Herkenbaar uit de praktijk
Op de afdeling waar Demi haar stage loopt, bestaat een vast ‘koffierondje’: iedere ochtend rond tien uur haalt iemand koffie voor het vaste team. Demi wordt nooit gevraagd wat zij wil drinken; ze krijgt het gevoel dat ze niet echt bij het rondje hoort, ook al zegt niemand dat hardop. Op de personeelskamer hangt een oude poster met de tekst ‘Wij werken hier met plezier samen’, die niemand meer opmerkt. Wanneer de opleiding een projectweek organiseert over sociale veiligheid op de werkvloer, besluit de docent Communicatie deze les te gebruiken om studenten zelf een campagne te laten ontwerpen — niet voor een fictief bedrijf, maar over een patroon dat zij zelf herkennen.
Wat leren studenten?
- Zij leren een boodschap over sociale veiligheid vertalen naar een professionele campagne met doelgroep, kanaal en boodschap, een vaardigheid die ook buiten dit onderwerp bruikbaar is.
- Zij ervaren dat het benoemen van kleine, alledaagse patronen (zoals het koffierondje) net zo belangrijk is als het benoemen van grote incidenten.
- Zij oefenen met kernachtig formuleren voor een specifiek kanaal en publiek.
Waarom deze les?
Onderzoek van Andersson en Pearson (1999, destijds Arizona State University en Thunderbird School of Global Management) naar onbeleefd gedrag op de werkvloer laat zien dat kleine, op zichzelf onschuldig lijkende gedragingen — iemand overslaan, niet uitnodigen, niet begroeten — kunnen escaleren tot een neerwaartse spiraal van steeds grover gedrag wanneer ze onopgemerkt blijven. Juist omdat dit soort gedrag klein begint, is het zichtbaar maken ervan in een vroeg stadium belangrijk. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 van TNO en CBS bevestigt dat ongewenst gedrag op het werk wijdverspreid is: 17 procent van de werknemers kreeg er in het voorgaande jaar mee te maken. Een campagne die dit soort kleine patronen benoemt, sluit aan bij het doorbreken van de spiraal voordat die groter wordt.
Doelgroep en wanneer inzetten
- Doelgroep: mbo niveau 3 en 4, in het bijzonder geschikt voor opleidingen communicatie, marketing, zorg en welzijn
- Wanneer inzetten: Week tegen Pesten, projectweek sociale veiligheid, als onderdeel van een communicatie- of marketingmodule
Praktische informatie
- Duur: 100 minuten
- Doelgroep: mbo-studenten, BOL en BBL
- Uitvoerder: docent communicatie of marketing, SLB'er, stagebegeleider
- Benodigde materialen: A3-papier, stiften, of laptop met ontwerp- of tekstverwerkingsprogramma; het campagnebrief-werkblad uit dit document
- Werkvormen: individueel of in duo's, galerijpresentatie
Lesopbouw
Tijd | Onderdeel | Werkvorm |
|---|---|---|
0–10 min | Introductie en waarom deze opdracht | Klassikale sprekerstekst |
10–20 min | Inspiratie: invalshoeken en technieken | Klassikale uitleg |
20–30 min | Campagnebrief invullen | Individueel of duo's |
30–65 min | Creatieve opdracht: campagne-uiting maken | Individueel of duo's |
65–70 min | Museumkaartje | Individueel of duo's |
70–90 min | Presenteren: galerijwandeling | Klassikaal |
90–100 min | Reflecteren en afspraken | Individueel en klassikaal |
Volledige lesuitvoering
Stap 1 — Introductie
“Vandaag ontwerp je geen poster voor school, maar een echte campagne-uiting: iets dat op social media, op een intranet of op een prikbord op het werk zou kunnen staan. Er is geen wedstrijd om het mooiste ontwerp. Straks licht je zelf toe voor wie je dit hebt gemaakt en waarom, en die toelichting telt net zo zwaar mee als het ontwerp zelf.”
Stap 2 — Waarom deze opdracht
“Onderzoek naar onbeleefd gedrag op het werk laat zien dat kleine dingen — iemand overslaan, niet uitnodigen — kunnen uitgroeien tot iets veel groters als niemand het benoemt. Landelijke cijfers laten zien dat bijna 1 op de 6 werknemers hier vorig jaar mee te maken kreeg. Een goede campagne maakt zulke kleine patronen bespreekbaar, vóórdat ze escaleren.”
Stap 3 — Inspiratie
Mogelijke invalshoeken:
- vanuit een alledaags klein moment, zoals het koffierondje, het overlegmoment of de lunchtafel
- vanuit één vraag in plaats van een boodschap, bijvoorbeeld ‘Wie sloeg jij vandaag per ongeluk over?’
- vanuit een voor-en-na scenario
- vanuit een persoonlijke belofte, beginnend met ‘Ik…’
- vanuit cijfers (bijvoorbeeld de landelijke cijfers uit deze les) vertaald naar een pakkende, kloppende zin
Technieken:
- Je mag met weinig tekst werken, of helemaal zonder tekst.
- Je mag een vraag stellen in plaats van een oplossing te geven.
