Mentorlessen pesten en online pesten

Lesmateriaal voor je mentorlessen en SLB'er lessen: pesten, groepsdynamiek en burgerschap in VO en MBO

Als mentor sta je dicht bij je klas. Je merkt als eerste of de sfeer omslaat, of iemand buiten de groep valt, of een grapje net iets te hard aankomt. De mentorles is bij uitstek het moment om daar iets mee te doen, en burgerschap biedt daarvoor het wettelijke en inhoudelijke kader. Stop Pesten Nu ontwikkelt gratis lesmateriaal waarmee je pesten, groepsdynamiek en burgerschap in één beweging kunt behandelen, direct inzetbaar en zonder voorbereidingstijd van uren.

Waarom pesten en burgerschap in de mentorles samenkomen

Pesten is geen probleem tussen twee leerlingen, maar een groepsproces. Er is een groep nodig om te kunnen pesten, en er is diezelfde groep nodig om het op te lossen. Groepsnormen en groepsdynamiek bepalen of een leerling wordt in- of uitgesloten, en omstanders spelen daarin een sleutelrol: onderzoek van hoogleraar Rene Veenstra (Rijksuniversiteit Groningen) laat zien dat verdedigers de hoogste status binnen de groep hebben en dat juist kleine, moedige acties van klasgenoten pestgedrag kunnen doorbreken. Dat is precies waar burgerschapsonderwijs over gaat: leerlingen leren wat hun rol en verantwoordelijkheid binnen de groep en de samenleving is.

De wettelijke burgerschapsopdracht (artikel 17 van de Wet op het voortgezet onderwijs) verplicht scholen om gericht en samenhangend burgerschap en sociale cohesie te bevorderen, met aandacht voor respect voor democratische waarden, sociale en maatschappelijke competenties en het omgaan met verschillen tussen mensen. Naar verwachting gelden vanaf 1 augustus 2027 nieuwe kerndoelen burgerschap, met een overgangsperiode tot 2031 waarin scholen hun onderwijs hierop kunnen aanpassen. Ook in het mbo maakt burgerschap deel uit van het verplichte onderwijsprogramma, met aandacht voor sociaal-maatschappelijke competenties, participatie en omgaan met diversiteit. Een mentorles over pesten als groepsproces sluit daar rechtstreeks op aan: leerlingen oefenen met precies de vaardigheden die de burgerschapsopdracht van hen vraagt.

Wat je vindt aan lesmateriaal

Op stoppestennu.nl/lesmateriaal staat een groeiende verzameling gratis lesmaterialen over pesten en online pesten, geschikt voor PO, VO, MBO en SO. Elk onderdeel is te downloaden in Word, PDF of Canva, zonder inlog en zonder commerciële voorwaarden. Specifiek voor de mentorles is er het handboek Mentorlessen over pesten en online pesten, met onder meer gesprekstechnieken om het onderwerp bespreekbaar te maken, praktijkvoorbeelden en bijpassende antwoorden, handvatten voor interventie en reflectieopdrachten om de les af te sluiten. Op de pagina Mentoren, voor scholen vind je de onderbouwing van pesten als groepsproces, inclusief de zes rollen binnen een pestsituatie (pester, slachtoffer, assistent, meeloper, verdediger, buitenstaander) en signalen om pesten in je klas te herkennen.

Voor de koppeling met burgerschap is er Lesidee 290: Burgerschap en pesten, met een kant-en-klare toolkit die aansluit bij de leerplanthema's cultuureducatie, democratie, diversiteit, duurzaamheid, engagement, wereldburgerschap en welbevinden.

Praktisch voor het VO

In het voortgezet onderwijs verschuift pesten vaak naar subtielere vormen: buitensluiten, roddelen, online shaming en verborgen groepsdruk zijn lastiger te herkennen dan fysiek pesten. De materialen voor VO besteden daarom expliciet aandacht aan indirecte vormen van pesten, aan onderwerpen als homofobie, en aan het herkennen van groepsdruk binnen appgroepen en sociale media. Casussen, rollenspellen en klassikale opdrachten zijn zo opgebouwd dat leerlingen zelf nadenken over hun rol als omstander, precies de reflectie die de burgerschapsopdracht vraagt.

Voortgezet onderwijs (VO)

Praktisch voor het MBO

Voor mbo-studenten ligt de nadruk op bewustwording en het doorbreken van stereotypering: verhalen en opdrachten die studenten laten reflecteren op vooroordelen en het belang van een inclusieve leeromgeving, aansluitend bij de overgang naar de arbeidsmarkt. Er is ook specifiek materiaal over preventie van sexting in het mbo, een onderwerp dat zich uitstekend leent voor behandeling binnen de burgerschapsles digitale geletterdheid.

Middelbaar beroepsonderwijs (MBO)

Verder dan de mentorles: training en verdieping

Wil je zelf meer grip krijgen op groepsdynamiek in de klas, of wil je collega's binnen je team meenemen? Stop Pesten Nu Academy biedt de training Pesten als groepsproces (VO/MBO), gericht op sociale veiligheid en groepsdynamiek, en een breder cursusaanbod met trainingen, workshops en gastlessen voor mentoren, anti-pestcoördinatoren en schoolteams, gebaseerd op wetenschappelijke inzichten en praktijkervaring. Voor achtergrondinformatie en signalering is er het Kenniscentrum Pesten voor scholen.

Over Stop Pesten Nu

Stop Pesten Nu is sinds 2013 een volledig onafhankelijk kennis-, informatie- en expertisecentrum over pesten en online pesten. De stichting ontvangt geen subsidies en geen structurele financiering, en is daarmee volledig afhankelijk van donaties. Met ongeveer 600.000 bezoekers per jaar en een opname door de Koninklijke Bibliotheek als digitaal erfgoed is Stop Pesten Nu uitgegroeid tot een vaste bron voor scholen in Nederland. Help je mee dit gratis lesmateriaal voor mentoren toegankelijk te houden? Doneren kan via stoppestennu.nl/doneren-1.