Elk jaar staat Nederland tijdens de Week tegen Pesten stil bij pesten, online pesten en sociale veiligheid. De landelijke Week tegen Pesten vindt plaats in de 4e week van september en wordt georganiseerd door Stichting School & Veiligheid, in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Stop Pesten Nu sluit daar ieder jaar met eigen materialen op aan, vanuit een vaste visie. Zo bouwen scholen voort op wat er al ligt, in plaats van steeds opnieuw te beginnen Wie op zoek is naar gratis lesmateriaal over pesten, een mentorles, een werkvorm voor groepsvorming of praktische tools voor een veilige klas, hoeft daar niet op te wachten. Deze pagina is het startpunt voor alles wat met de Gouden Weken en de Week tegen Pesten te maken heeft: van lesmateriaal voor PO, VO en MBO tot posters, checklists, achtergrondartikelen en de nieuwste materialen van dit schooljaar.

Deze materialen zijn niet alleen gemaakt voor één themaweek, maar voor het hele schooljaar: van de Gouden Weken bij de start van het schooljaar tot mentorlessen, burgerschapslessen en de dagelijkse aandacht voor een veilige groep. Wij werken daarbij vanuit één vaste, wetenschappelijk onderbouwde visie: pesten is een groepsproces. De oplossing ligt daarom niet alleen bij de leerling die pest of de leerling die gepest wordt, maar bij de hele klas, het hele team of de hele groep.

Leestip! ► Week tegen Pesten 2026 met o.a. alle gratis lesmaterialen voor PO, VO en MBO.

Je vindt hier praktisch lesmateriaal voor PO, VO en MBO, gratis posters en werkbladen, achtergrondartikelen over groepsvorming en groepsdynamiek, wetenschappelijke onderbouwing vanuit onder meer de Rijksuniversiteit Groningen, en praktische antwoorden op veelgestelde vragen van leraren, mentoren en ouders. Of je nu op zoek bent naar een kant-en-klare les voor morgen, naar achtergrond om een beleidsstuk te onderbouwen, of naar een antwoord op een concrete situatie in de klas: deze pagina is het startpunt.

Leestips!

► Strategische implementatie informatie van Week tegen Pesten naar een jaarrond

► Pesten aanpakken als groepsproces

► Pesten aanpakken als groepsproces: werk aan een veilige klas

Inhoudsopgave

Hoe gebruik je deze pagina?
Waar ben je naar op zoek?
Voor wie zijn deze materialen?
Zo gebruik je onze materialen gedurende het schooljaar
Veel gezochte onderwerpen
Pesten aanpakken als groepsproces: onze aanpak
Lesmateriaal voor het primair onderwijs (PO)
Lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs (VO)
Lesmateriaal voor het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)
Nieuw dit jaar: Week tegen Pesten 2026
Populaire materialen
Liever eerst lezen dan een les geven?
Veelgestelde situaties
Pesten en online pesten: één groepsdynamiek
Wetenschappelijke onderbouwing
De Week tegen Pesten wereldwijd
Veelgestelde vragen
Houd onze kennis gratis toegankelijk
Pesten herkennen en signaleren
Pesten als groepsproces
Groepsvorming en groepsdynamiek
Gouden Weken en groepsvorming
De rol van leraren en het schoolteam
Schoolbeleid en sociale veiligheid
Online pesten en online buitensluiten
Praktische hulpmiddelen
Wetenschappelijke onderzoeken en verdieping
Algemene themapagina’s
Tot slot

Download alle gratis posters tegen pesten voor PO, VO en MBO

Klik op bovenstaande afbeelding of deze link

Hoe gebruik je deze pagina?

Deze pagina is groot geworden, met opzet. Het is de verzamelplek voor alles rond de Week tegen Pesten en sociale veiligheid op school, en we willen dat iedereen snel bij het juiste onderdeel uitkomt.

Ben je hier voor het eerst? Begin dan bij pesten aanpakken als groepsproces en bij de Gouden Weken. Dat geeft je de basis van waaruit al onze materialen zijn opgebouwd.
Zoek je meteen een les of werkvorm? Ga direct naar het overzicht voor PO, VO of MBO.
Wil je vooral de nieuwste materialen van dit jaar zien? Open dan de editiepagina Week tegen Pesten 2026.
Herken je jezelf in een concrete situatie, zoals een leerling die wordt buitengesloten of een klas die meelacht? Kijk dan bij veelgestelde situaties.
En heb je een korte, feitelijke vraag? Scrol naar de veelgestelde vragen onderaan.

Waar ben je naar op zoek?

