MBO Podcast: ‘De stem die je niet hoort’

Herkenbaar uit de praktijk

Ilay begint als stagiair bij een zorginstelling. In de pauzes zit het vaste team altijd aan dezelfde tafel, druk pratend over het weekend. Ilay schuift aan, maar het gesprek valt telkens stil of verschuift naar iets waar hij niet bij kan aansluiten. In de teamapp van de afdeling wordt hij netjes toegevoegd, maar zijn berichten krijgen zelden een reactie, terwijl reacties op berichten van vaste collega's binnen een paar minuten binnenkomen. Zijn begeleider Sanne merkt dat hij zich terugtrekt, maar als ze ernaar vraagt, zegt hij dat het ‘wel goed gaat’. Ondertussen wordt er in de teamapp een geintje gemaakt over ‘de nieuwe’ zonder dat Ilay het ziet. Collega Youssef leest het bericht, aarzelt, en laat het voorbijgaan. Niemand bedoelt het kwaad. Maar het patroon herhaalt zich iedere week, en Ilay overweegt inmiddels of hij deze stage wel wil afmaken. (Pas dit voorbeeld gerust aan naar je eigen sector: techniek, horeca, economie of ICT.)

► Download de lesmaterialen

Wat leren studenten?

Zij leren dat subtiele, dagelijkse patronen op de werkvloer — niet reageren, buitensluiten bij informele momenten, een geintje ten koste van een ander — net zoveel invloed hebben op iemands functioneren en welzijn als openlijk pestgedrag.
Zij oefenen met het verwoorden van een werkervaring vanuit een ander perspectief dan hun eigen positie in het team.
Zij ervaren dat ook op de werkvloer, niet alleen in de klas, omstandersgedrag bepalend is.

Waarom deze les?

Onderzoek van Hoel en Cooper (2002, University of Manchester) naar de effecten van pesten op de werkvloer laat zien dat niet alleen slachtoffers, maar ook getuigen van pestgedrag last ondervinden: getuigen rapporteren meer gezondheidsklachten, meer ziekteverzuim en een grotere intentie om de organisatie te verlaten dan collega's die geen pestgedrag hebben meegemaakt, en ongeveer een vijfde van de getuigen overweegt te vertrekken. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 van TNO en CBS laat zien dat 17 procent van de werknemers in het voorgaande jaar met ongewenst gedrag op het werk te maken kreeg, waarvan pesten door collega's een substantieel deel vormt; in de zorgsector ligt dit percentage met bijna 3 op de 10 werknemers nog hoger. Een podcast is een krachtige vorm om deze vaak onuitgesproken ervaringen hoorbaar te maken: het dwingt de maker om precies onder woorden te brengen wat er in stiltes en kleine momenten gebeurt.

Doelgroep en wanneer inzetten

Doelgroep: mbo niveau 2 t/m 4, alle sectoren
Wanneer inzetten: Week tegen Pesten, SLB-les, ter voorbereiding op stage, terugkomdag

Praktische informatie

Duur: 100 minuten
Doelgroep: mbo-studenten, BOL en BBL
Uitvoerder: SLB'er, mentor, stagebegeleider, docent loopbaanoriëntatie
Benodigde materialen: telefoon of laptop met opnamefunctie (opnemen is optioneel, het script zelf is de volledige opdracht), het podcastscript-werkblad uit dit document
Werkvormen: individueel of in duo's, luisterkring

Lesopbouw

Tijd	Onderdeel	Werkvorm
0–10 min	Introductie en waarom deze opdracht	Klassikale sprekerstekst
10–20 min	Inspiratie: perspectieven en technieken	Klassikale uitleg
20–50 min	Creatieve opdracht: podcastscript schrijven	Individueel of duo's
50–60 min	Museumkaartje	Individueel of duo's
60–85 min	Presenteren: luisterkring	Klassikaal
85–100 min	Reflecteren en afspraken inleiden	Individueel en klassikaal

Volledige lesuitvoering

Stap 1 — Introductie

“Vandaag maak je geen filmpje of poster, maar een podcast: een gesproken verhaal van maximaal twee minuten. Je hoeft het niet op te nemen, al mag dat wel; het script zelf is de volledige opdracht. Het gaat er niet om hoe professioneel je stem klinkt of hoe vloeiend je voorleest. Het gaat om de boodschap die je kwijt wilt over iets dat zich afspeelt in stiltes en kleine momenten op de werkvloer: een bericht dat niet wordt beantwoord, een gesprek dat stilvalt zodra iemand aanschuift. Straks vertel je in een paar zinnen waarom je dit hebt gemaakt, en dat verhaal telt net zo zwaar mee als het script zelf.”

