Leerdoel: aan het eind van deze les kan de klas benoemen wat er de afgelopen weken beter is gegaan, en heeft de klas een concrete afspraak gemaakt over hoe ze dit blijven volhouden.
Kerngegevens
- Doelgroep: leerlingen van groep 6, 7 en 8 (9 tot 12 jaar).
- Duur: 50 minuten, klassikaal, met een individuele afsluitende opdracht op het werkblad.
- Plaats in de reeks: les 5 van 5, de afsluitende les. De klas blikt terug op de vier voorgaande lessen, viert wat er al goed gaat, en spreekt af hoe de klasafspraken worden volgehouden nu de lessenreeks is afgelopen.
- Benodigdheden: een kring van stoelen of een plek op de grond, de klasposter uit les 3, het werkblad voor iedere leerling, pen of potlood.
Wetenschappelijke basis
Onderzoek van René Veenstra en Gijs Huitsing (Rijksuniversiteit Groningen) laat zien dat een positieve groepsnorm alleen standhoudt als deze regelmatig wordt bevestigd door het gedrag van de groep zelf. Een norm die eenmalig wordt besproken en daarna niet meer terugkomt, verdwijnt vaak net zo snel als hij ontstond (Veenstra & Huitsing, Rijksuniversiteit Groningen).
Onderzoek naar schoolklimaat en het gedrag van omstanders laat zien dat leerlingen die de sfeer in hun klas blijvend als veilig ervaren, ook op langere termijn eerder geneigd zijn om voor elkaar op te komen. Deze les is daarom bedoeld om de klasafspraken en het geoefende gedrag uit de eerdere lessen te bevestigen en vast te houden (School Climate and Bullying Bystander Responses, PubMed Central).
Bron voor achtergrondvisie: stoppestennu.nl.
Voorbereiding voor de docent
- Zet de stoelen in een kring, of vraag leerlingen op de grond te gaan zitten, zodat iedereen elkaar kan zien.
- Hang de klasposter uit les 3 zichtbaar op tijdens deze les.
- Print het werkblad voor iedere leerling.
- Lees de docentkaarten aan het eind van dit document door voordat je start.
- Bedenk vooraf, als geheugensteun, minstens één concreet voorbeeld dat je zelf deze weken in de klas hebt gezien en dat paste bij de afspraken.
Lesverloop
1. Opening (5 minuten)
Dit is het vaste startritueel dat aansluit op de afsluiting van les 4.
Vorige week hebben we geoefend met kleine, snelle acties. Wie wil er kort vertellen: heb je deze week zo'n kleine actie gebruikt? [wacht twee of drie reacties af, bevestig kort en positief]
Dit is onze laatste les in deze reeks. Vandaag kijken we terug op alles wat we hebben geleerd, vieren we wat er al goed gaat, en spreken we af hoe we dit blijven doen, ook zonder deze lessen.
2. Terugblik op de reeks (10 minuten)
Vat de vier vorige lessen kort samen met onderstaande tekst. Wijs eventueel naar de klasposter.
In les 1 hebben we gekeken naar kleine dingen die de sfeer in onze klas veranderen. In les 2 hebben we geoefend met iemand erbij betrekken. In les 3 hebben we samen onze eigen klasafspraken gemaakt. En vorige week hebben we geoefend met kleine, snelle acties. [pauze] Wat is jou het meest bijgebleven van deze vier lessen? [wacht drie of vier reacties af]
3. Vieren wat goed gaat (15 minuten)
Laat leerlingen concrete voorbeelden noemen van wat er deze weken goed ging. Vul zelf aan met het voorbeeld dat je hebt voorbereid. Blijf dicht bij concrete situaties, niet bij algemene complimenten.
Wie heeft er de afgelopen weken iets gezien of gedaan dat paste bij een van onze afspraken, of bij een van de kleine acties die we hebben geoefend? [wacht meerdere reacties af, bevestig elk voorbeeld concreet]
Ik heb zelf ook iets gezien deze weken. [vertel het voorbeeld dat je hebt voorbereid] Dat is precies waar deze hele reeks om draaide.
4. Volhouden - hoe blijven we dit doen (10 minuten)
Bespreek met de klas een concrete, haalbare manier om de afspraken en het geoefende gedrag vast te houden. Kies samen één vorm, bijvoorbeeld een korte maandelijkse terugkomronde tijdens de kringtijd, of de klasposter een vaste plek geven die zichtbaar blijft.
