Nieuw onderzoek toont aan dat pesten op het werk niet alleen schadelijk is voor de gezondheid van werknemers, maar ook een directe bedreiging vormt voor de innovatiekracht van organisaties. Werknemers die te maken krijgen met negatief gedrag vertonen minder proactief gedrag, zoals het nemen van initiatief (taking charge), doordat hun zelfbeeld en betrokkenheid ernstig worden aangetast.
Het belang van 'Taking Charge'
In de huidige snel veranderende economie zijn organisaties afhankelijk van werknemers die niet alleen hun taken uitvoeren, maar ook proactief verbeteringen voorstellen. Dit 'taking charge' gedrag omvat vrijwillige en constructieve inspanningen om processen of structuren binnen de organisatie te vernieuwen. Uit het onderzoek blijkt echter dat pesten op de werkvloer een sterke negatieve relatie heeft met deze vorm van proactiviteit.
De psychologische kettingreactie
Het onderzoek, uitgevoerd onder 356 werknemers, laat zien dat pesten een negatieve spiraal in gang zet die gebaseerd is op de menselijke behoefte om ergens bij te horen.
- Aantasting van het werk-gerelateerde zelfbeeld (OBSE): Pesten communiceert afwijzing en uitsluiting. Hierdoor gaan werknemers twijfelen aan hun eigen competentie en waarde binnen de organisatie.
- Verminderde emotionele betrokkenheid: Wanneer werknemers zich niet langer gewaardeerd voelen (laag zelfbeeld), verzwakt hun emotionele band met het bedrijf (affectieve betrokkenheid).
- Passiviteit: Zonder een sterk zelfbeeld en een sterke band met de organisatie zijn werknemers minder bereid om de risico's te nemen die gepaard gaan met het voorstellen van veranderingen.
De rol van persoonlijkheid: Ben jij 'in controle'?
Een opvallende bevinding is de rol van de 'locus of control' (de mate waarin iemand gelooft invloed te hebben op gebeurtenissen in zijn leven).
- Werknemers met een interne locus of control (die geloven dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun succes) blijken gevoeliger voor de negatieve effecten van pesten. Zij internaliseren het negatieve gedrag en zoeken de schuld bij zichzelf, wat hun zelfbeeld sneller doet kelderen.
- Werknemers met een externe locus of control schrijven het pestgedrag vaker toe aan externe factoren (zoals de organisatiecultuur of de persoonlijkheid van de pester), waardoor hun zelfbeeld beter beschermd blijft.
De situatie in Nederland
Hoewel dit specifieke onderzoek is uitgevoerd onder werknemers in China, biedt het waardevolle lessen die universeel toepasbaar zijn. In de bronnen wordt geen specifieke data over de Nederlandse arbeidsmarkt genoemd, maar er wordt wel verwezen naar de rijke Europese traditie van onderzoek naar dit onderwerp.
De onderzoekers benadrukken dat factoren zoals een hiërarchische structuur (die ook in sommige Nederlandse sectoren voorkomt) de machtsongelijkheid kunnen vergroten die pesten in de hand werkt.
Wat kunnen organisaties doen?
De resultaten onderstrepen dat een streng anti-pestbeleid niet alleen een ethische plicht is, maar ook noodzakelijk voor een vitale organisatie. De auteurs adviseren:
- Preventie: Implementeer formele meldsystemen en leiderschapstraining om een psychologisch veilige omgeving te creëren.
- Zelfbeeld versterken: Geef werknemers autonomie en constructieve feedback om hun gevoel van eigenwaarde (OBSE) te behouden.
- Gerichte steun: Voor werknemers met een sterke 'interne focus' kan veerkracht-training helpen om de impact van negatieve ervaringen te beperken.
Bron: Yu, P., Liu, Y., Wang, L. et al. (2026). Workplace bullying and employee taking charge: the role of organization-based self-esteem, affective commitment and locus of control. BMC Psychology.