Ik zoek een les over pesten. Bekijk het lesmateriaal voor PO, VO of MBO, of ga direct naar de volledige lesmateriaalbibliotheek.
Ik zoek gratis posters. In het downloadcentrum vind je onze downloadbare posters, waaronder de poster “Samen maken we de groep”.
Ik zoek een mentorles. De werkvorm Groepsnormenkaart en de pagina over de rol van mentoren en teamleiders zijn een goed startpunt.
Ik zoek lesmateriaal voor groep 8. Bekijk de PO-lessenreeks “Een plek voor iedereen! Toch?” bij het overzicht voor PO.
Ik zoek een les over online pesten. Ga naar cyberpesten herkennen en online buitensluiten.
Ik zoek een werkvorm. Bekijk de werkvorm Scene spelen over opkomen voor een klasgenoot, of het Groepsrollenspel voor VO en VSO.
Ik zoek een klassengesprek. Start met de werkvorm Groepsnormenkaart of laat leerlingen eerst nadenken met Wat kun jij doen als je pesten ziet?
Ik zoek signaleringslijsten. Bekijk 10 signalen PO en 10 signalen VO en MBO, volgens leerlingen zelf.
Ik zoek video’s. Op de editiepagina Week tegen Pesten 2026 staat een reeks video’s voor leraren, mentoren, IB’ers en antipestcoördinatoren.
Ik zoek een escaperoom. Er is een escaperoom voor PO bij het PO-overzicht en een escaperoom voor VO (“Doorbreek de Stilte”) bij het VO-overzicht.

Voor wie zijn deze materialen?

De materialen van Stop Pesten Nu zijn ontwikkeld voor iedereen die werkt aan sociale veiligheid rond kinderen en jongeren, en zijn per onderwijssoort en rol verschillend uitgewerkt.

Leerkrachten in het primair onderwijs vinden bij PO lesmateriaal, werkvormen, een prentenboek en escaperooms om buitensluiten, meelopen en omstanderschap bespreekbaar te maken op een manier die past bij jonge kinderen.
Docenten en mentoren in het voortgezet onderwijs vinden bij VO materiaal dat aansluit bij groepsdruk, status, subtiel pesten en online gedrag, met opdrachten per leerjaar van de brugklas tot klas zes.
Docenten, SLB’ers en trainers in het MBO vinden bij MBO materiaal dat aansluit bij de leefwereld van mbo-studenten: van stage en werkvloer tot groepsapps en sociale media.
Schoolleiders en bestuurders vinden achtergrond en argumentatie in het artikel waarom je als schoolteam pesten niet aan één persoon kunt overlaten en in de studiegids en bronnen voor een schoolbrede aanpak.
IB’ers, antipestcoördinatoren, veiligheidscoördinatoren en zorgcoördinatoren vinden concrete signaleringsinstrumenten bij de signalenlijsten en bij het artikel over subtiele vormen van pesten herkennen.
SLB’ers en burgerschapscoördinatoren kunnen materiaal direct koppelen aan burgerschapsonderwijs: gesprekken over groepsnormen, verantwoordelijkheid en omstanderschap sluiten hier van nature op aan, bijvoorbeeld via het artikel pesten aanpakken als groepsproces voor leerkrachten.
Ouders vinden gerichte informatie bij Samen tegen online buitensluiten: informatie en advies voor ouders en opvoeders en bij de pagina aanpak van pestgedrag: school, ouders en veiligheid.
Ook niet-onderwijzend personeel, zoals conciërges, overblijfkrachten en administratief medewerkers, speelt een rol in een veilige school. Lees daarover de rol van niet-onderwijzend personeel.

Wat al deze rollen gemeen hebben, is dat zij allemaal onderdeel zijn van dezelfde groep of hetzelfde schoolteam. Een antipestcoördinator kan een protocol schrijven, maar de groepsnorm verandert pas wanneer leerkrachten, mentoren, IB’ers, ouders en niet-onderwijzend personeel dezelfde boodschap uitdragen. Daarom zijn onze materialen zo opgezet dat ze los van elkaar te gebruiken zijn, maar wel vanuit dezelfde kernvisie: pesten aanpakken als groepsproces, met de hele groep.

Zo gebruik je onze materialen gedurende het schooljaar

Veel scholen gebruiken onze materialen alleen tijdens de Week tegen Pesten. Dat is een prima startpunt, maar sociale veiligheid werkt het best wanneer je er het hele jaar aandacht aan besteedt. Zo zou een schooljaar eruit kunnen zien.

Augustus en de eerste weken van september — Gouden Weken. De start van het schooljaar is het moment om een groep bewust te vormen: wie hoort erbij, welke afspraken maken we, en welke norm willen we samen neerzetten? Gebruik hiervoor de werkvormen bij Gouden Weken en de werkvorm Groepsnormenkaart.
Vierde week van september — Week tegen Pesten. De landelijke themaweek is het moment om extra aandacht te vragen voor pesten, online pesten en sociale veiligheid, en om de afspraken uit de Gouden Weken zichtbaar te maken met posters, lessen en klassengesprekken. Bekijk de materialen voor PO, VO en MBO.
Oktober — Zilveren Weken en reflectie. Na de eerste weken is dit een goed moment om terug te blikken: houden de groepsafspraken stand, en wie valt er misschien toch buiten de groep? Het artikel hoe bouw je een veilige groep, ook als het schooljaar al loopt? helpt bij deze reflectie.
November — online pesten en groepsapps. Rond deze periode neemt de druk in groepsapps en op sociale media vaak toe. Gebruik de materialen over cyberpesten en online buitensluiten om hier tijdig afspraken over te maken.
Januari — nieuwe groepsafspraken na de kerstvakantie. Na een lange vakantie is de groepsdynamiek soms verschoven. Gebruik dit moment om afspraken uit september opnieuw te bevestigen, bijvoorbeeld met de werkvorm Start vandaag nog het gesprek.
Gedurende het hele jaar — signaleren en bijsturen. Blijf de groep volgen met de signalenlijsten voor PO en voor VO en MBO, en grijp in zodra een norm verschuift.

