Pesten gebeurt niet altijd openlijk met schelden of slaan. Soms is pesten juist onzichtbaar en stil. Psychisch en relationeel pesten zijn vormen die vaak moeilijker te herkennen zijn, maar minstens zo schadelijk. Deze manieren van pesten spelen in op gevoelens en relaties. Ze kunnen iemand van binnen kapotmaken en een blijvend gevoel van onzekerheid en angst geven. Bij psychisch en relationeel pesten gaat het om gedrag dat bedoeld is om iemands zelfvertrouwen te breken, relaties kapot te maken en iemand buiten de groep te plaatsen. Dit gebeurt vaak stiekem, zodat het voor anderen onzichtbaar blijft. Slachtoffers voelen zich hierdoor vaak eenzaam en onbegrepen en durven er niet altijd over te praten.
Wat is psychisch en relationeel pesten?
Psychisch pesten richt zich op het ondermijnen van iemands eigenwaarde. Dit kan bijvoorbeeld door steeds kleine opmerkingen te maken die iemand aan zichzelf laten twijfelen, of door iemand te chanteren en onder druk te zetten. Ook manipulatie en het constant geven van subtiele kritiek vallen hieronder. Relationeel pesten draait om het beïnvloeden van sociale relaties. Hierbij probeert de pester anderen tegen het slachtoffer op te zetten, zodat die steeds meer geïsoleerd raakt. Dit kan door roddelen, het verspreiden van leugens of door iemand bewust buiten te sluiten bij groepsactiviteiten. Deze vormen van pesten gebeuren altijd herhaaldelijk, zijn bedoeld om pijn te doen en gaan samen met een machtsverschil. De pester of de groep heeft de controle, terwijl het slachtoffer zich vaak machteloos voelt.
Voorbeelden op school
Op school kan psychisch en relationeel pesten zich uiten in het systematisch buitensluiten van een leerling, bijvoorbeeld door hem of haar niet uit te nodigen voor feestjes of groepjes tijdens opdrachten. Ook kan het gebeuren dat er geruchten worden verspreid, waardoor anderen zich tegen die leerling keren.
Soms worden kleine, kwetsende opmerkingen herhaald, bijvoorbeeld over iemands kleding, prestaties of achtergrond. Het lijkt misschien onschuldig, maar juist die herhaling en de bedoeling om iemand onzeker te maken, maken het pesten. Dit kan leiden tot angst, verdriet, slechte schoolprestaties of zelfs schooluitval.
Voorbeelden op het werk
Ook op de werkvloer komt psychisch en relationeel pesten veel voor. Een medewerker kan bijvoorbeeld steeds genegeerd worden in vergaderingen, buiten belangrijke gesprekken gehouden worden of bewust niet worden uitgenodigd voor informele momenten zoals koffiepauzes of borrels.
Roddelen, het verspreiden van geruchten of iemand bewust kleineren tijdens overleggen zijn vormen van relationeel pesten die grote impact hebben. Slachtoffers voelen zich vaak buitengesloten, verliezen hun zelfvertrouwen en kunnen uiteindelijk ziek worden of vertrekken.
Voorbeelden in sportteams en verenigingen
In sportteams kan psychisch en relationeel pesten eruitzien als het bewust negeren van een speler tijdens trainingen, hem of haar steeds als laatste kiezen of niet meenemen naar teamactiviteiten. Ook kunnen teamgenoten geruchten verspreiden of achter iemands rug om praten, waardoor het slachtoffer zich steeds minder welkom voelt.
Trainers en coaches spelen hierbij een grote rol. Als zij niet ingrijpen of het gedrag zelfs aanmoedigen, wordt pesten normaal en houdt het slachtoffer vaak zelf de schuld. Uiteindelijk kan dit ervoor zorgen dat iemand stopt met sporten, terwijl hij of zij juist plezier en verbinding zocht.
