Week tegen Pesten 2026: alles wat leerkrachten in PO, VO en MBO van Stop Pesten Nu moeten weten

Veelgestelde vragen van leraren, mentoren en schoolleiders over pesten

1. Waarom blijft pesten terugkomen, terwijl we er ieder jaar aandacht aan besteden?
   Dat is misschien wel de vraag die wij het vaakst krijgen. Veel scholen besteden aandacht aan pesten tijdens de Week tegen Pesten, organiseren een project, geven een gastles of voeren een klassengesprek. Dat zijn waardevolle initiatieven, maar ze lossen het probleem niet automatisch blijvend op. Pesten ontstaat namelijk meestal niet door één gebeurtenis. Het ontstaat geleidelijk binnen de groep. Leerlingen ontdekken welk gedrag aandacht oplevert, wie populair is, wie weinig steun krijgt en waar de grenzen liggen. Wanneer buitensluiten, uitlachen of online vernederen niet duidelijk wordt begrensd, kan dit onderdeel worden van de groepsnorm. Juist daarom is een eenmalige activiteit vaak niet voldoende. Sociale veiligheid vraagt om aandacht gedurende het hele schooljaar. Dat hoeft niet te betekenen dat je wekelijks een complete les geeft. Juist kleine, consequente interventies van leraren, mentoren en andere onderwijsprofessionals maken op de lange termijn het verschil.
2. Mijn leerlingen zeggen dat er geen pesten is, maar de sfeer voelt niet goed. Wat kan ik doen?
   Vertrouw ook op je professionele gevoel. Veel leerlingen zullen niet snel zeggen dat er sprake is van pesten. Sommigen zijn bang voor de gevolgen. Anderen vinden bepaald gedrag inmiddels normaal geworden. Ook komt het voor dat leerlingen buitensluiten of vernederen niet eens meer herkennen als pesten. Vraag daarom niet alleen: “Wordt er gepest?” Kijk vooral naar wat je ziet gebeuren.
   • Wie wordt regelmatig als laatste gekozen?
   • Wie zit vaak alleen?
   • Wie verandert van houding zodra bepaalde klasgenoten binnenkomen?
   • Wie wordt genegeerd tijdens groepsopdrachten?
   • Wie krijgt weinig reacties wanneer hij of zij iets zegt?
   • Om wie wordt steeds gelachen?
     Vaak vertellen deze signalen meer dan het antwoord op een directe vraag. Door patronen over een langere periode te observeren, krijg je een veel beter beeld van de veiligheid binnen de groep.
3. Hoe herken ik subtiele signalen van pesten voordat het escaleert?
   Pesten begint zelden met openlijke scheldpartijen of ruzies. Juist de kleine signalen zijn belangrijk. Denk aan:
   • steeds dezelfde leerling die buiten de groep valt;
   • oogrollen of zuchten wanneer iemand iets zegt;
   • fluisteren zodra één leerling langsloopt;
   • expres iemand niet aankijken;
   • groepsapps waar iemand bewust buiten wordt gehouden;
   • grapjes waar steeds dezelfde leerling het onderwerp van is;
   • klasgenoten die elkaar waarschuwen om niet naast iemand te gaan zitten.
     Op zichzelf lijken deze situaties soms onschuldig. Wanneer ze zich herhalen en steeds dezelfde leerling treffen, kunnen ze onderdeel zijn van een pestpatroon. Juist daarom is het belangrijk om niet alleen losse incidenten te beoordelen, maar ook naar het geheel te kijken.
4. Wanneer is iets plagen, een conflict of echt pesten?
   Niet ieder meningsverschil is pesten. Bij plagen hebben beide leerlingen meestal plezier en zijn de rollen gelijkwaardig. Bij een conflict hebben beide partijen een meningsverschil. Er is spanning, maar beide leerlingen kunnen meestal voor zichzelf opkomen. Bij pesten is er sprake van herhaald gedrag waarbij één leerling minder macht heeft dan de ander of de groep. De leerling voelt zich vaak onveilig, durft zich minder goed te verdedigen en weet niet hoe hij of zij uit de situatie moet komen. Dat onderscheid is belangrijk. Niet omdat een conflict minder serieus is, maar omdat een andere aanpak nodig is.