Deze indeling is een praktisch hulpmiddel, geen vaste kalender: gebruik de materialen op het moment dat past bij jouw klas, team of groep.

► Leestip! Strategische implementatie informatie van Week tegen Pesten naar een jaarrond

Veel gezochte onderwerpen

Groepsvorming: wat is groepsvorming en waarom is het essentieel tegen pesten?
Gouden Weken: Gouden Weken, start van het schooljaar en sterk starten met de Gouden Weken
Pesten herkennen: 10 signalen PO en subtiele vormen van pesten herkennen
Online pesten: cyberpesten herkennen, voorbeelden en wat je kunt doen
Cyberpesten: kenniscentrum online pesten en cyberpesten
Omstanders: rol van omstanders bij pesten: van zwijgen naar helpen
Buitensluiten: online buitensluiten en online buitensluiten via WhatsApp en sociale media
Groepsdruk: sociaal kompas in de klas
Mentorlessen: rol van mentoren en teamleiders
Burgerschap: pesten aanpakken als groepsproces voor leerkrachten

Pesten aanpakken als groepsproces: onze aanpak

Pesten lijkt vaak een zaak tussen twee leerlingen: degene die pest en degene die gepest wordt. In werkelijkheid speelt de hele groep een rol. Omstanders, meelopers, zwijgers, leerlingen die meelachen en leerlingen die juist steun bieden, hebben allemaal invloed op wat er gebeurt. Wanneer een groep zwijgt, wegkijkt of meelacht, krijgt pestgedrag ruimte. Wanneer een groep grenzen stelt, steun biedt en iemand erbij betrekt, verandert de groepsnorm. Dit is de kern van waar Stop Pesten Nu al sinds 2013 vanuit werkt, en waar vrijwel al onze materialen op zijn gebouwd.

Veel campagnes tegen pesten werken ieder jaar met een nieuw thema. Stop Pesten Nu kiest daarentegen bewust voor één vast hoofdthema: pesten aanpakken als groepsproces, met de hele groep of klas. Die keuze is niet toevallig. Scholen hebben behoefte aan materialen die niet alleen bruikbaar zijn voor één week, maar die ook helpen om het hele jaar door aan sociale veiligheid te werken. Daarom ontwikkelen wij ieder jaar nieuwe en verdiepende materialen rond hetzelfde hoofdthema, zodat scholen stap voor stap bouwen aan herkenning, bewustwording en handelingsbekwaamheid, in plaats van elk jaar opnieuw te beginnen met een ander onderwerp.

In elke klas, elk team of elke groep gelden groepsnormen, ook als niemand ze hardop uitspreekt. Sommige normen zijn helpend: wij laten elkaar uitpraten, wij sluiten niemand buiten, wij melden het als iemand onveilig wordt behandeld. Andere normen zijn schadelijk: je bemoeit je er niet mee, je lacht mee om erbij te horen, melden is klikken. Juist deze ongeschreven regels bepalen of pesten kan blijven bestaan. Een leerling die pest, staat zelden helemaal alleen. Het gedrag krijgt betekenis door de reactie van de groep: wordt er gelachen, gezwegen, weggekeken, of juist ingegrepen?

Voor leraren, mentoren en antipestcoördinatoren betekent dit dat het niet genoeg is om alleen naar losse incidenten te kijken. Een opmerking, een stilte, een blik of een online reactie kan onderdeel zijn van een groter patroon. Vragen die daarbij helpen: wie bepaalt de norm in de groep, wie krijgt ruimte en wie niet, wie wordt genegeerd of buitengesloten, wie lacht mee, wie durft niet in te grijpen, en welke afspraken zijn nodig om de groep veiliger te maken? Door dit concreet te bespreken, wordt sociale veiligheid praktisch. Leerlingen leren niet alleen wat pesten is, maar vooral wat zij zelf kunnen doen wanneer zij het zien gebeuren.

Concreet betekent dit ook dat afspraken specifiek moeten zijn. “Wij respecteren elkaar” is een goede intentie, maar te vaag om op te sturen. “Wij lachen niet mee als iemand wordt uitgelachen, wij sluiten niemand buiten en wij melden het als iemand onveilig wordt behandeld” is een afspraak waar een groep op aan te spreken is. Meer over hoe je dit als team en als klas opbouwt, lees je in de fundamenten van groepscultuur en in hoe werkt pesten als groepsproces, inclusief pestrollen.

Waarom kijkt u bij pesten naar de hele groep?

Wanneer pesten alleen wordt gezien als een probleem tussen een pester en een slachtoffer, blijft een belangrijk deel buiten beeld. Pesten krijgt vaak kracht door de reacties van anderen. Meelachen, doorsturen, liken, negeren, zwijgen of wegkijken kan ervoor zorgen dat het pestgedrag doorgaat. Dat betekent niet dat alle leerlingen even verantwoordelijk zijn. Het betekent wel dat de oplossing niet bij één leerling alleen ligt. Een veilige klas ontstaat wanneer de hele groep leert welke norm geldt en welk gedrag daarbij hoort.

