Lesidee MBO bovenbouw Eigen verantwoordelijkheid: van inzicht naar gedrag

MBO bovenbouw Eigen verantwoordelijkheid en actieplan: van inzicht naar gedrag

Herkenbaar uit de praktijk

Aan het eind van de Week tegen Pesten blikt een mbo-klas Toerisme en Recreatie terug op wat ze de afgelopen dagen hebben besproken: groepsrollen, ingrijpen, signalen herkennen, melden en groepsnormen. Een van de studenten, Kevin, zegt hardop wat veel klasgenoten denken: “Het is allemaal wel logisch als je het zo hoort, maar over twee weken zijn we dit denk ik weer vergeten.” De mentor grijpt dit moment aan: in plaats van de week af te sluiten met alleen een gesprek, vraagt zij elke student om één concrete, persoonlijke actie te kiezen waar ze zichzelf twee weken later op mogen aanspreken. Kevin kiest ervoor om voortaan niet meer mee te lachen met grappen die op iemands kosten gaan. Twee weken later, tijdens een korte terugkoppeling, blijkt dat een aantal studenten hun actie inderdaad heeft volgehouden, en dat dit door klasgenoten is opgemerkt, ook al was er nooit een groot gesprek nodig om dat zichtbaar te maken.

Wat leren studenten?

Na deze les kunnen studenten de kernboodschappen van de voorgaande lessen in eigen woorden samenvatten. Zij hebben een concreet, persoonlijk en haalbaar actieplan geformuleerd waarop zij zichzelf en elkaar kunnen aanspreken, en zij kunnen uitleggen waarom individuele verantwoordelijkheid binnen een groepsproces het verschil maakt, ook als niet de hele groep in één keer verandert.

Waarom deze les?

Kennis over groepsprocessen, ingrijpen, signalen en melden heeft alleen effect als die kennis wordt omgezet in gedrag. Zonder een afsluitende les die vraagt om een concrete, persoonlijke keuze, blijft het risico bestaan dat studenten de stof herkennen op het moment van de les, maar er in de praktijk niets mee doen zodra de Week tegen Pesten voorbij is. Deze les sluit de reeks daarom niet af met een samenvatting, maar met een verplichting die de student aan zichzelf oplegt: één concrete actie, klein genoeg om vol te houden, groot genoeg om verschil te maken. Dat sluit direct aan bij de kernvisie dat het uiteindelijk de kleine, moedige acties van individuele studenten zijn die de grootste verandering in een groep veroorzaken.

Doelgroep en wanneer inzetten

Deze les is bedoeld voor studenten in de bovenbouw van het mbo en is ontworpen als afsluitende les van de Week tegen Pesten, bij voorkeur na de lessen over groepsproces, ingrijpen, signalen herkennen, melden, groepsnormen en pesten op de werkvloer, maar ook zelfstandig inzetbaar als afsluiting van elk lessenblok over sociale veiligheid.

Praktische informatie

Onderdeel

Toelichting

Duur

50 minuten

Doelgroep

Mbo bovenbouw, klas van maximaal 28 studenten

Uitvoerder

Mentor, docent of studieloopbaanbegeleider

Benodigde materialen

Whiteboard of digibord, pen en papier per student, dit lesdocument

Werkvormen

Terugblik in kleine groepjes, individueel actieplan schrijven, klassikale afsluitkring

Lesopbouw

Tijd

Onderdeel

Werkvorm

00:00–00:07

Opening en de uitspraak van Kevin

Sprekerstekst

00:07–00:20

Terugblik op de week in groepjes

Groepsopdracht

00:20–00:35

Mijn actieplan: individueel schrijven

Individuele opdracht

00:35–00:45

Afsluitkring: acties delen

Klassikale werkvorm

00:45–00:50

Evaluatie van de week en afsluiting

Klassikaal

Opening

Lees onderstaande tekst voor, eventueel aan de hand van de uitspraak van Kevin hierboven. We hebben deze week gepraat over groepsrollen, over ingrijpen, over signalen die je makkelijk mist, over melden, en over de afspraken die je als klas samen kunt maken. Dat is allemaal waardevol, maar het is ook makkelijk om er na vandaag niets meer mee te doen. Daarom sluiten we deze week niet af met alleen terugkijken, maar met vooruitkijken: elke student kiest vandaag één concrete actie waar hij of zij zichzelf de komende weken aan gaat houden.

