Het herkennen van signalen van pesten bij kinderen is cruciaal om negatieve gevolgen te beperken. Pesten kan ingrijpende gevolgen hebben voor alle betrokkenen: de gepeste, de pester én omstanders. Ouders en leraren moeten alert zijn op veranderingen in het gedrag van een kind.
Wat is pesten?
Pesten vindt plaats wanneer één of meerdere personen vanuit een machtspositie iemand anders herhaaldelijk en voortdurend op een vervelende manier lastigvallen. Dit kan fysiek, verbaal of psychologisch schade toebrengen, bijvoorbeeld door te schelden, te slaan of te kwetsen. Voor kinderen kan een basisregel zijn dat er sprake is van pesten wanneer iemand opzettelijk wordt gekwetst door woorden of daden, meestal meer dan eens, zich er slecht door voelt en moeite heeft om te stoppen met wat er gebeurt. Het is niet altijd even zichtbaar, en de grens tussen plagen en pesten kan soms moeilijk te bepalen zijn.
Signalen van pesten bij het gepeste kind
Kinderen die gepest worden, praten hier niet snel over uit schaamte of angst dat het erger wordt. Wees daarom alert op onderstaande signalen die kunnen duiden op pesten:
Op school:
- Wordt buitengesloten bij spelletjes of wordt als laatste gekozen.
- Schooldresultaten gaan achteruit of verslechteren.
- Vermeest de speelplaats of blijft dicht bij de leraar tijdens pauzes.
- Is steeds vaker afwezig, is ziek of meldt zich af voor de les.
- Zoekt 'veilige' plekken op (in de buurt van leerkrachten, veel passage).
- Wordt uitgelachen of onvriendelijk benaderd.
Thuis en algemeen gedrag:
- Verandert van gedrag: stil en teruggetrokken of juist agressief. Soms is er een terugval, zoals duimen of bedplassen.
- Lijkt ongelukkig, gestrest of depressief.
- Klaagt herhaaldelijk over buikpijn, hoofdpijn of misselijkheid.
- Slaapt slecht(er), heeft plots nachtmerries of huilt zichzelf in slaap.
- Heeft (minder) zelfvertrouwen, durft niets alleen.
- Is bang om naar school te gaan. Angsten over school of alleen zijn, vooral na het weekend of een vakantie.
- Kiest een onlogische route van en naar school of vraagt steeds om (met de auto) naar school gebracht te worden.
- Heeft regelmatig kapotte spullen of verwondingen (blauwe plekken, schrammen). Bezittingen worden afgenomen of verstopt.
- Wordt niet uitgenodigd voor feestjes of brengt geen klasgenootjes mee naar huis. Staat letterlijk alleen, heeft geen (goede) vrienden.
- Vraagt en/of steelt geld van familie (mogelijk om aan de pester te geven).
- Overspannen en gestrest op zondagavond of aan het eind van een vakantie.
- Verandert het eetpatroon, heeft geen eetlust of zegt dat eten niet smaakt.
- Weigert te vertellen wat er aan de hand is, of geeft ongeloofwaardige verklaringen voor gedragsveranderingen.
- Een kind zondert zich regelmatig af van de groep.
- Heeft weinig zelfvertrouwen.
Signalen van pesten bij de pester (pestkop)
Ook een pester kan ander gedrag vertonen. Enkele signalen die alarmbellen kunnen doen afgaan zijn:
- Weigert om met bepaalde mensen samen te werken.
- Zet zich af tegen de groep, speelt de baas.
- Pikt er snel zwakke plekken uit.
- Kan zich moeilijk inleven in anderen.
- Aanvaardt moeilijk regels en grenzen.
- Reageert vaker impulsief en agressief.
- Vertoont signalen van een dubbelleven: in de buurt van autoriteit is er niets aan de hand, op onbewaakte momenten misdraagt het kind zich.
- Lijkt zich niet schuldig te voelen en gaat steeds door met het pestgedrag.
- Lijkt niet te zoeken naar verzoening.
Online pesten
Bij online pesten gaat het bijvoorbeeld om het sturen van nare berichten, gênante video's van iemand uploaden op sociale media of het ongewenst delen van persoonlijke informatie met anderen. Signalen van online pesten bij jongeren kunnen zijn: het extreem afschermen van hun telefoon of stemmingswisselingen tijdens of na het gebruik ervan. Online pesters komen vaak uit de omgeving van degene die gepest wordt.
Belangrijke overwegingen:
- Niet al deze signalen komen bij alle pesters of gepesten voor, en al zeker niet in dezelfde mate. Ze dienen als alarmbellen.
- Deze signalen kunnen duiden op pesten, maar dat hoeft niet altijd. Er kan ook een andere reden zijn voor de gedragsverandering. Ouders kennen hun eigen kind het beste en weten hoe hun kind aangeeft dat het niet goed gaat.
- Het is belangrijk om alert te zijn op signalen bij alle betrokkenen en te letten op de sfeer en de omgang in de groep.
- Kinderen vinden het moeilijk om over pesten te praten. Neem het kind serieus als het over pesten vertelt en ga in gesprek.
Als u vermoedt dat uw kind wordt gepest, neem dan contact op met de leerkracht of anti-pestcoördinator op school.