De stem die je niet hoort: stilpesten
Pesten op de werkvloer is lang niet altijd luid, openlijk of direct herkenbaar. Het kan juist plaatsvinden in kleine, terugkerende momenten van uitsluiting: gesprekken die stilvallen wanneer iemand aanschuift, berichten waarop niemand reageert, blikken die worden afgewend of grapjes waarvan iemand langzaam begint te beseffen dat ze over hem of haar gaan.
In de video ‘De stem die niet hoort’ volgen we Eli, een nieuwe stagiair in een zorginstelling. Hij begint enthousiast aan zijn stage en wil graag onderdeel worden van het team. Maar week na week verandert er iets. Wanneer hij tijdens de pauze aanschuift, valt het gesprek stil of praten collega’s over onderwerpen waar hij niet over kan meepraten. In de team-app blijven zijn vragen onbeantwoord, terwijl berichten van vaste collega’s wél direct reacties krijgen. Ondertussen worden er subtiele grapjes gemaakt over ‘de nieuwe’. Niemand scheldt Eli uit en niemand bedreigt hem. Toch ontstaat er een steeds duidelijker patroon van uitsluiting.
Stilpesten herkennen
Juist doordat dit gedrag afzonderlijk klein kan lijken, is stilpesten lastig te herkennen. Het gaat niet alleen om één genegeerd bericht of één ongemakkelijk moment. Het gaat om het terugkerende patroon. In de video wordt zichtbaar wat dit met Eli doet. Hij wordt stiller en trekt zich steeds verder terug. Wanneer zijn stagebegeleider Sanne uiteindelijk vraagt hoe het met hem gaat, antwoordt hij dat het wel goed gaat. Daar ligt een belangrijk moment voor begeleiders, leidinggevenden en collega’s. Alleen vragen ‘Hoe gaat het?’ geeft niet altijd voldoende informatie. Wanneer je veranderingen in gedrag ziet, kun je concreet benoemen wat je waarneemt en daarop doorvragen. Bijvoorbeeld: ‘Het valt me op dat je de laatste tijd niets meer zegt tijdens de pauzes. Wat gebeurt er precies?’
De rol van omstanders
Ook collega’s die het gedrag zien, spelen een belangrijke rol. In de video ziet collega Youssef een bericht over ‘de nieuwe’ voorbijkomen. Hij twijfelt, maar besluit niets te zeggen. Juist dat stilzwijgen kan ervoor zorgen dat een patroon van uitsluiting blijft bestaan. Pesten is niet alleen iets tussen degene die pest en degene die wordt gepest. Wat andere mensen in de groep doen of juist niet doen, is van invloed op wat binnen een team normaal wordt gevonden.
Van goede bedoelingen naar zichtbaar gedrag
Een sociaal veilige werk- of stageplek vraagt om meer dan de afspraak dat iedereen ‘aardig’ of ‘collegiaal’ met elkaar omgaat. Maak concreet welk gedrag je van elkaar verwacht. In de video worden voorbeelden gegeven: geef een nieuwe stagiair vanaf de eerste dag een vast aanspreekpunt, spreek af hoe je met berichten in de team-app omgaat en evalueer regelmatig met elkaar of de gemaakte afspraken in de praktijk ook worden nageleefd.
Sociale veiligheid ontstaat uiteindelijk in het dagelijkse gedrag van mensen.
Wat doe jij wanneer de hele ruimte plotseling stilvalt als een nieuwe collega of stagiair aanschuift? Kijk je de andere kant op?
Of ben jij degene die de stilte doorbreekt?