Niet: “Wij zijn aardig voor elkaar.” Wel: “Als wij zien dat iemand wordt buitengesloten, laten wij diegene niet alleen staan en melden wij het bij een docent, mentor of andere volwassene.” Zo wordt duidelijk welk gedrag leerlingen van elkaar mogen verwachten, en wordt sociale veiligheid iets om op te oefenen in plaats van alleen over te praten.

Hoe maakt u sociale veiligheid zichtbaar in de klas?

Sociale veiligheid ontstaat niet door één gesprek, één poster of één les. Zij vraagt om herhaling, duidelijke taal en zichtbaar gedrag. Dat kan klein beginnen, bijvoorbeeld door met de klas of groep te bespreken: wat doen wij als iemand alleen staat, wat doen wij als iemand wordt uitgelachen, wat doen wij als iemand niet mee mag doen, wat doen wij als iemand online wordt aangevallen, wat doen wij als iemand iets meldt, wat verwachten wij van omstanders, wat betekent het om iemand te steunen, en wanneer is iets geen grap meer? Door dit concreet te maken, leren leerlingen dat zwijgen, meelachen of wegkijken niet neutraal is. Zij leren ook dat kleine acties verschil kunnen maken: naast iemand gaan zitten, niet meelachen, hulp halen, iemand erbij betrekken of een volwassene informeren.

Wat kunt u doen tijdens de Week tegen Pesten en daarna?

Tijdens de Week tegen Pesten is het belangrijk dat scholen meer doen dan alleen een poster ophangen of één les geven. Een themaweek krijgt pas betekenis wanneer leerlingen, leraren en schoolteams samen werken aan duidelijke groepsnormen. U kunt de week gebruiken om een klassengesprek te voeren over pesten als groepsproces, om met leerlingen concrete afspraken te maken over buitensluiten, roddelen, negeren en online pesten, om te bespreken waarom melden geen klikken is, om leerlingen te laten nadenken over hun rol als omstander, om leraren bewust te maken van subtiele signalen van pesten, om mentoren handvatten te geven voor groepsgesprekken, om ouders te informeren over signalen van pesten en online pesten, en om een zichtbare norm in de school te creëren met posters en actietools. Belangrijk is dat u de afspraken die u tijdens de Week tegen Pesten maakt, ook na die week zichtbaar houdt. Gebruik de materialen daarom niet alleen tijdens de campagneweek, maar ook tijdens de Gouden Weken, mentorlessen, groepsgesprekken, studiedagen en ouderavonden, en op de momenten waarop de groepsdynamiek onder druk staat. Pesten aanpakken als groepsproces betekent dat u blijft kijken naar de groep: welke norm is zichtbaar, welke leerlingen vallen buiten de groep, wie bepaalt de sfeer, waar wordt gelachen, gezwegen of weggekeken, en wat heeft de groep nodig om veiliger te worden? Wanneer scholen dit structureel doen, wordt pesten niet alleen besproken, maar ook beter herkend en eerder aangepakt.

Lesmateriaal voor het primair onderwijs (PO)

Voor het primair onderwijs ontwikkelt Stop Pesten Nu lesmateriaal waarmee leerkrachten op een veilige, begrijpelijke manier met leerlingen praten over buitensluiten, meelopen, omstanders en elkaar helpen. Er is materiaal voor alle groepen, van kleuters tot groep 8. Een aantal voorbeelden: het lespakket “Samen erbij” voor groep 1 tot en met 5, de lessenserie “Een plek voor iedereen! Toch?” per leerjaar, de Ja-Lijn-Challenge over waarom je soms meelacht terwijl je het niet grappig vindt, het kaartspel signaal of geen signaal, de opdracht word een pestdetective en een escaperoom rond een leerling die buiten de groep valt. Voor de overgang naar het voortgezet onderwijs is er specifiek materiaal voor groep 7 en 8, waaronder de les samen bouwen aan een veilige brug naar het voortgezet onderwijs. Voor de onderbouw van het primair onderwijs, groep 1 tot en met 4, ligt de nadruk op herkenbare, laagdrempelige vormen: een prentenboek over buitensluiten, vrije-kunstopdrachten waarin kinderen tekenen wat zij op het schoolplein zien, en een vriendschapsboom waarmee de klas samen één groot kunstwerk maakt over erbij horen. Voor de bovenbouw, groep 5 tot en met 8, komt daar materiaal bij dat dichter bij de belevingswereld van oudere kinderen staat: een groepsapp die als vertrekpunt dient voor een gesprek over online gedrag, een puzzelopdracht rond een groepje dat iemand buitensluit, en een gedicht waarin leerlingen onder woorden brengen wat zij op het plein zien gebeuren. Daarnaast is er voor het primair onderwijs materiaal dat specifiek gaat over signaleren en het gesprek aangaan: de energizer “De bouwmeesters”, het groepsdierenspel waarmee leerkrachten spelenderwijs aan een veilige groep bouwen, en een interactieve les “Pesten als groepsproces, samen een veilige klas”. Voor leerkrachten die zich willen verdiepen in wat de klas met de Kindertelefoon te maken heeft, of die op zoek zijn naar een animatievideo om een les mee te openen, is er aanvullend beeldmateriaal beschikbaar.