Terugblik op de week in groepjes

Verdeel de klas in groepjes van drie of vier studenten. Laat elk groepje in tien minuten de volgende vraag bespreken: “Welke twee inzichten uit deze week zijn voor ons als groep het belangrijkst, en waarom?” Loop langs de groepjes en help waar nodig herinneren aan de kernpunten van de eerdere lessen: pesten is een groepsproces met meerdere rollen, ingrijpen werkt sneller dan afwachten, signalen zijn vaak subtiel, melden mag niet afhangen van het slachtoffer, en groepsnormen werken beter als ze hardop zijn afgesproken. Laat elk groepje hun twee belangrijkste inzichten kort met de klas delen.

Mijn actieplan: individueel schrijven

Geef elke student een vel papier en laat hen onderstaande opdracht individueel uitwerken. Loop rond om vragen te beantwoorden, maar laat de keuzes echt bij de student zelf liggen: een actieplan dat door een ander is bedacht, beklijft minder goed dan een actieplan dat een student zelf heeft gekozen.

Stap 1. Schrijf op welke rol jij het meest herkent bij jezelf in groepssituaties: pester, aanmoediger, meeloper, buitenstaander of verdediger. Wees eerlijk, niemand hoeft dit met anderen te delen tenzij je dat zelf wilt.

Stap 2. Schrijf op één concrete situatie uit de afgelopen weken waarin je achteraf anders had willen handelen.

Stap 3. Formuleer één concrete, haalbare actie die je de komende twee weken gaat toepassen. Gebruik de volgende zin als startpunt: “De komende twee weken ga ik, als ik merk dat [situatie], dan [concrete actie].” Geef als voorbeeld: “De komende twee weken ga ik, als ik merk dat iemand in de groepsapp geen reactie krijgt terwijl anderen dat wel krijgen, zelf even reageren op wat diegene heeft gezegd.”

Stap 4. Schrijf op wie jou aan deze actie mag herinneren als je merkt dat je het lastig volhoudt: een klasgenoot, de mentor, of iemand anders.

Afsluitkring: acties delen

Vraag de klas om in een kring te gaan staan of zitten. Laat iedere student, in één zin, hun gekozen actie hardop delen. Wie dit liever niet wil, mag zeggen: “Ik heb een actie gekozen, maar ik houd hem voor mezelf”, zodat niemand wordt gedwongen om zich uit te spreken, maar iedereen wel zichtbaar deelneemt aan het moment. Sluit de kring af met de opmerking dat de mentor er in een latere les kort op terug zal komen, zodat de actie niet verdwijnt na vandaag.

Docenttip: noteer voor jezelf een datum, ongeveer twee tot drie weken later, waarop je in een mentorles kort teruggrijpt op deze actieplannen, bijvoorbeeld met de vraag: “Wie durft te delen of het is gelukt?”

Evaluatie van de week

Sluit af met de volgende vragen, klassikaal of schriftelijk.

  1. Wat vond je het meest waardevolle inzicht uit de hele Week tegen Pesten?
  2. Welke les of werkvorm sprak je het meest aan, en waarom?
  3. Voel je je na deze week beter toegerust om te reageren als je pesten signaleert? Wat zou daarbij nog kunnen helpen?
  4. Wat is jouw persoonlijke actie voor de komende twee weken, in één zin?

Differentiatie

Voor studenten die moeite hebben met het formuleren van een eigen actie: geef een lijst met drie tot vier voorbeeldacties uit de eerdere lessen (bijvoorbeeld een interventiezin gebruiken, een klasafspraak actief naleven, of een signaal melden bij de mentor) waar zij uit kunnen kiezen en die zij mogen aanpassen aan hun eigen situatie. Voor studenten die dit al goed onder woorden kunnen brengen: laat hen naast hun eigen actie ook opschrijven hoe zij een klasgenoot zouden kunnen aanmoedigen om hetzelfde te doen.

Checklist voorbereiding

Zorg voor voldoende pennen en papier voor de hele klas. Lees dit document vooraf volledig door, inclusief de opbouw van het actieplan. Bereid een moment voor, twee tot drie weken later, waarop je in een mentorles terugkomt op de gekozen acties. Reserveer de volledige 50 minuten, zodat zowel de terugblik als het actieplan en de afsluitkring voldoende aandacht krijgen.

Bronnen

Onderwijssoort: 
MBO / Middelbaar beroeps onderwijs