Stap 2 — Waarom deze opdracht

“Onderzoek naar pesten op de werkvloer laat zien dat niet alleen degene die het overkomt, maar ook collega's die het zien gebeuren er last van hebben: meer gezondheidsklachten, meer verzuim, en vaker de wens om ergens anders te gaan werken. Landelijk onderzoek van TNO en CBS laat zien dat ongeveer 1 op de 6 werknemers vorig jaar met ongewenst gedrag op het werk te maken kreeg, en in de zorg is dat zelfs bijna 1 op de 3. Vandaag maak jij dat hoorbaar vanuit een perspectief dat je zelf kiest.”

Stap 3 — Inspiratie

Mogelijke perspectieven:

de nieuwe stagiair of collega die zich buitengesloten voelt
de vaste collega die het geintje in de teamapp ziet en er niets mee doet
de leidinggevende die voelt dat er iets speelt maar de vinger er niet op kan leggen
een teamapp-bericht dat nooit een reactie krijgt
de koffieautomaat of het pauzelokaal, dat alles ziet gebeuren
iemand die jaren later terugkijkt op zijn of haar eerste werkplek

Technieken (ter inspiratie, geen verplichting):

Je hoeft geen professionele podcaststem te hebben; voorlezen mag ook.
Je mag het script laten bestaan uit één kort moment, in plaats van een heel verhaal.
Je mag stiltes inbouwen die je bewust laat horen.
Je mag het vertellen als een gesprek tussen twee stemmen.
Je mag alleen geluid gebruiken (typen, een stoel die schuift, een telefoon die trilt) zonder woorden.
Je mag het vertellen vanuit een voorwerp, zoals de teamapp zelf.

Stap 4 — Creatieve opdracht

Studenten werken individueel of in duo's en vullen onderstaand podcastscript-werkblad in voor een aflevering van maximaal twee minuten.

Podcastscript-werkblad

1. Openingszin (de eerste tien seconden — waarmee trek je de luisteraar erbij?)

2. Kernmoment (het moment waarop het kantelt of duidelijk wordt wat er speelt)

3. Wat wil ik dat de luisteraar op dit moment voelt?

4. Afsluiting (waarmee laat je de luisteraar achter?)

Sommige studenten hebben aan het einde van de tijd nog maar een paar woorden. Dat is geen falen. Vraag: ‘Vertel eens, wat wilde je hiermee zeggen?’ Dit sluit aan bij een principe dat is gebaseerd op een echte ervaring tijdens een gastles: een leerling zat het grootste deel van de les met een leeg vel papier voor zich, en zette vlak voor het einde één zwart kruis neer met de woorden: ‘Iedereen begint als een mooi wit blad, maar pesten zet een zwart kruis door je leven.’ Die ene zin zei meer dan een uitgebreid verhaal. Vertel dit voorbeeld gerust aan je groep vóórdat de opdracht begint.

Stap 5 — Museumkaartje

Iedere student of duo vult onderstaand kaartje in en licht dit toe vóór of ná het voorlezen of afspelen.

Museumkaartje — podcast

Titel van mijn aflevering:

Gekozen perspectief:

Wat wil ik dat de luisteraar voelt:

Stap 6 — Presenteren

In een luisterkring speelt of leest iedere student zijn of haar podcast voor, maximaal 2 minuten. Er is geen jury en geen beoordeling van stemgebruik of professionaliteit. De groep luistert in stilte en reageert na iedere bijdrage met een korte ‘dank je wel’.

Stap 7 — Reflecteren

Laat iedere student onderstaand werkblad individueel invullen. Geef vijf minuten schrijftijd.

