Herkenbaar uit de praktijk
Op de afdeling techniek waar Bram zijn stage loopt, wordt hij de afgelopen weken vaker ingedeeld voor de vervelendste klussen dan zijn medestagiair Tygo. Niemand zegt dat dit met opzet gebeurt. Op het whiteboard met de werkverdeling staat het gewoon zo genoteerd, iedere ochtend opnieuw. Bram merkt dat hij bij het koffiezetten vaker wordt overgeslagen als iemand vraagt ‘wie wil er ook koffie’, simpelweg omdat hij net buiten het zicht van de vraagsteller staat. Losse foto's van de werkvloer — het whiteboard, de koffiehoek, de werkbank — zouden aan een buitenstaander niets bijzonders laten zien. Maar wie de foto's naast elkaar legt en de patronen erin volgt, ziet precies wat er gebeurt. Dat is waar deze fotoreportage-opdracht om draait.
Wat leren studenten?
- Zij leren subtiele, terugkerende patronen op de werkvloer visueel te herkennen en vast te leggen.
- Zij oefenen met beeldopbouw en het vertellen van een verhaal via een reeks foto's in plaats van woorden.
- Zij ervaren dat een patroon vaak pas zichtbaar wordt wanneer je losse momenten naast elkaar legt.
Waarom deze les?
Het onderzoek van Andersson en Pearson (1999) naar onbeleefd gedrag op de werkvloer laat zien dat losse, kleine incidenten vaak onschuldig lijken zolang je ze los van elkaar bekijkt, maar dat het patroon dat ontstaat wanneer dezelfde persoon steeds wordt overgeslagen of benadeeld, een veel groter effect heeft dan één incident op zich. Fotografie is bij uitstek geschikt om dit zichtbaar te maken: een enkele foto van een whiteboard met een werkverdeling lijkt neutraal, maar een reeks foto's van dezelfde werkverdeling over meerdere weken toont een patroon.
Doelgroep en wanneer inzetten
Doelgroep: mbo niveau 2 t/m 4, alle sectoren, in het bijzonder geschikt tijdens of na een stageperiode
Wanneer inzetten: Week tegen Pesten, terugkomdag na stage, SLB-les
Praktische informatie
Duur: 100 minuten
Doelgroep: mbo-studenten, BOL en BBL
Uitvoerder: SLB'er, stagebegeleider, docent
Benodigde materialen: telefoon met camera (fotograferen op de eigen stageplek is niet verplicht: bestaande foto's, tekeningen of beschrijvingen mogen ook), de fotoreportage-shotlist uit dit document
Werkvormen: individueel of in duo's, klassikaal presenteren
Lesopbouw
Tijd | Onderdeel | Werkvorm |
|---|---|---|
0–10 min | Introductie en waarom deze opdracht | Klassikale sprekerstekst |
10–20 min | Inspiratie: invalshoeken en technieken | Klassikale uitleg |
20–55 min | Creatieve opdracht: shotlist invullen | Individueel of duo's |
55–65 min | Museumkaartje | Individueel of duo's |
65–90 min | Presenteren | Klassikaal |
90–100 min | Reflecteren en afspraken | Individueel en klassikaal |
Volledige lesuitvoering
Stap 1 — Introductie
“Vandaag maak je geen enkele foto, maar een reportage: een reeks van vijf tot acht foto's die samen een patroon laten zien. Één foto van een whiteboard of een koffiehoek zegt niets bijzonders. Maar een reeks foto's van hetzelfde soort moment, steeds met dezelfde persoon in een andere rol, vertelt een heel ander verhaal. Fotograferen op je eigen stageplek is niet verplicht: je mag ook tekenen, beschrijven, of oude foto's gebruiken.”
Stap 2 — Waarom deze opdracht
“Onderzoek naar gedrag op de werkvloer laat zien dat kleine momenten, los van elkaar bekeken, onschuldig lijken. Maar wanneer je ze naast elkaar legt en ziet dat steeds dezelfde persoon wordt overgeslagen of benadeeld, ontstaat een patroon dat veel zwaarder weegt dan één op zichzelf staand moment. Daarom werk je vandaag met een reeks in plaats van één enkel beeld.”
Stap 3 — Inspiratie
Mogelijke invalshoeken:
- de werkverdeling (whiteboard, planning, rooster) over meerdere momenten
- het koffie- of pauzemoment
- wie wel en niet wordt gevraagd voor een overleg
- een voorwerp dat het patroon symboliseert (een stoel, een naamplaatje, een gereedschapskist)
- de reactie van een collega die het patroon wel opmerkt maar niets zegt
Technieken:
- Je mag inzoomen op één detail per foto in plaats van een hele scène te tonen.
- Je mag dezelfde soort foto herhalen op verschillende momenten om het patroon te laten zien.