► Dit is een selectie. Het volledige, actuele overzicht met alle lesmateriaal, werkbladen, spellen en video’s voor het primair onderwijs vind je bij alle gratis lesmaterialen voor het primair onderwijs.

Lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs (VO)

Voor het voortgezet onderwijs sluit het lesmateriaal aan bij groepsdruk, status, subtiel pesten, online gedrag en de rol van meelopers en zwijgers. Er is materiaal per leerjaar, van de brugklas tot klas zes. Voorbeelden zijn het Mysterie van de Lege Stoel voor de brugklas, de challenge “Crack de Groepscultuur” voor klas 4, de wetenschappelijke analyse “Waarom kijken we weg?” voor klas 5, de SLB-opdracht “Mentor van de groepscultuur” en de escaperoom “Doorbreek de Stilte”. Voor VO en VSO samen is er het Groepsrollenspel, waarmee leerlingen ervaren hoe de hele klas invloed heeft op pesten. Voor de onderbouw is er daarnaast een kaartspel over signalen herkennen, een speurtocht in de groepsapp voor klas 2 en een challenge rond de “onzichtbare verwijdering” uit een groepsapp of vriendengroep. Voor de bovenbouw ligt de nadruk meer op reflectie en verdieping: een peermentor-opdracht waarin leerlingen uit klas 6 een voorbeeldrol vervullen voor de onderbouw, een diepteanalyse over macht, status en digitale uitsluiting, en een spoken word-opdracht “woorden die blijven hangen” waarin leerlingen taal gebruiken om buitensluiting invoelbaar te maken. Ook zijn er creatieve opdrachten, zoals vrije beeldende kunst rond het thema buitensluiten en een storyboard voor een korte video over wat de camera niet vangt.

► Het volledige, actuele overzicht met alle lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs, per leerjaar en onderwerp, vind je bij alle gratis lesmaterialen voor het voortgezet onderwijs.

Lesmateriaal voor het middelbaar beroepsonderwijs (MBO)

Voor het mbo sluit het materiaal aan bij de leefwereld van studenten: groepsvorming binnen de klas of het team, online gedrag, en de overgang naar stage en werk. Onderwerpen als pesten tijdens de stage en ongeschreven regels op de werkvloer krijgen daarom expliciet aandacht. Voorbeelden zijn de mini-documentaire “Zes minuten die het verschil maken”, de opdracht “Pesten tijdens de stage”, de werkvloer-observatie voor MBO 1 en 2, en de digitale groepsnorm-challenge speciaal voor de Week tegen Pesten. Voor mbo-studenten die richting de arbeidsmarkt bewegen, is er materiaal dat aansluit bij een professionele context: een HR-campagne “Iedereen erbij, vanaf dag één”, een stageposter “Dit is hoe wij hier werken”, en een expositie of installatie rond het thema uitsluiting op de werkvloer. Voor studenten die liever met beeld en geluid werken, zijn er een fotoreportage “Wat de foto niet laat zien”, een sociale-mediacampagne “Maak het onzichtbare zichtbaar” en een podcast “De stem die je niet hoort”. Ook is er een magazine met verhalen die anders niet verteld worden, en een opdracht rond de ongeschreven regels die binnen een klas of team gelden.

► Het volledige, actuele overzicht met alle lesmateriaal voor het mbo vind je bij alle gratis lesmaterialen voor het middelbaar beroepsonderwijs.

Nieuw dit jaar: Week tegen Pesten 2026

De Week tegen Pesten 2026 vindt plaats van 21 tot en met 25 september, met als landelijk thema “Een plek voor iedereen! Toch?” Stop Pesten Nu heeft hier speciaal nieuw lesmateriaal voor PO, VO en MBO bij ontwikkeld, samen met nieuwe posters, een podcast en een reeks video’s voor onderwijsprofessionals. Wil je meteen alle nieuwe materialen van dit jaar bekijken, inclusief de lessenreeks rond het landelijke thema? Ga naar de editiepagina Week tegen Pesten 2026. Materiaal van vorig jaar, dat nog steeds actueel en bruikbaar is, vind je bij Week tegen Pesten 2025. Eerdere edities, ook internationaal, staan bij het historisch overzicht.

Onderstaande materialen zijn een goed startpunt als je niet weet waar je moet beginnen

Liever eerst lezen dan een les geven?

Wil je eerst begrijpen hoe pesten als groepsproces werkt, voordat je een les start? Deze artikelen geven de achtergrond:

Voor een volledig overzicht van al onze achtergrondartikelen over pesten als groepsproces, inclusief wetenschappelijke bronnen, ga je naar de studiegids en bronnen.