Voorbeelden in de zorg
In zorginstellingen kan psychisch en relationeel pesten voorkomen onder medewerkers, maar ook onder bewoners. Medewerkers kunnen collega’s bewust negeren, hen isoleren tijdens pauzes of hen het gevoel geven dat ze er niet bij horen.
Bij bewoners kan het gaan om het buitensluiten van gezamenlijke activiteiten, het negeren in de gemeenschappelijke ruimte of het opzettelijk achterhouden van informatie. Dit gedrag kan leiden tot eenzaamheid, onveiligheidsgevoelens en zelfs tot fysieke klachten.
Psychisch en relationeel pesten kan ook online plaatsvinden
Deze vormen van pesten gebeuren niet alleen in een klas, op het werk of bij de sportclub. Ook online komt psychisch en relationeel pesten veel voor. Op sociale media, in groepsapps of in online games kunnen dezelfde pijnlijke mechanismen ontstaan. Denk aan iemand die bewust uit een groepsapp wordt gegooid, of berichten stuurt waarin hij of zij systematisch wordt genegeerd. Ook online roddelen en geruchten verspreiden gebeurt veel. Soms worden mensen onder druk gezet met persoonlijke informatie of foto’s, wat kan leiden tot chantage.
Online pesten is extra zwaar omdat het altijd doorgaat, ook ’s avonds of in het weekend. Het slachtoffer kan nergens echt tot rust komen en de groep ziet vaak niet wat er achter de schermen gebeurt.
Wil je hier meer over weten? Lees dan verder op onze speciale pagina over online buitensluiten.
Hoe kun je psychisch en relationeel pesten herkennen?
Omdat deze vormen vaak subtiel en stiekem zijn, is het lastig ze te herkennen. Let op signalen zoals iemand die opeens stiller wordt, zich terugtrekt of zegt geen zin meer te hebben in school, werk of sport. Misschien merk je dat iemand steeds minder contact heeft of bang is om fouten te maken.
Online kun je veranderingen in gedrag zien, zoals minder actief zijn, geen berichten meer plaatsen of plotseling uit groepen verdwijnen. Ook kan iemand zich meer afsluiten en onzeker worden over wat hij of zij deelt.
Wil je meer weten over de vormen van pesten of hoe je pesten herkent? Bekijk onze themapagina’s en ontdek hoe jij kunt helpen. Samen maken we de groep. Themapagnina’s
- Cyberpesten
- Fysiek pesten
- Online buitensluiten
- Overige vormen en combinaties
- Verbaal pesten
- Wat kun jij doen?
Wat kun je doen?
- Als je ziet dat iemand wordt gepest, kijk niet weg. Spreek de groep of de pester aan, bied steun aan het slachtoffer en maak duidelijk dat pesten niet wordt geaccepteerd. Betrek leraren, leidinggevenden, coaches of vertrouwenspersonen.
- Maak met elkaar duidelijke afspraken: we sluiten niemand buiten, we praten niet achter iemands rug en we steunen elkaar. Door samen te werken aan een veilige omgeving, stop je het groepsproces dat pesten in stand houdt.
- Als je zelf slachtoffer bent, praat erover. Zoek steun bij iemand die je vertrouwt: een vriend, familielid, mentor of collega. Je hoeft het niet alleen op te lossen en je hebt recht op hulp en veiligheid.
Samen stoppen we psychisch en relationeel pesten
Psychisch en relationeel pesten kan net zo schadelijk zijn als fysiek geweld. Het breekt mensen van binnen en kan lang doorgaan, ook nadat het gestopt lijkt te zijn. Door deze vormen van pesten serieus te nemen en er samen tegen op te staan, kunnen we een cultuur van veiligheid en respect opbouwen.
Bij Stop Pesten Nu ondersteunen we scholen, bedrijven, sportverenigingen en zorginstellingen om deze vormen van pesten te herkennen en aan te pakken. We bieden praktische tips, trainingen en gratis materialen, zodat iedereen kan bijdragen aan een veilige groep waar iedereen zich welkom voelt.