte lesmaterialen per niveau (PO en VO)
- Lesprogramma's en werkvormen tegen pesten
- Films en documentaires over cyberpesten (PO, VO, MBO) met lespakketten
- Posters tegen pesten downloaden — Kennisbank en downloadcentrum
- Prentenboek Grapje (Roxeanne Hazes) + lespakket groep 1–4
- Prentenboek Stop, hou op! (Woezel en Pip) + lesbrief groep 1–4
- Boeken over pesten:
Meer kennis voor onderwijsprofessionals
- Kenniscentrum Pesten voor scholen – beleid, wetgeving, pestprotocol en aanpak per functionaris
- Pesten aanpakken als groepsproces – de wetenschappelijke basis achter onze aanpak
- Kenniscentrum Online Pesten – alles over cyberpesten, van groepsapps tot sextortion
- Feiten en cijfers over pesten – voor onderbouwing in beleidsdocumenten en presentaties
- Verdiepen via Stop Pesten Nu Academy
De online wereld is een geweldige plek! Je kan er vrienden ontmoeten en je favoriete muziek en foto’s delen. Je kan er zelfs de wereld veranderen als je, zoals Malala en Martha, geweldige ideeën en een vlotte pen hebt, en zelf initiatief durft te nemen (zie pagina 15).
De BiebBoys plaatsen een foto op Instagram. Joran wordt helemaal gelukkig van alle likes die ze krijgen. Maar als iemand een rotbericht onder de foto plaatst weet Joran niet hoe hij moet reageren. De duimpjes Like en Cancel laten Joran zien wat een online reactie te weeg kan brengen. Zal Joran de juiste keuze maken?
Sanne stuurde een sexy foto naar een vriend. Maar toen hij die foto doorstuurde naar de hele school, verpestte dat haar hele schoolperiode. Dit wordt ook wel sexting genoemd. Docenten moeten hier meer tegen doen, zeggen deskundigen.
Mocht de video hierboven niet zichtbaar zijn, klik dan hier
Een leuke activiteit om te laten zien wat er gebeurt als iedereen stappen onderneemt om pesten te voorkomen.
- Trek je voet over en knip deze uit op oranje papier.
- Schrijf er een bericht op waarin je iets deelt dat je voor jezelf of collega's kunt doen.
Hang alle treden op de vloer of muur van een gang, in je klaslokaal of zelfs op een trap.
Een leuke manier is bijvoorbeeld het good old touwtje trekken of een potje krijtvoetbal, een werkvorm beschreven in het boek van Boaz Bijleveld, net als de overige voorbeelden trouwens. Vervolgens zet je werkvormen in waarin je wederzijdse afhankelijkheid leert ervaren. Een hele mooie oefening om dat te doen is de Cup Stack Challenge, ook online makkelijk vindbaar. Hierbij moet je ontzettend goed afstemmen met je duo-partner om een kopje aan de hand van elastiekjes goed te kunnen stapelen, liefst zodat het een piramide wordt.
Hieronder een aantal suggesties om afspraken te maken met je groep over het voorkómen van pesten.
Onze afspraken in de groep
Lees nog een keer het prentenboek ‘Grapje!’ voor en speel onderstaande video af op het digibord
Weet jij wat een ander wil? Als je weet wat andere kinderen graag pestgedrag.
Opzegversje
Jet, Roos, Peter, Karim en Kim. Anne, Lars, Latifa, Jim.
Linda, Hassan, Lidewij
en de juf en... jij!
Veel verschillende gezichten... Andere kleuren, andere namen... Jongens, meisjes, andere kleren... In één groep en altijd samen. Wat gezellig, leuk en fijn om zo bij elkaar te zijn.
Een kort liedje dat oproept om nooit aan pestgedrag mee te doen. Op de website staat een ingezongen versie en soundmixversie van het lied, inclusief de bladmuziek. Hier kun je ook de ouders van de school naar verwijzen.
Met dit opzegversje kunnen de kinderen het belang om pesten te voorkómen op een snelle en leuke manier aan anderen duidelijk maken. Leer het aan in de groep.
“Een nieuwe jongen in de klas”. Vertel dat je gaat voorlezen over de dag dat Gregor, een nieuwe leerling, voor het eerst bij Dolfje en Noura in de klas komt.
Lees blz. 12 t/m 14 voor uit het boek Superdolfje.
Dolfje is een gewone jongen, maar bij volle maan verandert hij in een weerwolf. Dat vindt hij eerst helemaal niet leuk, maar later ontdekt hij dat het ook fijne en bijzondere kanten heeft. Bovendien is Dolfjes pleegvader juist gek op anders. (Zo draagt Pa bijvoorbeeld graag een theemuts op zijn hoofd!)
