Week tegen Pesten | Lesmateriaal Pesten als groepsproces

Een vaste lijn in plaats van losse campagnes. Veel scholen herkennen het: elk jaar een ander thema, een nieuwe slogan, nieuwe materialen — maar zelden echt ruimte om te verdiepen.

Week tegen Pesten 2025 | Samen maken wij de groep

Stop Pesten Nu kiest daarom bewust voor een andere aanpak. In plaats van telkens opnieuw te beginnen, werken we met: Één helder en krachtig hoofdthema, elk jaar verdiept:

Samen maken we de groep en klas!

Dat is geen tijdelijke campagne of losstaand jaarthema, maar een inhoudelijke lijn die jaarlijks wordt verdiept. Elk schooljaar voegen we nieuwe artikelen, werkvormen en materialen toe aan dezelfde thematische basis. Zo bouwen scholen stap voor stap aan een veilige groepscultuur. Deze werkwijze sluit naadloos aan bij de behoefte van leerkrachten, intern begeleiders, zorgcoördinatoren en schoolleiders: zij vragen om materiaal dat blijft werken. Lesvormen die beklijven, die herhaalbaar zijn, en die passen binnen een brede visie op groepsvorming, burgerschap en pedagogisch leiderschap.

► Alle nieuwe lesmaterialen zijn beschikbaar vanaf 15 september 2026

► Of ga alvast naar deze gratis materialen

Waarom dit hoofdthema?

Pesten begint niet bij één leerling, en het stopt ook niet na één goed gesprek. Pesten ontstaat en blijft bestaan binnen groepen. In stilzwijgende groepsnormen, in onuitgesproken rollen, in situaties waarin niemand iets zegt terwijl iedereen het ziet. Groepsvorming is de sleutel tot veiligheid. Niet individuele sancties of regels op papier, maar gedeeld gedrag en gedeelde verantwoordelijkheid maken het verschil.

Onderzoek van onder andere Beau Oldenburg, Gijs Huitsing en René Veenstra (Rijksuniversiteit Groningen) laat zien dat pesten een groepsproces is, en dat verandering alleen mogelijk is als de hele groep meedoet. Niet door te focussen op de pester of het slachtoffer, maar door álle rollen zichtbaar te maken: meelachers, helpers, toekijkers, verdedigers. Iedereen doet mee — actief of passief. En daarin ligt ook de kracht van verandering.

Met het hoofdthema Samen maken we de groep maken we deze dynamiek bespreekbaar. Niet via slogans of posters, maar via inhoudelijke artikelen, werkbladen, gesprekken en praktijkopdrachten die herkenbaar zijn voor leerlingen van groep 4 tot en met het mbo.

Thema pagina's - Week tegen Pesten - Pesten als groepsproces

De volgende thema pagina's zijn vanaf 15 september beschikbaar

Wetenschappelijke onderzoeken en verder lezen over pesten aanpakken als groepsproces

Stichting Stop Pesten Nu vertrouwt volledig op vrijwillige donaties en de inzet van vrijwilligers om haar belangrijke werk mogelijk te maken. Wij ontvangen geen subsidies, waardoor wij volledig afhankelijk zijn van de steun van mensen zoals u.

Van kennis naar klas – praktijkgericht en thematisch opgebouwd

De lesmaterialen voor de Week tegen Pesten 2025 zijn opgebouwd rond een reeks van 25 uitgewerkte praktijkartikelen. Elk artikel behandelt een herkenbaar probleem of veelvoorkomend misverstand in de aanpak van pesten. De basis ligt in wat we weten uit de wetenschap: hoe groepsvorming werkt, waarom groepsdruk zo krachtig is, en wat er nodig is om duurzame veiligheid te realiseren. Elk artikel laat zien waarom pesten niet vanzelf verdwijnt en waarom sommige interventies, hoe goed bedoeld ook, juist averechts werken.

Wat deze aanpak bijzonder maakt, is de vertaling naar de praktijk. Elk artikel wordt gevolgd door uitgewerkte werkvormen per onderwijssector: primair onderwijs, voortgezet onderwijs en mbo. Denk aan reflectiekaarten, gespreksvormen, observatieopdrachten, situaties om te analyseren, en kaarten waarmee leerlingen eigen acties formuleren. Alle werkvormen zijn getest in het onderwijs en worden geleverd met uitgebreide toelichting voor docenten. Zo weet je als school: dit kun je morgen gebruiken.

Modules die passen bij wat scholen vragen

De thema’s zijn niet bedacht aan een tekentafel, maar gekozen op basis van gesprekken met scholen. Veelvoorkomende vragen zijn: hoe merk ik dat er iets speelt in de groep? Wat helpt volgens leerlingen zelf? Hoe pak je de groepsdruk aan zonder met de vinger te wijzen? Hoe voorkom je dat alleen de mentor verantwoordelijk is? Hoe maak je groepsafspraken die echt gedragen worden?

Deze vragen vormen de ruggengraat van de reeks. Elk artikel staat op zichzelf, maar samen vormen ze een thematische leerlijn die scholen helpt om dieper te kijken, samenhang te zien en systematisch te bouwen aan een sociaal veilige cultuur.

