Lesmateriaal voor de brugklas, onderbouw en bovenbouw

De lesmaterialen sluiten aan bij de leeftijd en belevingswereld van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Leerlingen werken met herkenbare situaties uit de klas, de groepsapp, sociale media, de sportvereniging en andere groepen waarin zij dagelijks met elkaar omgaan.

• Voor de brugklas en onderbouw zijn er onder andere spellen, speurtochten, escaperooms, kaartspellen, rollenspellen, gedichten, groepsopdrachten en lessen over buitensluiten, groepsdruk, meelachen, online gedrag en de invloed van de groep.
• Voor de bovenbouw zijn er verdiepende lessen, analyses, morele dilemma’s, debatvormen, reflectieopdrachten, spoken word, storyboards, campagnes en opdrachten over macht, status, digitale uitsluiting, groepscultuur, verantwoordelijkheid en professioneel handelen.

Op deze pagina vind je lesmateriaal over onderwerpen zoals:

• pesten en plagen herkennen;
• subtiele signalen van buitensluiten;
• online pesten en groepsapps;
• roddelen en uitsluiten via WhatsApp;
• groepsdruk en meelachen;
• macht, status en populariteit;
• de verschillende rollen in de groep;
• de invloed van omstanders;
• klikken, snitchen of melden;
• grenzen herkennen en aangeven;
• opkomen voor jezelf en anderen;
• veilige groepsnormen en klasafspraken;
• samenwerken en positieve groepsvorming;
• sociale veiligheid en burgerschap.

Pesten herkennen als groepsproces

Pesten speelt zich niet alleen af tussen degene die pest en degene die wordt gepest. De reacties van klasgenoten hebben invloed op wat er in de groep gebeurt. Meelachen, ondersteunen, aanmoedigen, zwijgen, wegkijken, helpen of melden kunnen bepalen of pesten doorgaat of wordt gestopt. Met lessen zoals Pesten als groepsproces, De kracht van groepsdynamiek, Het groepsrollenspel, De Ja-Lijn-Challenge, Het Mysterie van de Lege Stoel en Het Groepsspel onderzoeken leerlingen welke rollen en reacties binnen een groep zichtbaar zijn. Leerlingen leren niet alleen wat pesten is, maar kijken ook naar hun eigen positie. Wat doe je wanneer iemand wordt buitengesloten? Waarom lach je soms mee terwijl je weet dat iets niet goed voelt? Wat heb je nodig om in te grijpen? En welke kleine actie kan ervoor zorgen dat de groepsnorm verandert?

Online pesten, groepsapps en sociale media

Online en offline gedrag lopen voor jongeren voortdurend door elkaar. Wat tijdens de schooldag gebeurt, kan doorgaan in WhatsApp-groepen, groepschats, sociale media, online games en andere digitale omgevingen. Op deze pagina vind je lessen over online buitensluiten, digitale groepsdruk, haatcomments, roddelen, groepsapps, sociale media, sextortion, online rechten en plichten en respectvol online gedrag.

Leerlingen kunnen onder andere werken met:

• Speurtocht: Sporen in de Groepsapp;
• De Onzichtbare Verwijdering;
• Online of offline? Het verschil is kleiner dan je denkt;
• Online buitensluiten herkennen en benoemen;
• Online buitensluiten en groepsdruk;
• Online buitensluiten: van inzicht naar actie;
• Lesplan Online buitensluiten in groepsapps;
• WhatsApp-reactie-spel;
• Snitch or Support?;
• Cases over WhatsApp, roddelen en uitsluiten;
• Lessen over netiquette, haataccounts en online vriendschappen.

Deze lessen helpen leerlingen om patronen te herkennen die vaak klein beginnen. Niet worden toegevoegd aan een groepsapp, structureel genegeerd worden, uit een chat verwijderd worden of zien dat anderen over iemand praten kan onderdeel zijn van een groter patroon van uitsluiting en pesten.

Groepsdruk, macht en status

In het voortgezet onderwijs spelen status, erbij horen en groepsdruk een belangrijke rol. Leerlingen kunnen gedrag afkeuren en toch meelachen, niets zeggen of meegaan met de groep omdat zij bang zijn zelf buiten de groep te vallen. Met lessen zoals Waarom kijken we weg?, Crack de Groepscultuur, Het Omslagpunt, Macht, Status en Digitale Uitsluiting en Wat de camera niet vangt onderzoeken leerlingen waarom mensen soms niet ingrijpen en welke invloed macht, populariteit en sociale positie hebben op gedrag. De materialen helpen leerlingen om verder te kijken dan alleen de zichtbare pestsituatie. Zij onderzoeken wat eraan voorafgaat, wie invloed heeft, welke groepsnorm geldt en wat nodig is om die norm te veranderen.