- Je mag een onderschrift van maximaal vijf woorden per foto gebruiken.
- Je mag werken zonder mensen in beeld, alleen met voorwerpen en omgeving.
Stap 4 — Creatieve opdracht: de shotlist
Studenten werken individueel of in duo's en vullen onderstaande shotlist in voor vijf tot acht foto's. Foto's daadwerkelijk maken op de stageplek is een optie, geen vereiste: de shotlist met beschrijvingen is de volledige opdracht.
Foto | Wat sta je te zien? | Onderschrift (max 5 woorden) | Wat moet de kijker voelen? |
|---|---|---|---|
1 |
|
|
|
2 |
|
|
|
3 |
|
|
|
4 |
|
|
|
5 |
|
|
|
6 |
|
|
|
7 |
|
|
|
8 |
|
|
|
Stap 5 — Museumkaartje
Museumkaartje — fotoreportage |
Titel van de reportage:
|
Gekozen invalshoek:
|
Toelichting van de maker:
|
Stap 6 — Presenteren
Elk duo of individuele student licht de reportage toe in maximaal twee minuten. Er is geen jury en geen verkiezing van de ‘beste reportage’.
Stap 7 — Reflecteren
Reflectieblad — fotoreportage |
1. Welk patroon uit de reportages van vandaag herken jij van je eigen stage, bijbaan of werk?
|
2. Wanneer heb jij voor het laatst gemerkt dat iemand structureel werd overgeslagen, en wat deed je ermee?
|
3. Wat zou jij willen dat een collega deed als jij zelf structureel werd overgeslagen?
|
4. Welke kleine actie ga jij deze week bewust uitvoeren op je stage of werk?
|
Stap 8 — Vertalen naar de eigen groep
Bespreek klassikaal: ‘Welk patroon zagen we terug in meerdere reportages? Bestaat zoiets ook in onze eigen klas of opleidingsgroep?’
Stap 9 — Concrete afspraken
De groep maakt twee tot drie afspraken over het gelijk verdelen van taken, aandacht en informele momenten, zowel in de klas als op stage. Vul de afspraken direct in op onderstaand afsprakenblad.
Afspraak | Wie let erop / is verantwoordelijk | Wanneer evalueren we (datum) |
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Stap 10 — Hoe houden we elkaar hieraan
Plan een terugkommoment na vier weken, bij voorkeur gekoppeld aan een terugkomdag of stagebezoek, waarin wordt teruggeblikt of het patroon is veranderd.
Observatiepunten voor de docent
- Wie kiest voor een reportage zonder mensen in beeld; dit kan een teken zijn van voorzichtigheid met een gevoelig onderwerp.
- Welke studenten leggen een patroon vast dat opvallend dicht bij hun eigen ervaring ligt.
Veelgemaakte denkfouten
- Denken dat één foto of één incident al het hele verhaal vertelt.
- Denken dat fotograferen op de stageplek verplicht is: de shotlist met beschrijvingen volstaat.
- Denken dat een patroon alleen telt als het opzettelijk is; onbedoelde patronen kunnen evenveel impact hebben.
Differentiatie
- Studenten zonder toegang tot een geschikte stageplek: laat hen de shotlist invullen op basis van hun opleidingsgroep in plaats van de werkvloer.
- Gevorderde studenten: laat hen de reportage daadwerkelijk fotograferen en nabewerken.
Evaluatie
Evaluatieformulier — fotoreportage |
1. Wat vond je van het werken met een reeks beelden in plaats van één beeld?
|
2. Welk detail uit een reportage van een groepsgenoot vond je het sterkst?
|
3. Welke afspraak ga jij zelf het beste onthouden, ook op stage of werk?
|
4. Wat zou je aan deze les veranderen?
|
Checklist voorbereiding
☐ Telefoons met camera toegestaan (optioneel).
☐ Shotlist, museumkaartjes, reflectieblad en evaluatieformulier gekopieerd of digitaal klaargezet.
☐ Afgestemd of fotograferen op de stageplek is toegestaan (privacy van collega's respecteren).
☐ Afsprakenblad geprojecteerd of geprint, tijd voor het maken van afspraken ingepland.
Bronnen
Andersson, L.M., & Pearson, C.M. (1999). Tit for Tat? The Spiraling Effect of Incivility in the Workplace. Academy of Management Review, 24(3), 452–471. https://asu.elsevierpure.com/en/publications/tit-for-tat-the-spiraling-e...
Hoel, H., & Cooper, C.L. (2002). The Effects of Workplace Bullying. University of Manchester. https://research.manchester.ac.uk/en/publications/the-effects-of-workpla...
Stop Pesten Nu: www.stoppestennu.nl
Week tegen Pesten 2026: https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0
Onderwijssoort:
MBO / Middelbaar beroeps onderwijs