- Je mag een concreet, klein moment tonen in plaats van een abstracte boodschap.
- Je mag kiezen voor een serieuze toon of juist voor humor, zolang de boodschap klopt.
Stap 4 — Creatieve opdracht
Studenten vullen eerst onderstaande campagnebrief in, en maken daarna de daadwerkelijke campagne-uiting (poster, social media-post of intranetbericht) op basis van deze brief.
Campagnebrief-werkblad |
1. Doelgroep (wie moet dit zien?)
|
2. Kernboodschap in één zin
|
3. Kanaal (waar plaats je dit: social media, intranet, prikbord, iets anders?)
|
4. Call-to-action (wat moet iemand doen nadat hij dit heeft gezien?)
|
Maak vervolgens de campagne-uiting zelf, 35 minuten, met vrij te kiezen materiaal of digitaal ontwerp.
Stap 5 — Museumkaartje
Museumkaartje — campagne |
Titel van de campagne:
|
Gekozen kanaal:
|
Toelichting (voor wie, waarom, wat hoop je te bereiken):
|
Stap 6 — Presenteren
De campagnes worden in galerijvorm neergelegd of opgehangen. De groep loopt in stilte langs (museumwandeling), pas daarna volgt een kort nagesprek. Geen stemronde voor de ‘beste campagne’.
Stap 7 — Reflecteren
Reflectieblad — sociale-mediacampagne |
1. Welke campagne van een groepsgenoot bleef bij je hangen, en waarom?
|
2. Welk klein, alledaags patroon herken jij van je eigen stage, bijbaan of werk?
|
3. Wat zou jij doen als je zag dat iemand structureel wordt overgeslagen bij een klein moment zoals het koffierondje?
|
4. Welke actie hoort bij jouw eigen campagne: wat ga jij daadwerkelijk anders doen?
|
Stap 8 — Vertalen naar de eigen groep
Bespreek klassikaal welke terugkerende thema's naar voren kwamen in de campagnes en wat dat zegt over kleine patronen binnen de eigen klas, opleiding of stagegroep.
Stap 9 — Concrete afspraken
De groep kiest gezamenlijk één campagne, of combineert elementen, tot een ‘klassencampagne’ die zichtbaar wordt gemaakt (bijvoorbeeld op het opleidingsintranet of een prikbord), aangevuld met twee tot drie concrete afspraken over kleine, alledaagse momenten. Vul de afspraken direct in op onderstaand afsprakenblad.
Afspraak | Wie let erop / is verantwoordelijk | Wanneer evalueren we (datum) |
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Stap 10 — Hoe houden we elkaar hieraan
Wissel iedere maand welke student de klassencampagne beheert en actueel houdt. Plan een terugkommoment na vier weken.
Observatiepunten voor de docent
- Welke studenten kiezen voor een groot, algemeen thema in plaats van een klein, concreet moment; vraag door naar concretisering.
- Wie herkent zichtbaar een eigen ervaring in het gekozen thema.
Veelgemaakte denkfouten
- Denken dat een campagne alleen over grote, ernstige incidenten moet gaan.
- Denken dat professioneel ontwerp belangrijker is dan een kloppende boodschap.
- Denken dat de campagne na het plaatsen geen onderhoud meer nodig heeft.
Differentiatie
- Studenten van communicatie- of marketingopleidingen: laat hen een volledig kanaalplan uitwerken (meerdere kanalen, plaatsingsschema).
- Studenten die moeite hebben met ontwerp: laat hen tekstueel werken (bijvoorbeeld een korte social media-caption).
Evaluatie
Evaluatieformulier — sociale-mediacampagne |
1. Wat vond je van het werken met een campagnebrief in plaats van een vrije opdracht?
|
2. Welke campagne zou jij het liefst echt geplaatst zien worden op je opleiding of stageplek?
|
3. Welke afspraak ga jij zelf het beste onthouden?
|
4. Wat zou je aan deze les veranderen?
|
Checklist voorbereiding
☐ A3-papier, stiften en/of laptops met ontwerpsoftware beschikbaar.
☐ Campagnebrief-werkblad, museumkaartjes, reflectieblad en evaluatieformulier gekopieerd of digitaal klaargezet.
☐ Ruimte gereserveerd voor de galerijwandeling.
☐ Afgesproken wie de klassencampagne maandelijks beheert.
☐ Eventueel afgestemd met de opleiding of stagebedrijf of de campagne breder zichtbaar mag worden gemaakt.
Bronnen
Andersson, L.M., & Pearson, C.M. (1999). Tit for Tat? The Spiraling Effect of Incivility in the Workplace. Academy of Management Review, 24(3), 452–471. https://asu.elsevierpure.com/en/publications/tit-for-tat-the-spiraling-e...
TNO & CBS (2025). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024 — Resultaten in vogelvlucht. https://publications.tno.nl/publication/34644230/blkHP7m9/TNO-2025-nea.pdf
Stop Pesten Nu: www.stoppestennu.nl
Week tegen Pesten 2026: https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0
Onderwijssoort:
MBO / Middelbaar beroeps onderwijs