Actieve lessen en werkvormen

De materialen zijn ontwikkeld om leerlingen actief te laten kijken, luisteren, praten, onderzoeken, samenwerken en reflecteren. Op deze pagina vind je onder andere:

• escaperooms en speurtochten;
• kaartspellen en reactie-oefeningen;
• rollenspellen en scènes;
• morele dilemma’s en debatvormen;
• cases en groepsdiscussies;
• stellingenspellen en quizzes;
• reflectieopdrachten en schrijfopdrachten;
• gedichten en spoken word;
• posters en creatieve campagnes;
• storyboards en scripted video-opdrachten;
• lessen met films, documentaires en muziek;
• werkvormen voor groepsnormen en klasafspraken.

Leerlingen kunnen bijvoorbeeld onderzoeken waarom zij meelachen, een pestsituatie analyseren, een groepsapp reconstrueren, een advies schrijven, een campagne ontwikkelen, een spoken word maken of samen bepalen welke afspraken in hun klas nodig zijn.

Brugklas en onderbouw

Voor de brugklas en onderbouw zijn er veel materialen die aansluiten op het vormen van een nieuwe groep en de onzekerheden die daarbij horen. Leerlingen kunnen aan de slag met onder andere:

• Het Mysterie van de Lege Stoel;
• Het Groepsspel;
• Speurtocht: Sporen in de Groepsapp;
• De Ja-Lijn-Challenge;
• Signaal of geen signaal?;
• Woorden voor wat je ziet op het plein;
• Zie jij wat ik zie?;
• Escaperoom Doorbreek de Stilte;
• Groepsdiscussies, cases en rollenspellen;
• Llessen over samenwerken, erbij horen en buitensluiten.

Deze werkvormen helpen leerlingen om gedrag eerder te herkennen en te bespreken wat zij zelf kunnen doen wanneer iemand wordt genegeerd, uitgelachen, buitengesloten of gepest.

Bovenbouw en verdieping

Voor de bovenbouw zijn er lessen die meer ruimte bieden voor analyse, argumentatie, verantwoordelijkheid en reflectie. Leerlingen kunnen werken met:

• Storyboard Wat de camera niet vangt;
• Spoken word Woorden die blijven hangen;
• Peermentor-opdracht Voorbeeldrol voor de Onderbouw;
• Diepteanalyse Macht, Status en Digitale Uitsluiting;
• Mentor van de Groepscultuur;
• Wetenschappelijke Analyse Waarom Kijken We Weg?;
• Challenge Crack de Groepscultuur;
• Rollenspel Het Omslagpunt;
• Debatten, reflectieopdrachten en morele dilemma’s.

Deze materialen zijn geschikt voor mentorlessen, burgerschap, maatschappijleer, Nederlands, creatieve vakken en lessen waarin sociale veiligheid, groepsgedrag en verantwoordelijkheid centraal staan.

Boeken, films, documentaires en video’s

Naast lessen en werkvormen vind je op deze pagina boeken, films, documentaires, korte films, video’s en muziek over pesten en online pesten. Veel van deze materialen zijn aangevuld met lesbrieven, inzichtvragen, discussievragen of opdrachten. Zo kunnen leerlingen onder andere werken met films en documentaires zoals Spijt!, Pisnicht the movie, Dat zijn geen grappen!, #Challenge the challenge, Freak en verschillende korte films en video’s over pesten, groepsdruk, buitensluiten en online gedrag.

Ook vind je overzichten van boeken over pesten en cyberpesten, films met lespakketten en praktische uitleg over hoe je film kunt gebruiken om pesten bespreekbaar te maken.

Direct inzetbaar in de klas

Veel downloads bevatten een uitgewerkt lesplan, docentenhandleiding, werkbladen, voorbeeldvragen, antwoorden en praktische tips. Hierdoor kun je zonder uitgebreide voorbereiding een mentorles, klassengesprek, groepsactiviteit, debat of reflectieopdracht uitvoeren. Je kunt de materialen afzonderlijk gebruiken, combineren tot een lessenserie of verspreid over het schooljaar inzetten. Zo blijft aandacht voor pesten, online pesten, groepsvorming en sociale veiligheid niet beperkt tot één projectweek.

Gratis lesmateriaal van Stop Pesten Nu

Sinds 2013 ontwikkelt Stop Pesten Nu praktische en wetenschappelijk onderbouwde informatie en lesmaterialen over pesten en online pesten. De website wordt jaarlijks door honderdduizenden bezoekers gebruikt. De Koninklijke Bibliotheek heeft de website van Stop Pesten Nu geselecteerd vanwege de uitgebreide informatie over pesten, online pesten en cyberpesten. De website is opgenomen als digitaal erfgoed binnen het UNESCO Charter on the Preservation of the Digital Heritage. Bekijk de lesmaterialen, kies een les of werkvorm die past bij jouw klas en ga direct aan de slag met pesten herkennen, bespreekbaar maken en aanpakken. De materialen zijn het hele schooljaar gratis te gebruiken.

Voortgezet Onderwijs (VO) - NIEUWE LESMATERIALEN 2026