Maak een film met je leerlingen aan de hand van onderstaande verhaalscènes. Verdeel de volgende spelscènes over kleine groepjes. Elk groepje speelt de gegeven scène na. Ze maken ook zelf de geluiden erbij. Geef ze daarvoor muziekinstrumenten, maar vertel dat ze ook voorwerpen uit het klaslokaal mogen gebruiken hiervoor.
Lees telkens een fragment voor uit het prentenboek. Na het eind van het fragment mogen kinderen die dat willen in vrij spel laten zien hoe het verdergaat.
Tip 1: laat ook meerdere kinderen tegelijk vertellen/spelen hoe het verhaal verdergaat.
Tip 2: maak een keuze uit de fragmenten hieronder.
ITA, dat staat voor Individueel, Tweetallen en Allen, is een geschikte methode om mee te werken bij elk denkbaar thema. Het doel is om de communicatie tussen de leerlingen te verbeteren en ze zich bewust te laten worden van hoe ze denken. Deze methode vergroot het zelfvertrouwen van de kinderen en laat zien dat elke stem en elke mening belangrijk is. De leerlingen beginnen met zelf nadenken en zichzelf uitdrukken (schriftelijk, beeldend of wat past bij het thema of de vraag), daarna gaan ze in tweetallen aan de slag met het voeren van een dialoog en argumenten geven.
Een superspannend en grappig avontuur voor echte TikTok-fans! Yin wil acrobaat worden. En influencer. Ze is heel actief op TikTok. Behalve veel acrodansjes showt ze kleren en test ze ijsjes, mascara’s en doet ze mee aan challenges. Haar vriendin Nova (die zelf niet op TikTok mag) helpt haar met het maken van de TikToks, zij is daar een pro in.
Esper kijkt nog een keer naar de groepsapp. Sinds gistermiddag zijn er misschien wel vijfhonderd berichtjes bij gekomen. Vijfhonderd berichtjes die hij niet wil lezen, maar tegelijkertijd kan hij niet anders. Zijn ogen worden ernaartoe getrokken als een magneet.
Een meisje dat zich steeds meer verliest in haar internetliefde. Maar is die leuke jongen wel wie hij zegt te zijn…? Mirte baalt van haar ouders. Die behandelen haar als een klein kind, vindt ze. Dus als ze via social media een wat oudere jongen ontmoet die haar ‘een mooie vrouw’ vindt, voelt ze zich eindelijk begrepen en serieus genomen. Elke dag appt ze met Twan, en algauw wil hij ook videobellen. Mirte gaat helemaal op in haar internetliefde. Maar dan wil Twan meer van haar zien, meer bloot. En hij wil haar in het echt ontmoeten… Gaat ze hierop in?
Achtergrondinformatie
Pedagoog en kinderarts Janusz Korczak (1978-1942) vond dat kinderen volwaardige mensen waren, die initiatief kunnen nemen en verantwoordelijkheid kunnen dragen. Hij had kritiek op de sterk controlerende houding van volwassenen. Janusz Korczak sprak van drie rechten van het kind.
Het recht om te zijn wie je bent
Het recht op de dag van vandaag
Het recht op je eigen risico (origineel: eigen dood)
Geef alle kinderen de opdracht om drie dingen op te schrijven die ze belangrijk vinden. Het moet gaan over:
Hoe we met elkaar omgaan in de klas;
Hoe we met elkaar werken en leren in de klas;
Wat we doen als het een keer mis gaat.
Nadat iedereen dit voor zichzelf heeft opgeschreven, maak je twee kringen. De helft van de kinderen staat met hun gezicht naar buiten, de andere helft van de kinderen staan met hun gezicht naar binnen (binnen- en buitenkring). De kinderen staan nu in tweetallen tegenover elkaar.
Wie is het?
Je mag zo drie feiten over jezelf opschrijven. Probeer feiten op te schrijven waarvan je denkt dat (bijna) niemand in de klas dit weet. Zorg wel dat het dingen zijn die anderen van je te weten mogen komen. We gaan er namelijk een spel mee doen. Denk aan dingen die je graag doet na schooltijd, het beroep van je ouders, het coolste van je kamer of iets dat je heel leuk vindt of goed kan. Zet je naam niet op het papier. Als je drie dingen hebt opgeschreven mag je een prop van je papier maken.