Veelgestelde situaties

Er wordt iemand buitengesloten. Begin met rol van omstanders bij pesten en de werkvorm Groepsnormenkaart om er samen met de groep afspraken over te maken.
Mijn klas lacht mee. Lees hoe werkt pesten als groepsproces om te begrijpen waarom meelachen een groep in stand houdt, en gebruik de werkvorm Scene spelen om alternatief gedrag te oefenen.
Ik vermoed online pesten. Ga naar cyberpesten herkennen en online buitensluiten via WhatsApp en sociale media.
Ik zie geen pestgedrag, maar het voelt niet veilig. Vertrouw op je professionele gevoel: lees subtiele vormen van pesten herkennen in het onderwijs.
Een leerling wil niets vertellen. Kijk naar wat je wél ziet gebeuren met behulp van de signalenlijst voor PO of voor VO en MBO.
Ouders melden pesten. Lees aanpak van pestgedrag: school, ouders en veiligheid voor een aanpak waarin school en ouders samen optrekken.
Het schooljaar is al begonnen en de groep voelt nog niet veilig. Dat hoeft geen reden tot paniek te zijn: lees hoe bouw je een veilige groep, ook als het schooljaar al loopt?
Een collega of teamlid signaleert pesten, maar twijfelt of het “erg genoeg” is om iets mee te doen. Gebruik vijf veelgemaakte fouten van leraren bij het signaleren en aanpakken van pesten om dit gesprek binnen het team te openen.
Bekijk meer situaties per onderwijssoort

Pesten en online pesten: één groepsdynamiek

Online pesten en cyberpesten staan niet los van wat er in de klas gebeurt. Roddelen, buitensluiten, negeren, delen, liken, doorsturen, reageren of juist niets doen: online gedrag kan een groepsnorm versterken of juist beschadigen. Leerlingen nemen online spanning vaak mee de klas in, en andersom kan wat in de klas gebeurt online doorgaan. Een veilige groep vraagt daarom om duidelijke afspraken over gedrag op school én online. Wat doen we als iemand wordt buitengesloten in een groepsapp? Wat doen we als een foto of bericht wordt doorgestuurd? Wat doen we als iemand online wordt uitgelachen, en bij wie kunnen leerlingen terecht als zij iets zien of meemaken? Ook hier geldt: de hele groep heeft invloed, niet alleen degene die het bericht plaatst, maar ook wie kijkt, lacht, liket, doorstuurt of zwijgt. Meer lezen over dit onderwerp: kenniscentrum online pesten en cyberpesten, online buitensluiten, en specifiek voor ouders samen tegen online buitensluiten: informatie en advies voor ouders en opvoeders.

Wetenschappelijke onderbouwing

De keuze van Stop Pesten Nu om pesten aan te pakken als groepsproces is geen marketingkeuze, maar gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, met name van de Rijksuniversiteit Groningen. Deze onderbouwing is de reden dat al onze lesmaterialen, van het prentenboek in groep 1 tot de diepteanalyse in klas 6, uiteindelijk teruggrijpen op dezelfde kernvraag: welke rol speelt de groep, en hoe geven we leerlingen, studenten en volwassenen een handelingsperspectief binnen die groep? Onderstaande bronnen liggen aan die keuze ten grondslag.

Een volledig overzicht van de gebruikte wetenschappelijke bronnen vind je in de studiegids en bronnen pesten aanpakken als groepsproces.

De Week tegen Pesten wereldwijd

De Week tegen Pesten is niet alleen in Nederland belangrijk. Wereldwijd besteden scholen, organisaties en instellingen aandacht aan pesten, sociale veiligheid en pestpreventie, van Nederland tot België, Engeland, Amerika en Australië. Stop Pesten Nu fungeert als kenniscentrum dat niet alleen nationaal, maar ook internationaal informatie, materialen en campagnes rond pesten en online pesten verzamelt en bewaart. Zo bouwen wij aan een uniek historisch overzicht van hoe pestpreventie wereldwijd aandacht krijgt. Mede hierom is onze website door de Koninklijke Bibliotheek opgenomen als digitaal erfgoed, in het kader van het internationale UNESCO Charter on the Preservation of the Digital Heritage. Bekijk het volledige overzicht: Week tegen Pesten, eerdere edities, nationaal en internationaal.