5. Helpt het om de pester en de gepeste samen in gesprek te brengen?
   Nee. Veel scholen kiezen automatisch voor een gezamenlijk gesprek. Dat lijkt logisch, maar bij pesten is er vaak sprake van een machtsverschil. De leerling die wordt gepest voelt zich daardoor niet altijd veilig genoeg om eerlijk te vertellen wat er is gebeurd. Bovendien verandert zo’n gesprek niets aan wat er in de klas gebeurt. Wanneer klasgenoten blijven lachen, zwijgen of wegkijken, blijft de groepsnorm hetzelfde. Onderzoek daarom eerst zorgvuldig wat er speelt. Kijk naar de groepsdynamiek, spreek afzonderlijk met betrokkenen en bepaal vervolgens welke gesprekken passend zijn. Een gezamenlijk gesprek kan onderdeel zijn van het proces, maar is zelden het eerste of enige antwoord.
6. Waarom grijpen omstanders zo weinig in?
   Veel leerlingen weten heel goed dat pesten niet oké is. Toch zeggen zij vaak niets. Dat komt meestal niet doordat zij onverschillig zijn, maar doordat zij bang zijn.
   • Bang om zelf het volgende doelwit te worden.
   • Bang om buiten de groep te vallen.
   • Bang om als klikspaan te worden gezien.
   • Of omdat zij denken dat iemand anders wel zal ingrijpen.
     Daarom is het belangrijk om leerlingen niet alleen te vertellen dát ze moeten helpen, maar vooral hóé ze veilig kunnen helpen. Niet iedereen hoeft de held van de klas te zijn. Ook kleine acties maken verschil: niet meelachen, naast iemand gaan zitten, een bericht sturen of een docent informeren.
7. Hoe maak ik duidelijk dat melden geen klikken of snitchen is?
   Veel leerlingen groeien op met het idee dat je problemen zelf moet oplossen en dat je niet over klasgenoten praat. Daardoor blijft veel pestgedrag verborgen. Maak daarom duidelijk dat er een groot verschil is tussen iemand verraden om hem of haar in de problemen te brengen en hulp vragen wanneer iemand onveilig is. Een leerling die meldt dat een klasgenoot structureel wordt buitengesloten, kiest niet tegen een ander. Die kiest vóór veiligheid. Wanneer scholen consequent dezelfde boodschap uitdragen, verandert langzaam ook de norm binnen de groep.
8. Wat doe ik als het pesten vooral online plaatsvindt?
   Online pesten stopt niet bij de schooldeur. Groepsapps, sociale media, games en privéberichten hebben vaak direct invloed op de sfeer in de klas. Daarom is online pesten geen apart probleem, maar onderdeel van dezelfde groepsdynamiek. Vraag niet alleen welke app is gebruikt, maar vooral:
   • Wat gebeurde er daarvoor in de klas?
   • Wie keek mee?
   • Wie reageerde wel of niet?
   • Welke rol speelde de groep?
     Door online én offline gebeurtenissen samen te bekijken, ontstaat meestal een veel completer beeld.
9. Hoe verander ik een klas waarin buitensluiten normaal lijkt te zijn geworden?
   Dat begint niet met het aanwijzen van schuldigen. Begin met het zichtbaar maken van de groepsnorm. Bespreek concrete situaties.
   • Vraag leerlingen wat zij zien gebeuren.
   • Laat hen nadenken over de gevolgen.
   • Maak samen duidelijke afspraken over hoe leerlingen met elkaar omgaan.
   • Een groepsnorm verandert niet doordat één leerling zijn gedrag aanpast, maar doordat steeds meer leerlingen ervaren dat respectvol gedrag de nieuwe standaard is
10. Ik heb weinig tijd. Wat kan ik vandaag al doen?
    Veel leraren denken dat sociale veiligheid alleen verbetert met grote projecten of uitgebreide lessen. Gelukkig hoeft dat niet. Juist kleine, consequente acties hebben vaak veel invloed.
    • Begroet leerlingen bij de deur.
    • Let op wie alleen staat.
    • Wissel regelmatig van groepjes.
    • Benoem positief gedrag.
    • Grijp direct in bij kwetsende opmerkingen.
    • Kom terug op afspraken die eerder zijn gemaakt.
