Herkenbaar uit de praktijk

“Op school lijkt er niets aan de hand. Maar ’s avonds ontploft de groepsapp. Er worden screenshots gedeeld, iemand wordt uit een chat verwijderd of er worden vervelende reacties geplaatst onder een filmpje. De volgende ochtend neemt iedereen die spanning weer mee de klas in.”

Online pesten stopt niet wanneer de schooldag eindigt. Wat online gebeurt, heeft invloed op de sfeer en veiligheid in de klas.Doelgroep

Voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo)

Duur

50 minuten

Wanneer inzetten?

Deze les is geschikt tijdens de Gouden Weken, de Week tegen Pesten en gedurende het hele schooljaar. Ook geschikt als mentorles of burgerschapsles.

Wat leren leerlingen?

Leerlingen ontdekken dat online en offline pesten nauw met elkaar verbonden zijn. Ze leren signalen herkennen, nadenken over hun eigen online gedrag en zien hoe de groep invloed heeft op een veilige online omgeving.

Leerdoelen

Na afloop kunnen leerlingen:

• uitleggen wat online pesten is;
• voorbeelden noemen van subtiele vormen van online pesten;
• benoemen welke invloed omstanders online hebben;
• bedenken hoe zij positief kunnen bijdragen aan een veilige groepsapp of online omgeving.

Benodigdheden

• Werkblad ‘Online of offline?’
• Pen
• Digibord of whiteboard
• Eventueel mobiele telefoons (niet verplicht)

Lesopbouw

Introductie (5 minuten)

Vraag aan de klas:

“Waar praten jongeren tegenwoordig het meest met elkaar?”

Schrijf de antwoorden op het bord.

Bijvoorbeeld:

• WhatsApp
• Snapchat
• TikTok
• Instagram
• Discord
• Games
• Teams

Vraag daarna:

“Blijven problemen online, of neem je ze ook mee naar school?”

Opdracht 1 – Is dit online pesten? (10 minuten)

Lees iedere situatie voor.

Leerlingen steken op:

• Groen = niet oké, maar geen pesten.
• Rood = mogelijk online pesten.

Situaties:

• Iemand wordt bewust uit een groepsapp verwijderd.
• Een screenshot wordt doorgestuurd zonder toestemming.
• Een foto wordt bewerkt en gedeeld.
• Er worden expres geen reacties gegeven.
• Er worden nepaccounts gemaakt.
• Iemand krijgt iedere avond vervelende berichten.

Bespreek waarom leerlingen voor groen of rood kozen.

Benadruk dat vooral herhaling, opzet en machtsverschil belangrijk zijn bij het herkennen van pesten.

Opdracht 2 – De groepsapp (20 minuten)

Casus

Een mentor ontdekt dat er in een groepsapp regelmatig grappen worden gemaakt over één leerling. Sommige leerlingen sturen de berichten, anderen reageren met lach-emoji’s. Een groot deel leest alles mee maar zegt niets.

Bespreek in groepjes:

• Welke rollen zie je?
• Wie heeft invloed?
• Wie zou iets kunnen veranderen?
• Welke kleine actie zou de sfeer verbeteren?

Laat elk groepje één oplossing presenteren.

Klassengesprek (10 minuten)

Bespreek:

• Waarom reageren mensen online anders dan in het echt?
• Waarom sturen mensen berichten die ze nooit hardop zouden zeggen?
• Is een lach-emoji altijd onschuldig?
• Wat kun jij doen als je ziet dat iemand online wordt buitengesloten?

Afsluiting (5 minuten)

Laat iedere leerling deze zin afmaken:

“Vanaf vandaag wil ik online…”

Bijvoorbeeld:

• beter nadenken voordat ik iets verstuur;
• niet meer meelachen;
• iemand steunen;
• eerst controleren voordat ik iets doorstuur.

Werkblad – Online of offline?

Naam: ______________________

Opdracht 1

Welke situaties kunnen online pesten zijn?

□ Iemand uit een groepsapp verwijderen.

□ Een screenshot doorsturen.

□ Een gemene bijnaam gebruiken.

□ Iemand bewust negeren.

□ Een nepaccount maken.

□ Een gênante foto delen.

Opdracht 2

Welke gevolgen kan online pesten hebben?

Noem minimaal vier.

1. 1.
2. 2.
3. 3.
4. 4.

Opdracht 3

Wat zou jij doen?

Je ziet dat iemand wordt uitgelachen in een groepsapp.

Kruis aan wat jij zou doen.

□ Niets.

□ Meelachen.

□ Privé contact opnemen.

□ Zeggen dat het moet stoppen.

□ Melden bij een volwassene.

Waarom kies je daarvoor?

Antwoorden docent

Opdracht 1

Alle voorbeelden kunnen vormen zijn van online pesten, afhankelijk van de situatie, de herhaling en de bedoeling.

Opdracht 2

Mogelijke antwoorden:

• verdriet;
• stress;
• onzekerheid;
• minder zelfvertrouwen;
• niet meer naar school willen;
• slechter slapen;
• een onveilige sfeer in de klas.

Opdracht 3

Er zijn meerdere goede antwoorden. Bespreek vooral waarom een leerling voor een bepaalde reactie kiest en welke invloed dat heeft op de groep.

Differentiatie

Vmbo Werk met herkenbare voorbeelden uit groepsapps en sociale media.

Havo Bespreek de invloed van groepsdruk en online status.

Vwo Ga dieper in op algoritmen, online gedrag, anonimiteit en sociale normen.

Docententip

Vraag nooit naar echte namen of lopende situaties in de klas. Gebruik fictieve voorbeelden zodat leerlingen zich veilig voelen om mee te doen. Observeer tijdens de les ook hoe leerlingen reageren wanneer online situaties worden besproken; dat kan waardevolle signalen geven over de groepsdynamiek.

Wetenschappelijke onderbouwing

Online pesten en pesten op school zijn vaak met elkaar verweven. Onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen laat zien dat groepsnormen en het gedrag van omstanders een belangrijke rol spelen bij het ontstaan en stoppen van pesten. Ook online kunnen kleine positieve acties van groepsgenoten bijdragen aan een veiligere groepscultuur.