Herkenbaar uit de praktijk
In de hal van de school hangt al jaren een poster met de tekst ‘Pesten? Niet oke!’ in vrolijke letters. Vrijwel niemand kijkt er nog naar; hij hangt er gewoon, zoals een brandblusser of een prikbord met oude mededelingen. Wanneer de mentor van klas 2C aan de klas vraagt wie zich nog kan herinneren wat er op de poster staat, weet niemand het zeker. Toch is er die week wel iets gebeurd waar niemand het over heeft: een groepje leerlingen negeert structureel een klasgenoot bij het kiezen van teams, en twee leerlingen hebben gemerkt dat hun tekening op de gezamenlijke prikborden altijd als eerste wordt afgeplakt door nieuw werk. Een poster die niemand meer ziet, verandert niets. Deze les draait om het maken van een poster die wel gezien wordt, omdat leerlingen hem zelf hebben bedacht en zelf de boodschap hebben gekozen.
Wat leren leerlingen?
- Zij leren een boodschap over sociale veiligheid te vertalen naar een visuele, publieke uiting.
- Zij ervaren dat een boodschap voor de hele school anders werkt dan een boodschap alleen voor de eigen klas.
- Zij oefenen met kernachtig formuleren: minder tekst, meer betekenis.
Waarom deze les?
Het Australische Friendly Schools-onderzoeksprogramma, een van de langstlopende schoolbrede pestpreventieprogramma's ter wereld, laat zien dat steun van leeftijdgenoten die pesten zien gebeuren — en niet toezicht van volwassenen — bepalend is voor het doorbreken van pestgedrag op het moment zelf (Cross, Runions & Pearce, 2021). Een schoolbrede, zichtbare boodschap die door leerlingen zelf is gemaakt, in plaats van opgelegd door volwassenen, sluit aan bij dit uitgangspunt: het maakt de norm die leerlingen zelf willen uitdragen zichtbaar voor de hele school.
Doelgroep en wanneer inzetten
- Doelgroep: onderbouw en bovenbouw voortgezet onderwijs
- Wanneer inzetten: Week tegen Pesten, als aftrap voor een schoolbrede actie of expositie
Praktische informatie
- Duur: 90 minuten
- Doelgroep: klas 1 t/m 6 voortgezet onderwijs
- Uitvoerder: mentor, docent beeldende vorming, decaan
- Benodigde materialen: A3-papier, stiften en/of verf, oude tijdschriften of kranten voor wie liever een collage maakt; materiaalkeuze is vrij
- Werkvormen: individueel of in duo's werken, galerijpresentatie
Lesopbouw
Tijd | Onderdeel | Werkvorm |
|---|---|---|
0–10 min | Introductie en waarom deze opdracht | Klassikale sprekerstekst |
10–20 min | Inspiratie: invalshoeken en technieken | Klassikale uitleg |
20–60 min | Creatieve opdracht: poster maken | Individueel of duo's |
60–65 min | Museumkaartje | Individueel of duo's |
65–80 min | Presenteren: galerijwandeling | Klassikaal |
80–90 min | Reflecteren en groepsafspraken | Individueel en klassikaal |
Volledige lesuitvoering
Stap 1 — Introductie
“Je kent vast de posters die overal in school hangen en die niemand meer echt leest. Vandaag maak je een poster die anders is, omdat jij zelf bepaalt wat erop komt en waarom. Er is geen wedstrijd om de mooiste poster. Straks vertelt iedereen in één zin waarom hij of zij deze poster heeft gemaakt, en dat zinnetje is net zo belangrijk als de poster zelf.”
Stap 2 — Waarom deze opdracht
“Onderzoek naar schoolbrede pestpreventie laat zien dat niet de volwassenen het verschil maken op het moment dat er wordt gepest, maar de steun van klasgenoten zelf. Daarom werkt een boodschap die door jullie zelf wordt bedacht en die door de hele school zichtbaar wordt, beter dan een boodschap die wordt opgelegd.”
Stap 3 — Inspiratie
Mogelijke invalshoeken:
- vanuit een voorwerp, zoals een kapot potlood, een lege stoel of een telefoon
- vanuit één woord in plaats van een zin
- vanuit een vraag in plaats van een boodschap, bijvoorbeeld ‘Wie miste jij vandaag?’
- vanuit een kleur die een gevoel weergeeft zonder tekst
- vanuit een voor-en-na beeld
- vanuit een persoonlijke belofte die begint met ‘Ik…’
Technieken:
- Je mag zonder woorden werken, alleen met beeld of kleur.
- Je mag maar één woord gebruiken.
- Je mag een vraag stellen in plaats van een oplossing te geven.
- Je mag iets kapots of iets moois gebruiken als beeld.
- Je mag een collage maken van oude tijdschriften of kranten in plaats van te tekenen.
- Je mag bewust een deel van het papier leeg laten.
Stap 4 — Creatieve opdracht
Leerlingen maken 40 minuten lang een A3-poster met een boodschap over pesten in de klas of school, met vrij te kiezen materiaal (verf, stift, collage, foto-print).
Stap 5 — Museumkaartje
Onder de poster komt onderstaand ingevuld kaartje.
