Herkenbaar uit de praktijk
Een docent CKV wil een project starten waarin studenten een korte documentaire maken, maar merkt dat de meeste ideeën uitkomen bij dezelfde soort onderwerpen: sport, muziek, festivals. Ondertussen vertelde een oud-student tijdens een gastles openhartig over hoe hij als stagiair buiten de groep werd gehouden zonder dat iemand het ‘pesten’ zou noemen. Die ene, oprechte vertelling maakte meer indruk dan alle eerdere documentaires samen. Deze les daagt studenten uit om een documentaire te maken op basis van een echt interview in plaats van een fictief scenario.
Wat leren studenten?
- Zij leren een interview voorbereiden dat verder gaat dan oppervlakkige vragen.
- Zij oefenen met het combineren van interviewfragmenten en beeld tot een kort, samenhangend verhaal.
- Zij ervaren de kracht van een echt, persoonlijk verhaal ten opzichte van een verzonnen scenario.
Waarom deze les?
Onderzoek van Hoel en Cooper (2002, University of Manchester) naar de effecten van pesten op de werkvloer laat zien dat getuigen van pestgedrag vaak zwijgen, ook als zij zelf last hebben van wat ze zien gebeuren. Een documentaire waarin iemand voor het eerst hardop over zo'n ervaring vertelt, doorbreekt dat zwijgen en maakt het onderwerp bespreekbaar voor een grotere groep dan alleen de betrokkenen zelf.
Doelgroep en wanneer inzetten
- Doelgroep: mbo niveau 3 en 4, in het bijzonder geschikt voor opleidingen media, CKV en communicatie
- Wanneer inzetten: Week tegen Pesten, mediaproject, terugkomdag na stage
Praktische informatie
- Duur: 100 minuten voor de voorbereiding (het daadwerkelijk filmen en monteren kost extra tijd buiten deze les)
- Doelgroep: mbo-studenten, BOL en BBL
- Uitvoerder: docent media of CKV, SLB'er
- Benodigde materialen: telefoon of camera (filmen is optioneel voor deze les; de interviewvoorbereiding en shotlist zijn de kern van de opdracht), het interview- en shotlist-werkblad uit dit document
- Werkvormen: duo's (interviewer en geïnterviewde), klassikaal presenteren
► Download lesmateriaal en werkbladen
Lesopbouw
Tijd | Onderdeel | Werkvorm |
|---|---|---|
0–10 min | Introductie en waarom deze opdracht | Klassikale sprekerstekst |
10–20 min | Inspiratie: interviewtechnieken | Klassikale uitleg |
20–55 min | Creatieve opdracht: interviewvragen en shotlist maken | Duo's |
55–65 min | Museumkaartje | Duo's |
65–90 min | Presenteren | Klassikaal |
90–100 min | Reflecteren en afspraken | Individueel en klassikaal |
Volledige lesuitvoering
Stap 1 — Introductie
“Vandaag bereid je een mini-documentaire voor van maximaal zes minuten, gebaseerd op een echt interview in plaats van een verzonnen verhaal. Je hoeft vandaag nog niet te filmen: je bereidt het interview voor en maakt een shotlist. Het onderwerp: een ervaring met erbij horen of juist buitengesloten worden, op school, stage of werk. Je kiest zelf of je jezelf interviewt, een klasgenoot, of iemand anders die dit wil delen.”
Stap 2 — Waarom deze opdracht
“Onderzoek naar pesten op de werkvloer laat zien dat mensen die het zien gebeuren, vaak zwijgen, ook als ze er zelf last van hebben. Een documentaire waarin iemand voor het eerst hardop vertelt, kan dat zwijgen doorbreken en het gesprek op gang brengen bij mensen die het zien.”
Stap 3 — Inspiratie
Mogelijke invalshoeken voor het interview:
- een ervaring met een eerste stagedag of nieuwe werkplek
- een moment waarop iemand zich buitengesloten voelde zonder dat er een duidelijk incident was
- een moment waarop iemand juist heel goed werd ontvangen, en wat daaraan bijdroeg
- de blik van een omstander die iets zag gebeuren en er nu op terugkijkt
Interviewtechnieken:
- Stel open vragen (‘Hoe voelde dat?’) in plaats van ja/nee-vragen.
- Vraag door op een detail in plaats van snel naar de volgende vraag te gaan.