Met deze verbindende activiteit ontdekken kinderen welke overeenkomsten ze hebben met anderen in de klas. De kinderen worden verdeeld in groepjes van drie of vier kinderen en krijgen drie minuten de tijd om zo veel mogelijk overeenkomsten te vinden. Met de voorbeelden die je geeft, beïnvloed je de richting waarin de kinderen zullen denken. Kies daarom bewust je voorbeelden.
Positief roddelen: JA! en...
Maak groepjes van drie. Jullie gaan zo in tweetallen positief roddelen over de derde klasgenoot. Het roddelen kan gaan over de inbreng, houding, of ontwikkeling van je klasgenoot op school. Het roddelen kan ook gaan over het kind als mens, dus bijvoorbeeld eigenschappen of talenten. Zolang het maar positieve roddels zijn!
1. Het eerste kind begint met een positieve roddel. Bijvoorbeeld: “Zij is heel vaak positief.”
De ander vervolgt met een roddel maar begint altijd met: “Ja, en...”
Waterchallenge
Twee kinderen spelen steeds deze challenge tegen elkaar. In deze oefening zorg je ervoor dat je lacht om en met elkaar op een leuke manier. Lachen werkt aanstekelijk.
Vul je mond met water en slik het niet door. Jullie gaan zo grappige fragmenten kijken. Kies een video met daarin een aanstekelijke lach, want samen lachen is het leukste. Zie hier een voorbeeld. Proest je het uit, of weet je het water in je mond te houden? Als je het doorslikt ben je ook af!
Iedereen klaar...? Starten maar!
Hieronder vind je activiteiten die helpen om elkaar beter te leren kennen, beter samen te werken en rekening met elkaar te houden. Doel: het realiseren van een sterke, veilige groep. Kijk welke activiteiten je voor jouw groep geschikt vindt. Download het katern met veel achtergrondinformatie over De Gouden Weken en lesmaterialen om direct met je leerlinge mee aan de slag te gaan.
De kracht van de Gouden Weken + lesmaterialen
Lesmaterialen
Besef van jezelf - Besef van de ander
Lesmateriaal
Een energizer is een leuke kleine opdracht die zorgt voor afwisseling in de les, voor het losmaken van energie en voor het richten van de aandacht. Hieronder vind je eenvoudig bruikbare energizers, die geen of weinig voorbereiding vragen en maar een paar minuten hoeven te duren. Behalve dat energizers leuk zijn om te doen, kun je ze ook gebruiken om aandacht en concentratie te oefenen.
Tijdens de Zilveren weken wordt aangeraden om minimaal 1x per dag een energizer met je groep te doen. Hieronder een overzicht van enkele energizers (incl. korte instructie!) die in alle groepen in te zetten zijn. Een andere leuke tip: schrijf de energizers die je wilt doen op een papiertje en stop deze in zilveren ballonnen! Iedere dag een (of meerdere) ballon kapot prikken en gezellig samen aan de slag!
In deze klassenquest ervaren leerlingen hoe lastig het kan zijn om in te schatten wanneer en met wie je (online) wel of geen informatie, foto’s of video’s deelt. Aan de hand van de quest, inclusief een experiment in de klas, ontdekken leerlingen wat de gevolgen kunnen zijn van het delen van die informatie. Ook leren ze waarom zij dus goed na moeten denken over wat anderen met die informatie zouden kunnen doen. Er wordt stilgestaan bij het feit dat iedereen andere wensen en grenzen heeft wat betreft foto’s en video’s online zetten en delen.
In deze klassenquest komen leerlingen erachter wat phishing is en hoe ze dit kunnen herkennen. Criminelen doen zich bijvoorbeeld voor als jouw bank, school, of je verzekeringsmaatschappij en vragen vervolgens om persoonlijke gegevens. Je kunt ook een mail krijgen waarin staat dat je een prijs hebt gewonnen of whatsapp bericht waarin staat dat je een grote erfenis van je oma krijgt. Leerlingen krijgen in deze les handvatten aangereikt waarmee zij kritisch naar hun berichten leren kijken.
Welke les wil je doen? In deze klassenquest worden de onderwerpen ‘Hacken’ en ‘Cyberpesten’ besproken. Je kunt zelf kiezen waar je de nadruk op legt. We hebben beide onderwerpen in deze les voor je uitgewerkt. Je kunt deze quest daarom twee keer met jouw klas spelen! De eerste uitwerking gaat over Hacken en de tweede uitwerking gaat is over Cyberpesten. Veel plezier!
Lesduur 45 minuten
Doelgroep Groep 5 t/m 8
Geschikt voor leerlingen tussen de 8 en 12 jaar. Ingestoken op B1 niveau.