Overzicht van de artikelen met lesmaterialen: geclusterd op thema

1. Groepsvorming en veiligheid als fundament

Waarom groepsvorming essentieel is voor veiligheid
Een veilige groep, ook als het schooljaar al halverwege is
Hoe je groepsveiligheid herstelt in een later stadium (groepsherstel)

2. Zwijgmechanismen en meldmoeheid

Leraren willen geen klikcultuur, maar dat versterkt het zwijgen
Wat je kunt doen als leraar als je pesten vermoedt
Wat doe je als niemand durft te melden (de meld-drempel)

3. Rol van leraren en teams

Goedbedoeld, maar funest – wat vaak misgaat in de praktijk
Waarom de mentor het niet alleen redt
“Het zijn niet mijn leerlingen” – de gevolgen van wegkijken
Hoe teams pesten onbewust normaliseren
Waarom je pesten niet aan één persoon kunt overlaten
Van losse afspraken naar gedeelde verantwoordelijkheid als schoolteam

4. Groepsrollen en sociale dynamiek

Hoe werkt pesten als groepsproces?
Het stopt pas als je het samen stopt – over pestrollen in de groep
De rol van sociale normen bij pesten en uitsluiting

5. Onzichtbare signalen en stille patronen

“Ik heb het nooit gezien, dus ik wist van niks”
10 signalen dat er iets speelt in de groep (PO, VO, MBO)
10 signalen in VO en MBO – leerlinginzichten bij subtiele patronen

6. Beleid, afspraken en groepsnormen

Waarom oppervlakkige gedragsregels pesten juist in stand houden
Waarom “Op deze school pesten we niet” niet genoeg is

7. Wat werkt volgens leerlingen

Wat leerlingen zeggen over wat wel en niet helpt tegen pesten

8. Online groepsdruk en nieuwe vormen van pesten

De impact van groepsapps en online pesten op dynamiek

9. Positiviteit als hulpmiddel, niet als oplossing

Waarom positieve werkvormen alleen niet genoeg zijn

Geen extra werkdruk, wel houvast

De materialen zijn modulair inzetbaar. Of je nu een kwartier hebt of een themadag, een incidenteel gesprek of een volledige projectweek: elk onderdeel kan zelfstandig gebruikt worden. Scholen kunnen kiezen voor één artikel en de bijbehorende werkvorm, of meerdere modules combineren tot een weekvullend programma. De keuze ligt bij de docent of het team. Alles is gericht op haalbaarheid, toepasbaarheid en impact zonder extra belasting.

Voor elke onderwijssector – inhoud die past bij de praktijk

In het Primair Onderwijs (PO) ligt de focus op herkennen, verwoorden en oefenen. Leerlingen praten over wat een groep is, hoe het voelt om er wel of niet bij te horen, en wat zij zelf kunnen doen als iemand wordt buitengesloten. De werkvormen zijn eenvoudig, visueel en activerend. Ook voor de middenbouw zijn er toegankelijke versies.

In het Voortgezet Onderwijs (VO)draait het om inzicht in groepsrollen, sociale normen en keuzegedrag. Leerlingen bespreken herkenbare situaties, reflecteren op hun eigen rol en formuleren wat zij zouden kunnen doen. De werkvormen sluiten aan op burgerschapsvorming, mentoruren en groepsgesprekken.

In het MBO ligt het accent op realistische situaties uit de stagepraktijk, groepsopdrachten of appgroepen. Studenten verkennen wat er gebeurt als iemand wordt buitengesloten of genegeerd. Ze analyseren hun eigen positie en leren hoe groepsdynamiek ook in werksituaties een rol speelt.

Alles is gratis beschikbaar

Alle lesmaterialen van Stop Pesten Nu zijn kosteloos beschikbaar voor scholen. Geen inlog, geen commerciële voorwaarden. Elk onderdeel is te downloaden in Word, PDF of Canva-opmaak, zodat elke docent ermee aan de slag kan. De materialen zijn beschikbaar vanaf 1 september 2025, ruim op tijd voor de Week tegen Pesten en bruikbaar door het hele schooljaar heen.

Of je nu start in september, reageert op een incident, of werkt aan een schoolbrede aanpak: deze reeks biedt je de inhoud, de structuur en de materialen om pesten structureel bespreekbaar te maken. Niet als thema van de week, maar als onderdeel van hoe jullie samen de groep maken.

Algemene themapagnina’s

Tip

Heb jij onze posters al gedownload voor jouw school?

Hieronder vind je ons gratis lesmateriaal en posters voor de Week tegen Pesten om direct gratis te downloaden (vanaf 1 september met de nieuwe lesmaterialen):

► PO-scholen

► VO-scholen

► MBO-scholen

Noteer alvast: De Week tegen Pesten 2025 vindt plaats van 22 t/m 26 september. Zet het in je schoolkalender – en laat deze week een startpunt zijn voor blijvende groepsvorming.

Week tegen Pesten | Lespakket voor PO, VO en MBO