Reflectieblad — podcast

1. Welk perspectief raakte jou het meest, van jezelf of van een groepsgenoot?

2. Herken je het patroon uit de podcasts van vandaag van je eigen stage, bijbaan of werk?

3. Welke kleine actie wil jij deze week bewust uitvoeren als je merkt dat een collega of stagiair wordt buitengesloten?

4. Wat hoop je dat een collega doet als jij zelf ooit die nieuwe stagiair zou zijn?

Stap 8 — Vertalen naar de eigen groep

Voer een kort gesprek: ‘Welk patroon herkennen we uit de podcasts van vandaag in onze eigen klas of stagegroep? Wat zegt dat over hoe wij nieuwe mensen (een nieuwe klasgenoot, een nieuwe stagiair) verwelkomen?’

Stap 9 — Concrete afspraken

De groep maakt gezamenlijk twee tot drie afspraken, zowel voor de klas als voor het gedrag richting nieuwe stagiairs of collega's, bijvoorbeeld: ‘een nieuwe stagiair krijgt binnen de eerste week een vast aanspreekpunt’, of ‘berichten in de klassenapp of teamapp krijgen binnen een dag een reactie’. Vage afspraken zoals ‘we zijn aardig tegen nieuwkomers’ worden niet meegenomen: iedere afspraak moet zichtbaar gedrag beschrijven. Vul de afspraken direct in op onderstaand afsprakenblad.

Afspraak	Wie let erop / is verantwoordelijk	Wanneer evalueren we (datum)

Stap 10 — Hoe houden we elkaar hieraan

Wijs twee studenten aan die de afspraken maandelijks terugkoppelen tijdens de SLB-les. Plan een terugkommoment over vier weken, ook geschikt om te bespreken tijdens de terugkomdag na stage.

Observatiepunten voor de docent of SLB'er

Wie schrijft weinig of niets, wie schrijft juist heel gedetailleerd.
Wie kiest opvallend voor het perspectief van de nieuwe stagiair; dit kan wijzen op eigen ervaring.
Wie wordt zichtbaar stil bij het onderwerp teamapps of pauzemomenten.

Veelgemaakte denkfouten

Denken dat de podcast professioneel moet klinken om waardevol te zijn.
Denken dat dit soort ‘kleine’ patronen geen echt pestgedrag is en dus niet telt.
Denken dat dit onderwerp alleen relevant is voor de klas en niet voor de toekomstige werkvloer.

Differentiatie

BBL-studenten die al werken: laat hen expliciet reflecteren op hun eigen werkplek in plaats van een fictief scenario.
Studenten met spreekangst: het script mag volledig geschreven blijven, voorlezen door de docent is een optie.
Gevorderde studenten: laat hen het script daadwerkelijk opnemen en met geluidseffecten werken.

Evaluatie

Evaluatieformulier — podcast

1. Wat vond je van het werken met geluid in plaats van beeld of tekst?

2. Voelde je je vrij om een perspectief te kiezen dat niet voor de hand lag?

3. Welke afspraak ga jij zelf het beste onthouden, ook op je stage of werk?

4. Wat zou je aan deze les veranderen?

Checklist voorbereiding

☐ Telefoon of laptop met opnamefunctie beschikbaar (optioneel).

☐ Podcastscript-werkblad, museumkaartjes, reflectieblad en evaluatieformulier gekopieerd of digitaal klaargezet (sjablonen in dit document).

☐ Ruimte voor een luisterkring gemaakt.

☐ Afsprakenblad geprojecteerd of geprint, tijd voor het maken van afspraken ingepland.

☐ Terugkommoment over vier weken ingepland, eventueel gekoppeld aan de terugkomdag.

Bronnen

Hoel, H., & Cooper, C.L. (2002). The Effects of Workplace Bullying: making sense of some key findings from a national study. University of Manchester. https://research.manchester.ac.uk/en/publications/the-effects-of-workpla...

TNO & CBS (2025). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 — Resultaten in vogelvlucht. https://publications.tno.nl/publication/34644230/blkHP7m9/TNO-2025-nea.pdf

Stop Pesten Nu: cijfers pesten op het werk. https://www.stoppestennu.nl/2019-cijfers-pesten-op-het-werk-cbs-en-tno

Stop Pesten Nu: www.stoppestennu.nl

Week tegen Pesten 2026: https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0

Onderwijssoort:

MBO / Middelbaar beroeps onderwijs