Veelgestelde vragen over de Week tegen Pesten

Wanneer is de Week tegen Pesten 2026? De Week tegen Pesten 2026 vindt plaats van 21 tot en met 25 september. De landelijke Week tegen Pesten vindt jaarlijks plaats in de vierde week van september.
Wie coördineert de Week tegen Pesten in Nederland? De landelijke coördinatie van de Week tegen Pesten wordt uitgevoerd door Stichting School & Veiligheid, in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Wat doet Stop Pesten Nu tijdens de Week tegen Pesten? Stop Pesten Nu sluit ieder jaar aan bij de Week tegen Pesten met eigen gratis materialen, artikelen, posters, checklists, reflectiekaarten en werkvormen. Wij werken daarbij vanuit ons vaste hoofdthema: pesten aanpakken als groepsproces, met de hele klas of groep.
Is het materiaal gratis? Ja. De online materialen, posters, artikelen, werkvormen en checklists op deze website zijn gratis toegankelijk om te downloaden. Trainingen, gastlessen, workshops en maatwerktrajecten van Stop Pesten Nu Academy vallen hier niet onder; dat is betaald aanbod.
Voor welke onderwijsniveaus zijn de materialen geschikt? De materialen zijn geschikt voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en gespecialiseerd onderwijs. Waar nodig zijn materialen apart uitgewerkt voor PO, VO en MBO.
Kan ik de materialen ook buiten de Week tegen Pesten gebruiken? Ja. De materialen zijn het hele jaar bruikbaar, ook tijdens de Gouden Weken, introductieweken, mentorlessen, burgerschapslessen en gesprekken over online pesten.
Waarom kiest Stop Pesten Nu voor pesten aanpakken als groepsproces? Omdat pesten ontstaat en blijft bestaan binnen een groep. Omstanders, meelopers, zwijgers en leerlingen die steun bieden hebben allemaal invloed. Daarom kijken wij niet alleen naar de leerling die pest of de leerling die gepest wordt, maar naar de hele groep.
Waarom blijft pesten terugkomen, ook als een school er ieder jaar aandacht aan besteedt? Pesten ontstaat meestal niet door één gebeurtenis, maar geleidelijk binnen de groep. Wanneer buitensluiten, uitlachen of online vernederen niet duidelijk wordt begrensd, kan dit onderdeel worden van de groepsnorm. Een eenmalige activiteit lost dit zelden blijvend op; sociale veiligheid vraagt om aandacht gedurende het hele schooljaar.
Wanneer is iets plagen, een conflict of pesten? Bij plagen hebben beide leerlingen meestal plezier en zijn de rollen gelijkwaardig. Bij een conflict is er een meningsverschil, maar kunnen beide partijen meestal voor zichzelf opkomen. Bij pesten is er sprake van herhaald gedrag waarbij één leerling minder macht heeft dan de ander of de groep, en zich vaak onveilig voelt en zich moeilijk kan verdedigen.
Helpt het om de leerling die pest en de leerling die gepest wordt samen in gesprek te brengen? Niet altijd. Bij pesten is vaak sprake van een machtsverschil, waardoor de leerling die gepest wordt zich niet altijd veilig genoeg voelt om eerlijk te vertellen wat er is gebeurd. Onderzoek daarom eerst de groepsdynamiek en spreek zo nodig eerst apart met betrokkenen.
Waarom grijpen omstanders zo weinig in, ook als zij pesten afkeuren? Meestal niet uit onverschilligheid, maar uit angst: angst om zelf doelwit te worden, angst om buiten de groep te vallen, of angst om als klikspaan gezien te worden. Daarom is het belangrijk leerlingen niet alleen te vertellen dát ze moeten helpen, maar vooral hóé ze dat veilig kunnen doen.
Hoe maak ik duidelijk dat melden geen klikken of snitchen is? Door het verschil te benoemen tussen iemand verraden om hem of haar in de problemen te brengen, en hulp vragen omdat iemand onveilig is. Een leerling die meldt dat een klasgenoot structureel wordt buitengesloten, kiest niet tegen een ander, maar vóór veiligheid.
Ik heb weinig tijd. Wat kan ik vandaag al doen? Sociale veiligheid verbetert niet alleen met grote projecten. Kleine, consequente acties helpen ook: leerlingen begroeten bij de deur, letten op wie alleen staat, regelmatig wisselen van groepjes, positief gedrag benoemen en direct ingrijpen bij kwetsende opmerkingen.
Hoe herken ik subtiele signalen van pesten voordat het escaleert? Pesten begint zelden met openlijke scheldpartijen. Let op kleine signalen die zich herhalen en steeds dezelfde leerling treffen: oogrollen of zuchten wanneer iemand iets zegt, fluisteren zodra één leerling langsloopt, expres iemand niet aankijken, een groepsapp waar iemand bewust buiten wordt gehouden, of klasgenoten die elkaar waarschuwen om niet naast iemand te gaan zitten. Op zichzelf lijken deze situaties soms onschuldig; in herhaling kunnen ze onderdeel zijn van een pestpatroon. Meer hierover lees je in subtiele vormen van pesten herkennen in het onderwijs.
Hoe verander ik een klas waarin buitensluiten normaal lijkt te zijn geworden? Begin niet met het aanwijzen van schuldigen, maar met het zichtbaar maken van de groepsnorm. Bespreek concrete situaties, vraag leerlingen wat zij zien gebeuren, laat hen nadenken over de gevolgen en maak samen duidelijke afspraken over hoe leerlingen met elkaar omgaan. Een groepsnorm verandert niet doordat één leerling zijn gedrag aanpast, maar doordat steeds meer leerlingen ervaren dat respectvol gedrag de nieuwe standaard is.
Hoe voorkom ik dat een nieuwe leerling direct buiten de groep valt? Wacht niet af tot het misgaat. Bespreek vooraf met de klas hoe je nieuwe leerlingen ontvangt, wissel bewust van samenwerkingsgroepjes, geef meerdere leerlingen verantwoordelijkheid voor een goede ontvangst, en blijf de eerste weken goed observeren. Voorkomen is hierbij eenvoudiger dan later herstellen.
Welke fouten maken scholen het vaakst bij het aanpakken van pesten? De meest voorkomende fouten zijn: pas ingrijpen wanneer het probleem al zichtbaar escaleert, alleen praten met de leerling die pest en de leerling die gepest wordt, subtiele vormen van buitensluiten onderschatten, online en offline pesten los van elkaar behandelen, denken dat één project of themaweek voldoende is, pestgedrag verschillend aanpakken binnen het schoolteam, en leerlingen onvoldoende leren hoe zij veilig kunnen ingrijpen. Deze fouten zijn te voorkomen door als schoolteam dezelfde uitgangspunten te hanteren en signalen vroeg te herkennen. Lees meer in vijf veelgemaakte fouten van leraren bij het signaleren en aanpakken van pesten.
Wat doe ik als het pesten vooral online plaatsvindt? Online pesten stopt niet bij de schooldeur. Groepsapps, sociale media, games en privéberichten hebben vaak direct invloed op de sfeer in de klas. Vraag daarom niet alleen welke app is gebruikt, maar ook wat daarvoor in de klas gebeurde, wie meekeek en welke rol de groep speelde. Door online en offline gebeurtenissen samen te bekijken, ontstaat een completer beeld. Zie ook pesten en online pesten: één groepsdynamiek.