- Laat stiltes toe; niet iedere stilte hoeft opgevuld te worden.
- Vraag altijd toestemming voordat je iemands verhaal deelt met de groep.
Stap 4 — Creatieve opdracht
Duo's bereiden een interview voor (vragenlijst) en een shotlist voor de bijbehorende beelden.
Interviewvragen-werkblad |
1. Openingsvraag (luchtig, om op gemak te stellen)
|
2. Kernvraag 1 (over het concrete moment)
|
3. Kernvraag 2 (over hoe het voelde)
|
4. Afsluitende vraag (wat zou je een ander willen meegeven?)
|
Vul daarna onderstaande shotlist in voor de beelden die bij het interview passen.
Shot | Wat sta je te zien? | Geluid / tekst | Wat moet de kijker voelen? |
|---|---|---|---|
1 |
|
|
|
2 |
|
|
|
3 |
|
|
|
4 |
|
|
|
5 |
|
|
|
6 |
|
|
|
Stap 5 — Museumkaartje
Museumkaartje — mini-documentaire |
Titel van de documentaire:
|
Onderwerp van het interview:
|
Wat hopen we dat kijkers hiervan meenemen?
|
Stap 6 — Presenteren
Duo's lichten hun interviewvragen en shotlist toe aan de groep. Wie al heeft gefilmd, mag het resultaat laten zien; dit is geen vereiste voor deze les.
Stap 7 — Reflecteren
Reflectieblad — mini-documentaire |
1. Welke interviewvraag van een ander duo vond jij het sterkst, en waarom?
|
2. Zou jij zelf willen worden geïnterviewd over dit onderwerp? Waarom wel of niet?
|
3. Wat leerde deze voorbereiding je over het onderwerp erbij horen of buitengesloten worden?
|
Stap 8 — Vertalen naar de eigen groep
Bespreek: ‘Welke thema's kwamen terug in de interviewvragen van vandaag? Zien we die thema's ook terug in onze eigen groep?’
Stap 9 — Concrete afspraken
De groep spreekt af hoe (en of) de documentaires na afronding gedeeld worden, en met wie, met respect voor de privacy van geïnterviewden.
Afspraak | Wie let erop / is verantwoordelijk | Wanneer evalueren we (datum) |
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Stap 10 — Hoe houden we ons hieraan
Wijs een klein redactieteam aan dat verantwoordelijk is voor het afronden en eventueel vertonen van de documentaires, bijvoorbeeld tijdens een terugkomdag.
Observatiepunten voor de docent
- Welke duo's kiezen voor een erg persoonlijk onderwerp; bespreek vooraf de grenzen van wat gedeeld mag worden.
- Wie heeft moeite om voorbij oppervlakkige vragen te komen; help met voorbeelden van doorvragen.
Veelgemaakte denkfouten
- Denken dat filmen verplicht is binnen deze les: de voorbereiding is de kern van de opdracht.
- Denken dat een documentaire alleen geloofwaardig is als die er professioneel uitziet.
- Vergeten om expliciet toestemming te vragen voordat een verhaal breder wordt gedeeld.
Differentiatie
- Studenten media of CKV: laat hen de documentaire daadwerkelijk filmen en monteren als vervolgopdracht.
- Studenten die liever niet geïnterviewd worden: laat hen een fictief maar herkenbaar personage interviewen (een medestudent speelt een rol).
Evaluatie
Evaluatieformulier — mini-documentaire |
1. Wat vond je van het werken met een echt interview in plaats van een verzonnen verhaal?
|
2. Welke afspraak over het delen van documentaires ga jij zelf het beste onthouden?
|
3. Wat zou je aan deze les veranderen?
|
Checklist voorbereiding
☐ Telefoons of camera's toegestaan (optioneel voor deze les).
☐ Interviewvragen-werkblad, shotlist, museumkaartjes, reflectieblad en evaluatieformulier gekopieerd of digitaal klaargezet.
☐ Duo's vooraf ingedeeld.
☐ Afspraken over privacy en het delen van interviews vooraf besproken.
Bronnen
Hoel, H., & Cooper, C.L. (2002). The Effects of Workplace Bullying. University of Manchester. https://research.manchester.ac.uk/en/publications/the-effects-of-workpla...
Stop Pesten Nu: www.stoppestennu.nl
Week tegen Pesten 2026: https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0
Onderwijssoort:
MBO / Middelbaar beroeps onderwijs