      Het zijn vaak deze dagelijkse momenten waarop leerlingen ontdekken wat in de klas normaal is.
11. Hoe voorkom ik dat een nieuwe leerling direct buiten de groep valt?
    Nieuwe leerlingen zoeken vanaf de eerste dag naar aansluiting. Tegelijk bepaalt de bestaande groep vaak onbewust wie erbij hoort. Wacht daarom niet af. Bespreek vooraf met de klas hoe je nieuwe leerlingen ontvangt. Wissel bewust van samenwerkingsgroepjes, geef meerdere leerlingen verantwoordelijkheid en blijf de eerste weken goed observeren. Voorkomen is hierbij veel eenvoudiger dan later herstellen.
12. Welke fouten maken scholen het vaakst bij het aanpakken van pesten?
    De meest voorkomende fouten zijn:
    • pas ingrijpen wanneer het probleem zichtbaar escaleert;
    • alleen praten met de pester en de gepeste leerling;
    • subtiele vormen van buitensluiten onderschatten;
    • online en offline pesten los van elkaar behandelen;
    • denken dat één project of themaweek voldoende is;
    • pestgedrag verschillend aanpakken binnen het schoolteam;
    • leerlingen onvoldoende leren hoe zij veilig kunnen ingrijpen.
      Gelukkig zijn deze fouten ook te voorkomen. Door als schoolteam dezelfde uitgangspunten te hanteren, signalen vroeg te herkennen en sociale veiligheid gedurende het hele schooljaar aandacht te geven, ontstaat stap voor stap een sterkere groepscultuur waarin pesten minder ruimte krijgt.

Veelgestelde vragen over de Week tegen Pesten 2026

1. Wanneer is de Week tegen Pesten 2026? 
   De landelijke Week tegen Pesten vindt plaats van 21 tot en met 25 september 2026 en wordt jaarlijks georganiseerd door Stichting School en Veiligheid namens het Ministerie OCW.
2. Zijn al onze lesmaterialen gratis? 
   Ja. Alle lesmaterialen, posters, werkvormen, video's en artikelen op deze pagina zijn gratis te downloaden en direct te gebruiken.
3. Zijn de materialen alleen geschikt voor de Week tegen Pesten? 
   Nee, juist niet. Onze materialen zijn ontwikkeld voor het hele schooljaar en worden veel gebruikt tijdens de Gouden Weken, mentorlessen, burgerschapsonderwijs, projectweken en andere momenten waarop groepsvorming centraal staat.
4. Voor welke onderwijssoorten zijn de materialen geschikt? 
   Wij ontwikkelen materialen voor primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO) en middelbaar beroepsonderwijs (MBO). Daarnaast vind je op onze website ook informatie voor ouders, professionals, bedrijven, sportverenigingen en woonzorgcentra.
5. Waarom kiest Stop Pesten Nu niet ieder jaar voor een nieuw hoofdthema? 
   Omdat een veilige schoolcultuur niet ieder jaar opnieuw begint. Wij werken sinds onze oprichting in 2013 vanuit één vaste visie: pesten is een groepsproces. Daardoor bouwen scholen ieder jaar verder op eerder gemaakte afspraken en ontstaat een duurzame aanpak van sociale veiligheid.
6. Waar is het lesmateriaal op gebaseerd? 
   Onze materialen sluiten aan bij actuele wetenschappelijke inzichten over groepsdynamiek, omstanders, sociale veiligheid en preventie van pesten. Wij vertalen onderzoek naar praktische hulpmiddelen die direct bruikbaar zijn in de dagelijkse onderwijspraktijk.
7. Kan ik de materialen ook gebruiken buiten de Week tegen Pesten? 
   Ja, dat is zelfs ons advies. Hoe vaker leerlingen gedurende het schooljaar met sociale veiligheid bezig zijn, hoe groter de kans dat positieve groepsnormen blijvend onderdeel worden van de klas.
8. Mag ik de materialen binnen mijn school delen? 
   Ja. De gratis materialen zijn bedoeld om zoveel mogelijk scholen te ondersteunen bij het bevorderen van sociale veiligheid. Raadpleeg bij ieder materiaal wel de eventuele gebruiksvoorwaarden.