De psychologische gevolgen van pesten zijn omvangrijk en diepgaand, en beïnvloeden slachtoffers, daders en omstanders op zowel korte als lange termijn. De impact kan zelfs tot 40 jaar later nog merkbaar zijn. Onderzoek suggereert zelfs dat de langetermijnimpact van pesten mogelijk erger is dan die van kindermishandeling.
Hieronder vindt u een overzicht van de psychologische gevolgen, per betrokken partij:
Psychologische gevolgen voor slachtoffers van pesten
Slachtoffers ervaren vaak ernstige en langdurige emotionele en psychologische schade.
Emotionele en mentale gezondheidsproblemen:
- Angststoornissen en depressieve symptomen die jarenlang kunnen aanhouden en het dagelijks functioneren negatief beïnvloeden.
- Een ernstig verlaagd zelfbeeld, minder zelfvertrouwen en minderwaardigheidsgevoelens. Dit kan ook het vermogen beïnvloeden om gezonde relaties te vormen en in stand te houden.
- Posttraumatische stressstoornis (PTSS), vooral in gevallen van ernstig of langdurig pesten, met flashbacks, nachtmerries en intense angst.
- Gevoelens van eenzaamheid, hopeloosheid en stress.
- Suïcidale gedachten (zelfmoordgedachten of -gevoelens).
- Moeite met het onderscheiden van de realiteit van de negatieve overtuigingen van de pester over zichzelf (bijv. "dik, lelijk of saai").
- Slachtoffers leggen de schuld vaak bij zichzelf en vragen zich af wat er mis is met hen, terwijl dit niet zo is.
- Voortdurende angst voor de pester en voor wat er nu weer zou kunnen gebeuren.
- Minder tevreden zijn met hun leven dan mensen die vroeger niet gepest zijn.
Neurobiologische gevolgen en hersenactiviteit:
- De hersenen reageren op sociale buitensluiting op een vergelijkbare manier als op fysieke pijn.
- Jongeren die structureel zijn buitengesloten hebben een sterkere reactie in de pijncentra van de hersenen bij hernieuwde buitensluiting of potentieel buitensluitende sociale situaties.
- Verhoogde aanmaak van stresshormonen, vooral bij tienermeisjes die veel gepest zijn, wat kan leiden tot een overactief afweersysteem.
- Een verhoogde gevoeligheid voor negatieve sociale interacties, wat kan leiden tot verhoogde gespannenheid en sociale stress in nieuwe sociale situaties. Dit kan een negatieve spiraal veroorzaken, omdat ze minder spontaan en positief reageren en minder oog hebben voor positieve signalen van anderen.
Andere gedragspatronen en overtuigingen:
- Minder spontaan gedrag.
- Vragen als ‘Waarom ik?’, ‘Zal het ooit stoppen?’, of ‘Hoe zorg ik dat ik niet meer gepest word?’ spoken door het hoofd.
- Gedachten als: ‘Ik ben niet leuk’, ‘Ik ben niks waard’, ‘Ik snap wel dat ze mij pesten’ en ‘Ik kan beter op de achtergrond blijven, ik voeg toch niks toe’.
- Vertrouwen in anderen neemt af.
Psychologische gevolgen voor daders van pesten
Ook pesters ondervinden negatieve psychologische gevolgen, hoewel deze vaak pas op langere termijn merkbaar zijn.
Emotionele problemen:
- Schuldgevoelens en angst voor vergelding van hun slachtoffers of autoriteiten. Deze angst kan leiden tot stress en angststoornissen.
- Pestgedrag wordt vaak veroorzaakt door onopgeloste onderliggende problemen, zoals thuisproblemen, gebrek aan aandacht of eigen onzekerheden. Als deze problemen niet worden aangepakt, kunnen ze leiden tot langdurige emotionele problemen voor de pesters.
- Op de lange termijn kunnen pesters moeite hebben met het vormen van gezonde relaties en het ontwikkelen van intimiteit en vertrouwen. Ze leren doelen te bereiken met sociaal onaangepast gedrag.
- Gedachten over zelfmoord komen ook vaker voor bij kinderen en jongeren die pesten.
Psychologische gevolgen voor omstanders
Pesten is een groepsproces en heeft ook psychologische gevolgen voor degenen die getuige zijn.
Emotionele en mentale belasting:
- Gevoelens van machteloosheid en schuld omdat ze niet weten hoe ze effectief kunnen ingrijpen of omdat ze niet hebben geprobeerd het pestgedrag te stoppen. Deze gevoelens kunnen jarenlang aanhouden.
- Verhoogde stress en angst, vooral uit vrees dat zij het volgende doelwit van pesten zullen zijn. Dit kan leiden tot angststoornissen.
- Secundaire traumatisering kan optreden, vooral als ze herhaaldelijk getuige zijn van ernstige of gewelddadige pestincidenten.
- De situatie kan angst oproepen, omdat niemand weet wie de volgende zal zijn die wordt gepest.
- Een negatieve groepssfeer waarin niemand meer 100% zichzelf is uit schrik.
Het is duidelijk dat pesten een ernstig probleem is met verstrekkende psychologische gevolgen die absoluut niet overdreven worden.