Houd onze kennis gratis toegankelijk

Sinds 2013 bouwen we aan iets dat nergens anders in Nederland bestaat: één landelijke, gratis kennisbron over pesten en online pesten, van klaslokaal tot zorginstelling. Onze website is erkend als digitaal erfgoed door de Koninklijke Bibliotheek, in het kader van het UNESCO Charter on the Preservation of the Digital Heritage, en wordt jaarlijks door meer dan 550.000 mensen bezocht. Wij ontvangen geen subsidie en geen structurele overheidssteun en zijn volledig afhankelijk van donaties. Zonder donaties verdwijnt deze kennis niet morgen, maar wel geleidelijk: minder nieuwe artikelen, minder actuele lesmaterialen, minder bereik voor de groepen die ons het hardst nodig hebben.

Steun Stop Pesten Nu

Pesten herkennen en signaleren

Pesten als groepsproces

Groepsvorming en groepsdynamiek

Gouden Weken en groepsvorming

Gouden Weken (algemene informatie)

De rol van leraren en het schoolteam

Schoolbeleid en sociale veiligheid

Online pesten en online buitensluiten

Online buitensluiten - Samen tegen online buitensluiten

Praktische hulpmiddelen

Wetenschappelijke onderzoeken en verdieping

Algemene themapagina’s

Neem ook gerust een kijkje in onze bredere kennisbibliotheek: Artikelen & Nieuws, Feiten & Cijfers, Kennisbank / Downloadcentrum, Kenniscentrum Pesten en Kenniscentrum Online Pesten / Cyberpesten.

Tot slot

Een veilige klas ontstaat niet vanzelf. Zij ontstaat wanneer leerlingen, leraren en ouders samen werken aan een sterke groepscultuur. De Week tegen Pesten is daarvoor een waardevol moment, maar de grootste winst wordt behaald wanneer scholen hier het hele jaar aandacht aan blijven besteden.

Wil je binnen jouw school verder werken aan het herkennen, voorkomen en aanpakken van pesten, bijvoorbeeld met een training voor je team, mentoren of antipestcoördinator? Bekijk dan het aanbod van Stop Pesten Nu Academy voor trainingen, workshops en maatwerk.

Kennis-, informatie- en expertisecentrum over Pesten & Online Pesten

Houd onze online kennis gratis en steun Stop Pesten Nu

Sinds 2013 bouwen we aan iets dat nergens anders in Nederland bestaat: één landelijke, gratis kennisbron over pesten en online pesten. Voor kleuters tot senioren, van klaslokaal tot zorginstelling. Onze website is erkend als digitaal erfgoed door de Koninklijke Bibliotheek bij UNESCO en wordt jaarlijks door 550.000+ mensen bezocht. Wij krijgen geen subsidie en geen overheidsgeld. Zonder donaties verdwijnt deze kennis niet morgen, maar wel geleidelijk: minder nieuwe artikelen, minder actuele lesmaterialen, minder bereik voor de groepen die ons het hardst nodig hebben.

► Steun Stop Pesten Nu

Neem gerust een uitgebreider kijkje in onze online bibliotheek

Stop Pesten Nu – hét kenniscentrum over pesten en online pesten in Nederland

Hulp nodig bij pesten? Bekijk onze overzichten

Stop Pesten Nu biedt geen individuele hulp of advies bij pestsituaties. Stop Pesten Nu is een kennis-, informatie- en expertisecentrum. Wij bieden informatie, materialen, trainingen en voorlichting, maar wij behandelen geen individuele hulpvragen, meldingen of persoonlijke pestsituaties.

Daarom houden wij overzichten bij van organisaties waar je terechtkunt voor hulp, advies of begeleiding bij pesten en online pesten. Ga naar:

► Organisaties voor hulp of advies bij pesten

► Organisaties voor hulp of advies bij online pesten en cyberpesten

Let op: individuele hulpvragen beantwoorden wij niet inhoudelijk. Gebruik daarom één van bovenstaande overzichten met organisaties waar je terechtkunt voor hulp, advies of begeleiding.

Week tegen Pesten en sociale veiligheid: gratis lesmateriaal PO, VO, MBO