SO scholen Les 5/5 Ons Kringgesprek

Herkenbaar uit de praktijk

Aan het einde van de Week tegen Pesten is het waardevol om te vieren wat de groep heeft geleerd en een blijvend ritueel te bevestigen, zodat het geleerde beklijft na de themaweek. Dit geldt voor de jongste leerling net zo goed als voor de oudste. Zonder herhaling en bekrachtiging zakken nieuwe afspraken bij deze doelgroep snel weer weg.

Wat leren leerlingen

• Leerlingen herhalen en verbinden wat ze in de vier voorgaande lessen hebben geleerd, elk op hun eigen niveau.
• Leerlingen ervaren een positief, gezamenlijk groepsmoment.
• Leerlingen bevestigen actief hun eigen bijdrage aan de groep.

Waarom deze les

Herhaling en bekrachtiging zijn essentieel om aangeleerd gedrag te laten beklijven, voor de hele breedte van de groep. Een feestelijke afsluiting maakt de groepsafspraken tot een positieve, gedeelde ervaring.

Doelgroep en wanneer inzetten

Brede so-groep met leerlingen van circa 6 tot 20 jaar, met een zeer laag IQ en autismespectrumstoornissen. In te zetten op de vijfde en laatste dag van de Week tegen Pesten.

Praktische informatie

• Duur: 30 minuten
• Doelgroep: brede groep in het speciaal onderwijs met leerlingen van sterk uiteenlopende leeftijd, van ongeveer 6 tot 20 jaar, met een zeer laag IQ en autismespectrumstoornissen, samen in één lokaal.
• Uitvoerder: leerkracht of onderwijsassistent die de groep goed kent.
• Benodigde materialen: de regelposter van les 4, de verbindingssteen en rode en groene kaarten van les 1 en 2, de hulp-dobbelsteen van les 3, een zelfgemaakt waarderingskaartje per leerling met daarop de naam van de leerling en ruimte voor een korte complimentzin.
• Werkvormen: terugblikquiz op twee niveaus, gezamenlijk kringritueel, uitreiking van waarderingskaartjes.

Lesopbouw

Wetenschappelijke onderbouwing

Onderzoek naar pesten als groepsproces (Huitsing, Oldenburg en Veenstra, Rijksuniversiteit Groningen) benadrukt dat het bekrachtigen van positieve groepsnormen een doorlopend proces is, geen eenmalige interventie. Herhaling van de afspraken en het zichtbaar belonen van gewenst gedrag ondersteunen het beklijven van de aangeleerde groepscultuur, voor iedere leeftijd in de groep.

Werkvorm: de terugblikquiz, op twee niveaus

Gebruik de materialen uit de voorgaande lessen om in een vaste volgorde vier korte vragen te stellen, één bij elke les.

• Vraag bij les 1 (basisniveau):
  Wie kreeg de steen bijna niet? Antwoordmodel: Charlie. Verdiepingsniveau: Waarom is het belangrijk dat iedereen de steen krijgt? Antwoordmodel: Omdat iedereen zich anders overgeslagen kan voelen.
• Vraag bij les 2 (basisniveau):
  Wat betekent de rode kaart? Antwoordmodel: Dat iemand wordt buitengesloten. Verdiepingsniveau: Noem een stil signaal van buitensluiten. Antwoordmodel: Niet aankijken, zuchten, of geen ruimte maken.
• Vraag bij les 3 (basisniveau):
  Wijs een symbool van de dobbelsteen aan. Verdiepingsniveau: Noem een hulpactie en leg uit wanneer je die gebruikt.
• Vraag bij les 4:
  Welke drie regels heeft onze groep gekozen? Antwoordmodel: lees de regelposter samen hardop voor.

Docentinstructies: loop bij iedere vraag naar het bijbehorende materiaal, zodat de visuele herinnering het antwoord ondersteunt. Geef bij elk goed antwoord een duidelijk, herkenbaar compliment, bijvoorbeeld een applaus of duim omhoog van de hele groep.

Het gezamenlijke kringritueel

Ga met de hele groep in de kring staan of zitten. Laat de verbindingssteen een laatste keer rondgaan, waarbij iedere leerling de volgende leerling aankijkt voordat hij of zij de steen doorgeeft. Herhaal samen, in een vast ritme, de groepszin die de hele week is gebruikt: Iedereen hoort erbij, iedere dag opnieuw. Reik daarna aan iedere leerling een waarderingskaartje uit met een korte, persoonlijke en concrete complimentzin over wat die leerling deze week heeft laten zien.

Observatiepunten

Let op de reactie van leerlingen bij het ontvangen van het waarderingskaartje, dit is een goed moment om te zien welke leerlingen zich zichtbaar gezien en gewaardeerd voelen. Noteer voor jezelf welke groepsafspraken uit les 4 de komende periode extra aandacht nodig hebben.

Reflectieopdracht

Laat ieder kind aan het einde één ding wijzen of benoemen dat hij of zij deze week het leukst vond, met behulp van de materialen die op tafel liggen. Sluit af met de laatste gezamenlijke herhaling van de groepszin: Iedereen hoort erbij, iedere dag opnieuw.

Evaluatie

• Konden leerlingen de vier lessen in grote lijnen herkennen tijdens de terugblikquiz, elk op hun eigen niveau?
• Hoe reageerde de groep op het gezamenlijke kringritueel en de waarderingskaartjes?
• Welke afspraken uit de regelposter verdienen blijvende aandacht in de weken na de Week tegen Pesten?
• Plan een vast moment, bijvoorbeeld elke vrijdag, om de regelposter en de groepszin kort te herhalen, zodat het geleerde beklijft.

Differentiatie

• Zeer jonge of zeer laag functionerende leerlingen: beperk de terugblikquiz tot het basisniveau en het wijzen naar materiaal.
• Oudere of hoger functionerende leerlingen: laat hen de verdiepingsvragen beantwoorden en het jaar kort samenvatten.
• Niet-verbale leerlingen: laat hen wijzen naar het materiaal in plaats van spreken tijdens de terugblikquiz.
• Extra uitdaging: laat leerlingen zelf, onder begeleiding, een korte positieve zin bedenken voor het kaartje van een klasgenoot.

Checklist voorbereiding

☐  Alle materialen van les 1 tot en met 4 verzameld: verbindingssteen, rode en groene kaarten, dobbelsteen en regelposter.

☐  Waarderingskaartjes voor iedere leerling vooraf gemaakt.

☐  Persoonlijke complimentzin per leerling vooraf kort voorbereid.

☐  Vast moment na de themaweek gepland om de regelposter en de groepszin te herhalen.

Bronnen

Huitsing, G., Oldenburg, B., & Veenstra, R. (Rijksuniversiteit Groningen). Onderzoek naar pesten als groepsproces. www.rene-veenstra.nl/media/

Huitsing, G., van der Meulen, M., & Veenstra, R. (2015). Pesten als groepsproces. In Pesten op school: Achtergronden en interventies. https://research.rug.nl/en/publications/pesten-als-groepsproces-3/

Craig, W. M., & Pepler, D. J. (1998). Observations of bullying and victimization in the schoolyard. Canadian Journal of School Psychology, 13, 41-59. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/082957359801300205

O'Connell, P., Pepler, D., & Craig, W. (1999). Peer involvement in bullying: insights and challenges for intervention. Journal of Adolescence, 22(4), 437-452. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0140197199902385

Meer lesmateriaal en achtergrondinformatie: www.stoppestennu.nl en https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0