Onze klasposter blijft hangen, zodat we onze afspraken kunnen blijven zien. [pauze] Laten we ook afspreken hoe we dit blijven bespreken. Zullen we voortaan af en toe, bijvoorbeeld één keer per maand, kort in de kring bespreken hoe het gaat met onze afspraken?
5. Werkblad (10 minuten)
Deel het werkblad uit. Laat leerlingen dit individueel invullen als afsluiting van de hele lessenreeks.
6. Vaste afsluiting (5 minuten)
De eerste drie stappen zijn hetzelfde als in de vorige lessen. Stap vier is aangepast, omdat dit de laatste les van de reeks is.
Stap 1. Wat heb je vandaag ontdekt? [wacht twee of drie reacties af]
Stap 2. Wat vond je lastig aan deze les, of aan de hele lessenreeks? [wacht twee of drie reacties af]
Stap 3. Wat ga jij zelf blijven proberen, ook nu de lessen klaar zijn? Dit mag je voor jezelf houden, je hoeft het niet hardop te zeggen. [korte stilte]
Stap 4. Hoe zorgen we er samen voor dat we dit blijven doen, ook zonder deze lessen? [herhaal de afspraak die de klas net heeft gemaakt over het volhouden]
Werkblad leerling
Naam (optioneel, mag ook alleen voor jezelf): ____________________
1. Wat is jou het meest bijgebleven van deze vijf lessen?
2. Welke afspraak of actie ga jij zelf blijven doen, ook nu de lessen klaar zijn?
3. Wat zou jij tegen een leerling uit een andere klas zeggen over wat een klas fijn maakt voor iedereen?
4. Wat ga jij deze maand zelf proberen? (Dit hoef je niet te delen met de klas.)
Antwoordmodel voor de docent
Dit werkblad heeft geen goed of fout antwoord. Gebruik onderstaande punten om te beoordelen of een leerling de kern van de reeks heeft meegekregen.
Vraag 1 en 2 - waar let je op
Een leerling begrijpt de kern van de reeks als hij of zij een concreet en klein antwoord geeft, bijvoorbeeld een van de afspraken van de klasposter of een van de geoefende kleine acties, in plaats van een algemene uitspraak zoals 'ik ga aardig zijn'.
Vraag 3 - waar let je op
Een goed antwoord laat zien dat de leerling begrijpt dat een fijne klas ontstaat door het gedrag van de hele groep, niet door één regel of één persoon. Voorbeelden: 'een klas wordt fijn als iedereen een beetje meehelpt' of 'als je ziet dat iemand alleen staat, kun je makkelijk iets kleins doen'.
Docentkaarten
Print onderstaande kaarten los uit en houd ze binnen handbereik tijdens de les.
Als de discussie uit de hand loopt |
Onderbreek rustig, zonder iemand terecht te wijzen: 'Ik merk dat dit onderwerp veel losmaakt, en dat is logisch.' Breng het terug naar de afspraak in plaats van de persoon: 'Laten we het weer over onze afspraken hebben, niet over wie zich er wel of niet aan houdt.' Als het over een concreet, actueel conflict in de klas gaat: benoem dat dit apart, buiten deze les om, wordt besproken, en kom er zelf op terug. |
Als de bel gaat voordat je klaar bent |
Sla nooit de vaste afsluiting over, ook niet in verkorte vorm. Kort de terugblik en het vieren in tot vijf minuten samen, en behoud altijd de vier afsluitstappen en de afspraak over volhouden. Zeg tegen de klas: 'We nemen deze week nog even de tijd om dit helemaal af te maken tijdens de kringtijd.' |
Hoe hou je dit vast na deze lessenreeks |
Laat de klasposter met de afspraken zichtbaar hangen in het lokaal. Plan zelf, bijvoorbeeld maandelijks, een korte terugkomronde van vijf minuten tijdens de kringtijd: wie heeft deze maand iets gezien dat paste bij onze afspraken? Gebruik bij een nieuw incident dezelfde taal als in de lessen: spreek over de situatie en de afspraak, niet over wie 'de dader' of 'het slachtoffer' is. |
Bronnen
Veenstra, R. & Huitsing, G. Bullying in classrooms: Participant roles from a social network perspective. Rijksuniversiteit Groningen, Onderzoeksportaal. https://research.rug.nl/en/publications/bullying-in-classrooms-participa...
School Climate and Bullying Bystander Responses in Middle and Secondary School. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9015685/
Stichting Stop Pesten Nu. www.stoppestennu.nl
Onderwijssoort:
PO / Primair onderwijs - basisonderwijs