Museumkaartje — poster |
Titel van mijn werk:
|
Gebruikt materiaal:
|
Toelichting (voor wie is hij bedoeld, waarom deze boodschap, wat hoop ik dat iemand doet):
|
Stap 6 — Presenteren
De posters worden in galerijvorm neergelegd of opgehangen. De klas loopt in stilte langs alle posters (een museumwandeling), pas daarna volgt een kort klassikaal nagesprek. Er is geen stemronde voor de ‘beste poster’.
Stap 7 — Reflecteren
Laat iedere leerling onderstaand werkblad individueel invullen. Geef de leerlingen vijf minuten schrijftijd.
Reflectieblad — poster |
1. Welke poster van een klasgenoot bleef bij je hangen, en waarom (welk detail, niet: hoe mooi getekend)?
|
2. Welke boodschap zou jij zelf het liefst overal in de school willen zien hangen?
|
3. Wat zou jij doen als je zag dat iemand jouw poster negeert?
|
4. Welke actie hoort bij jouw eigen poster: wat ga jij daadwerkelijk anders doen?
|
Stap 8 — Vertalen naar de eigen klas
Bespreek klassikaal welke terugkerende thema's naar voren kwamen in de posters (bijvoorbeeld buitensluiten, groepsapps, stilzwijgen) en wat dat zegt over waar de klas nu staat.
Stap 9 — Concrete groepsafspraken
De klas kiest gezamenlijk één poster, of combineert elementen uit meerdere posters, tot een ‘klassenposter’ die bij de deur komt te hangen met de tekst ‘In onze klas pesten wij niet’, aangevuld met drie zelfgekozen, concrete afspraken eronder. Vul de gekozen afspraken direct in op onderstaand groepsafsprakenblad.
Afspraak | Wie let erop / is verantwoordelijk | Wanneer evalueren we (datum) |
|---|---|---|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Stap 10 — Hoe houden we elkaar hieraan
Wissel iedere maand welke leerling de klassenposter ‘beheert’: ophangen, en er op een vriendelijke manier aan herinneren als iemand zich er niet aan houdt. Koppel dit aan de schoolbrede zichtbaarheid hieronder.
Schoolbrede zichtbaarheid: een wisselende expositie
Kies een vaste plek in de school, bijvoorbeeld een gang of prikbord, als vaste ‘expositieplek’. Iedere maand hangt daar ander werk van een andere klas, steeds met de museumkaartjes erbij. Er is geen verkiezing van het ‘mooiste werk’: de volgorde van klassen die aan de beurt zijn, ligt vooraf vast, bijvoorbeeld op alfabetische volgorde van mentorklassen, zodat elke klas een beurt krijgt. Leerlingen van de klas die aan de beurt is, mogen tijdens pauzes of tussenuren in kleine groepjes andere leerlingen rondleiden en in eigen woorden vertellen wat de werken betekenen.
Observatiepunten voor de docent
- Welke leerlingen kiezen voor tekst, welke voor beeld.
- Wie vermijdt het onderwerp door een heel algemene poster te maken (‘wees aardig’) zonder concrete boodschap; vraag door.
Veelgemaakte denkfouten
- Denken dat de poster mooi getekend moet zijn om indruk te maken.
- Denken dat een algemene slogan zoals ‘stop pesten’ voldoende is zonder eigen concrete invulling.
- Denken dat de klassenposter na het ophangen geen onderhoud meer nodig heeft.
Differentiatie
- Onderbouw: geef meer concrete invalshoeken vooraf.
- Bovenbouw: bied ruimte voor een abstractere of conceptuele invulling, bijvoorbeeld alleen kleur, zonder tekst.
Evaluatie
Evaluatieformulier — poster |
1. Wat vond je van het maken van een poster in plaats van een vaste opdracht?
|
2. Welke poster van jezelf of een klasgenoot zou jij het liefst schoolbreed zien hangen?
|
3. Welke afspraak van de klassenposter ga jij zelf het beste onthouden?
|
4. Wat zou je aan deze les veranderen?
|
Checklist voorbereiding
☐ A3-papier, stiften, verf en/of oude tijdschriften voor collage beschikbaar.
☐ Ruimte gereserveerd om de galerijwandeling te doen.
☐ Museumkaartjes gekopieerd (sjabloon in dit document, één per leerling of duo).
☐ Reflectieblad, groepsafsprakenblad en evaluatieformulier gekopieerd of digitaal klaargezet (sjablonen in dit document).
☐ Afgesproken wie de klassenposter maandelijks beheert.
☐ Schoolbrede expositieplek en volgorde van klassen afgestemd met collega's.
Bronnen
Cross, D., Runions, K.C., & Pearce, N. (2021). Friendly schools' bullying prevention research: Implications for school counsellors. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools. https://doi.org/10.1017/jgc.2021.19
Friendly Schools, achtergrondinformatie onderzoeksprogramma: https://friendlyschools.com.au/
Stop Pesten Nu: www.stoppestennu.nl
Week tegen Pesten 2026: https://www.stoppestennu.nl/week-tegen-pesten-2026-stop-pesten-nu-0
Onderwijssoort:
VO / Voortgezet onderwijs