Soms begint het niet met een duidelijke pestmelding, maar met een gevoel: een leerling die steeds als laatste wordt gekozen, een groepsapp waar iemand buiten lijkt te vallen, of een klas die meelacht terwijl het eigenlijk niet grappig is. Deze pagina helpt je om zo'n situatie te herkennen en direct door te klikken naar het gratis lesmateriaal, de werkvorm of het achtergrondartikel dat daarbij past, per onderwijssoort: primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs.
Herken je je situatie hieronder niet precies? Bekijk dan het volledige overzicht met gratis lesmateriaal voor PO, VO of MBO, of lees eerst hoe wij naar pesten kijken: als een groepsproces waarin de hele groep invloed heeft.
Veelgestelde situaties in het primair onderwijs (PO)
- Een leerling wordt buitengesloten op het plein of in de klas.
Begin met het herkennen van de signalen: word een pestdetective en herken de signalen in de groep. Wil je dit spelenderwijs met de klas bespreken, gebruik dan de [escaperoom "Wie speelt Yuna nog aan?" - De klas lacht mee als er een grapje ten koste van iemand wordt gemaakt.
Dit is precies waar de Ja-Lijn-Challenge: waarom lach je mee? voor is ontwikkeld: leerlingen ontdekken waarom ze soms meelachen, ook als ze het niet grappig vinden. - Een leerling draagt duidelijk iets met zich mee, maar vertelt niets.
Gebruik de onzichtbare rugzak om onzichtbare last bespreekbaar te maken zonder dat een leerling zich moet blootgeven. - Ik wil leerlingen laten nadenken over hun rol als omstander.
Bekijk de kracht van omstanders: een les die laat zien dat je niet de hele klas hoeft te veranderen om al verschil te maken. - Ik twijfel of ik signalen wel goed genoeg herken.
Loop de 10 signalen dat er iets speelt in de groep] langs; deze lijst is speciaal geschreven voor leerkrachten in het PO.
► Bekijk het volledige lesmateriaal voor het primair onderwijs: alle gratis lesmaterialen voor PO
Veelgestelde situaties in het voortgezet onderwijs (VO)
- Een leerling verdwijnt onopgemerkt uit de groepsapp of vriendengroep.
De challenge "De Onzichtbare Verwijdering", speciaal voor klas 2, maakt dit patroon zichtbaar en bespreekbaar. - De klas lacht mee, ook als het duidelijk niet grappig is.
Lees eerst hoe werkt pesten als groepsproces, inclusief pestrollen en oefen daarna met de [werkvorm Scene spelen: hoe kom je op voor iemand die gepest wordt.. - Leerlingen zien iets gebeuren, maar niemand grijpt in.
Gebruik Zie jij wat ik zie? of de werkvorm Groepsnormen veranderen om als klas concrete afspraken te maken over ingrijpen. - Er gebeurt iets vervelends in een groepsapp of op WhatsApp.
Bekijk het WhatsApp-reactie-spel en lees online buitensluiten via WhatsApp en sociale media herkennen en aanpakken. - Ik zie geen openlijk pestgedrag, maar het voelt niet veilig in de klas.
Vertrouw op je professionele gevoel en lees subtiele vormen van pesten herkennen in het onderwijs. - Ik ben mentor en wil hier gestructureerd het gesprek over voeren.
Combineer 10 signalen VO en MBO, volgens leerlingen zelf met de achtergrond over de rol van mentoren en teamleiders. - Ik wil een grotere, klassikale activiteit inzetten.
Bekijk de escaperoom: Doorbreek de Stilte.
► Bekijk het volledige lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs (VO)
Veelgestelde situaties in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
- Een student wordt tijdens de stage buitengesloten of onheus bejegend.
Lees pesten tijdens de stage voor herkenbare voorbeelden en een aanpak die past bij de context van een stagebedrijf. - In de klas of het team gelden ongeschreven regels die niet iedereen evenveel ruimte geven.
Bekijk welke ongeschreven regels gelden in jouw klas? om deze normen samen zichtbaar te maken. - Studenten lachen mee, uit angst om zelf buiten de groep te vallen.
Lees hoe werkt pesten als groepsproces, inclusief pestrollen; dit mechanisme werkt in het mbo niet anders dan in de klas of op de werkvloer. - Ik vermoed dat het pesten zich vooral online of in een groepsapp afspeelt.
Ga naar cyberpesten herkennen, voorbeelden en wat je kunt doen en online buitensluiten via WhatsApp en sociale media. - Ik wil weten waar ik op moet letten voordat het uit de hand loopt.
Gebruik 10 signalen VO en MBO, volgens leerlingen zelf.
► Bekijk het volledige lesmateriaal voor het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
Situaties die in alle onderwijssoorten spelen
- Ouders melden dat hun kind wordt gepest.
Lees aanpak van pestgedrag: school, ouders en veiligheid en, specifiek bij online pesten, samen tegen online buitensluiten: informatie en advies voor ouders en opvoeders . - Een collega twijfelt of een situatie "erg genoeg" is om iets mee te doen.
Gebruik vijf veelgemaakte fouten van leraren bij het signaleren en aanpakken van pesten om dit gesprek binnen het team te openen. - Het schooljaar is al begonnen en de groep voelt nog niet veilig.
Lees hoe bouw je een veilige groep, ook als het schooljaar al loopt? - Ik wil, ongeacht de situatie, gewoon starten met duidelijke groepsafspraken.
Begin met de werkvorm Groepsnormenkaart voor PO, VO en MBO .
Tot slot
Geen enkele situatie staat op zichzelf: een leerling of student die wordt buitengesloten, of een groep die meelacht, is bijna altijd een teken van wat er in de hele groep gebeurt, niet alleen van wat er tussen twee personen speelt. Door de situatie te herkennen en er gericht mee aan de slag te gaan, met de hele klas, het hele team of de hele groep, bouw je stap voor stap aan een veiligere omgeving.
► Lees hoe pesten als groepsproces werkt
► Bekijk de Gouden Weken