Leerdoelen
Cyberpesten Leerlingen leren…
Isa is 13 jaar wanneer een naaktfoto met haar naam erbij de school rondgaat via WhatsApp en andere sociale media. Leerlingen schelden haar uit voor 'kankerhoer' en 'slet'. 'Ik voelde me vies en kwetsbaar' zegt Isa, die twee weken niet naar school durfde.
Volgens haar had de school weinig aandacht voor online shaming. Hoe gaan scholen eigenlijk om met dit soort incidenten? Geven ze voldoende voorlichting aan het ongewenst verspreiden van digitale naaktfoto's? En waarom is les in online shaming nu nog geen verplichte kost?
Bekijk deze aflevering van Chica Roddelen, buitensluiten en pestgedrag van meiden onderling en bespreek deze daarna met je leerlingem
Volg CHICA ook op Instagram: www.instagram.com/chica.nl/
Bekijk deze aflevering van Chica over jouw mening en haatreacties en bespreek deze daarna met je leerlingen
Bekijk deze aflevering van Chica Insta vs Realitiy (15 minuten) en bespreek met je leerlingen wat zij hiervan vinden
Meidenvenijn is: “Het subtiel kwetsen door meisjes, van andere meisjes” - Anke Visser. Dat kan door iemand buiten te sluiten, te roddelen, groepjes te vormen, negeren, iemand op te stoken, rollen met je ogen als iemand wat zegt of doet, zuchten, fluisteren, manipuleren of door online haataccounts aan te maken, stickers te maken en nog zoveel meer…
Meidenvenijn wordt ook wel ‘Typisch meidengedoe’ genoemd.
De meeste jongens vechten een ruzie letterlijk of figuurlijk uit en dan: zand erover! Maar bij meiden suddert het vaak nog heel lang door.
Spijt, de film: met lesboek voor de leerlingen & docentenhandleiding
Jochem wordt gepest. Elke dag opnieuw is hij het slachtoffer van pestkoppen in zijn klas en dat was op zijn vorige scholen al net zo.
Naakt op de socials. In Naakt! onderzoeken YouTuber en schrijfster Linda de Munck en presentator Arda Kaya hoe het ruim een halve eeuw na de seksuele revolutie gesteld is met de seksualiteit én schaamte van Nederlandse jongeren.
Online pesten op basis van seksualiteit [fictie]
Nils is op Twitter een haatcampagne begonnen tegen Faas, waarbij zijn homoseksualiteit het mikpunt is. Nu zitten ze in de gang van de school te wachten op een bemiddelingsgesprek. Kan Faas het Nils vergeven dat hij hem op Twitter voor gek heeft gezet?
Downloads
Anti Bullying Week takes place in November every year and is organised by the Anti-Bullying Alliance. It's a great opportunity to reinforce the messages about how your school, workplace or project approaches bullying.
Pesten is een ernstig probleem dat kan leiden tot mentale en emotionele schade. Veel mensen denken ten onrechte dat pesten gewoon een vorm van 'grapjes maken' is of hetzelfde is als plagen. Dit is echter niet het geval.
Doelstellingen
Voorbeeld vragen om in gesprek te gaan over pesten met een overzicht van relevante achtergrond artikelen.
1. Waar denk je aan bij pesten?
Hélène voelt zich helemaal alleen. Haar vriendinnen willen niet meer met haar omgaan en iedereen op school doet onaardig tegen haar. In de pauzes zou Hélène zich het liefst verstoppen. Ze put troost uit het boek over Jane Eyre, een verhaal over een meisje dat opbloeit tot een prachtige, wijze jonge vrouw. Zou haar verhaal wél goed aflopen?
Dan gebeurt er tijdens een schoolkamp iets onverwachts. Vanaf dat moment lijkt het wel of Hélènes leven weer kleur krijgt.
Dit werkboek bevat informatie, strips en opdrachten over cyberpesten. De strips zijn ontworpen door jongeren en door een professionele illustrator hertekent. Het doel van de strips en de opdrachten is om jou en jongeren van jouw leeftijd hulpmiddelen te bieden om cyberpesten aan te pakken. Je kunt dit werkboek alleen of beter nog, met één of meer vrienden lezen. Je kunt dit boek ook aan je leerkracht laten zien en vragen of zij dit tijdens de les willen gebruiken.
Voorbeeld vragen:
Doelstelling
- Leerlingen zien de link tussen persoonlijke informatie en cyberpesten.
- Leerlingen snappen het verschil tussen pesten en plagen.
- Leerlingen beseffen dat cyberpesten een ernstige zaak is.
Werkwijze