• Oranje polsbandjes met de tekst Stop pesten nu!

Meer verdedigers leidt niet tot minder slachtofferschap op termijn

Uit het longitudinale netwerkonderzoek van Richters en collega's naar de rol van verdedigers en populariteit komen de volgende belangrijkste resultaten over de effectiviteit van verdedigers naar voren:

1. Meer verdedigers leidt niet tot minder slachtofferschap op termijn

  • Geen longitudinale afname: In tegenstelling tot de verwachtingen voorspelde het hebben of nomineren van meer verdedigers géén afname in de frequentie van later slachtofferschap vanuit het perspectief van het slachtoffer. Het effect was statistisch niet-significant.
  • Beschrijvende trends: Ook de beschrijvende data toonden geen consistent voordeel voor leerlingen met verdedigers ten opzichte van leerlingen zonder verdedigers. In de eerste periode daalde het slachtofferschap zelfs iets sterker bij slachtoffers zonder verdedigers, terwijl dit in de tweede periode juist andersom was.

2. De populariteit van de verdediger maakt geen verschil

  • Geen status-voordeel: Er werd verwacht dat verdedigers met een hoge populariteit (sociale status en macht) effectiever zouden zijn in het doen stoppen van pestgedrag. De resultaten lieten echter zien dat de populariteit van de verdediger het effect van verdedigen niet modereerde. Het hebben van populaire verdedigers bood slachtoffers dus geen grotere bescherming tegen aanhoudend pesten.

3. De populariteit van het slachtoffer speelt evenmin een rol

  • Geen moderatie door status slachtoffer: Er werd onderzocht of verdedigen mogelijk effectiever is wanneer het slachtoffer zelf populair is (omdat pesters dan meer sociaal risico lopen). Ook hier bleek geen significante interactie: de populariteit van het slachtoffer veranderde niets aan de effectiviteit van het verdedigen.

4. Geen verschillen tussen leerjaren

  • Consistent over leeftijden: Hoewel het belang van populariteit toeneemt tijdens de adolescentie, bleken de resultaten niet te verschillen tussen leerjaren (groep/klas 4 tot en met 9).

Duiding: Waarom stopt verdedigen het pesten op termijn niet?

Het onderzoek plaatst deze bevindingen in de bredere wetenschappelijke context en noemt verschillende verklaringen voor het uitblijven van een beschermend effect op de langere termijn:

  • Verschil tussen korte en lange termijn: Observatiestudies tonen weliswaar aan dat ingrijpen door omstanders een specifiek pestincident op het moment zelf vaak snel stopt (binnen 10 seconden in ruim twee derde van de gevallen), maar dit leidt er blijkbaar niet automatisch toe dat het slachtofferschap over tijd structureel afneemt.
  • Mogelijke averechtse (iatrogene) effecten:
    • Verdedigen kan wraak of vergelding (retaliatie) van de pester uitlokken.
    • Het kan de kwetsbare positie van het slachtoffer extra benadrukken in de groep, wat nieuwe pesters kan aantrekken.
    • Slachtoffers voelen zich mogelijk minder empowered om zelf weerbaarheid op te bouwen.
    • Wanneer de verdediging op een agressieve manier plaatsvindt, kan dit het conflict juist doen escaleren.
  • Omstanders zijn vaak afwezig: Uit eerder onderzoek blijkt dat bij 64% van de pestincidenten omstanders helemaal niet aanwezig zijn.
  • Wel psychosociale voordelen: De auteurs benadrukken dat verdedigen niet nutteloos is; het helpt vaak wel tegen de negatieve psychosociale gevolgen van pesten door het bieden van steun, een hoger zelfvertrouwen en een beter gevoel van erbij horen.

Conclusie van de auteurs: Verdedigen door klasgenoten alleen is onvoldoende om aanhoudend slachtofferschap te doorbreken. Zij pleiten daarom voor een meerlagige aanpak waarbij ook de eigen weerbaarheid van slachtoffers wordt versterkt én actieve, gerichte interventies door leerkrachten worden ingezet.