Lesmateriaal voor MBO-studenten

De lesmaterialen sluiten aan bij de belevingswereld van MBO-studenten. Studenten werken met herkenbare situaties uit de klas, groepsapps, sociale media, de stage en de werkvloer. Zij onderzoeken niet alleen wat pesten is, maar ook welke invloed groepsdruk, ongeschreven regels, macht, status, meelopen, zwijgen en wegkijken hebben op wat er in een groep gebeurt.

Op deze pagina vind je onder andere lesmateriaal over:

• pesten en online pesten herkennen;
• buitensluiten, negeren en roddelen;
• pesten als groepsproces;
• groepsdruk, meelopen en wegkijken;
• ongeschreven regels in de klas;
• pesten tijdens de stage;
• sociale veiligheid op de werkvloer;
• online gedrag en WhatsApp-groepen;
• sexting, grooming en sextortion;
• grenzen herkennen en aangeven;
• melden, helpen en verantwoordelijkheid nemen;
• positieve groepsvorming en samenwerking;
• respect, inclusie en professionele omgangsvormen;
• burgerschap en sociale veiligheid.

Pesten aanpakken als groepsproces

Pesten speelt zich niet alleen af tussen degene die pest en degene die wordt gepest. De reacties van anderen hebben invloed op wat er gebeurt. Meelachen, zwijgen, wegkijken, ondersteunen, ingrijpen of melden kunnen bepalen of pesten doorgaat of wordt gestopt. Met lessen zoals Real talk, de groep bepaalt, Pesten aanpakken als groepsproces, Welke ongeschreven regels gelden in jouw klas? en de Digitale Groepsnorm Challenge onderzoeken studenten hoe gedrag binnen een groep ontstaat en blijft bestaan. Studenten kijken naar hun eigen rol en naar de normen binnen de klas. Welk gedrag wordt normaal gevonden? Wat gebeurt er wanneer iemand wordt buitengesloten? Waarom zeggen studenten soms niets wanneer zij zien dat iemand wordt gepest? En wat is nodig om als groep een andere norm neer te zetten? De lessen helpen studenten om verder te kijken dan alleen een zichtbaar incident. Zij onderzoeken patronen, groepsreacties en kleine dagelijkse keuzes die invloed hebben op de veiligheid binnen de klas.

Pesten tijdens stage en op de werkvloer

Voor MBO-studenten speelt sociale veiligheid niet alleen op school, maar ook tijdens stages, leerwerktrajecten en op de werkvloer. Studenten kunnen te maken krijgen met buitensluiten, kleinerende opmerkingen, roddelen, negeren, machtsmisbruik, vernedering of gedrag dat wordt afgedaan als een grap. Met materialen zoals Pesten tijdens de stage, De Werkvloer-observatie, de Stageposter Dit is hoe wij hier werken en de HR-campagne Iedereen erbij, vanaf dag één onderzoeken studenten welke omgangsvormen op een werkplek gelden en hoe zij onveilig gedrag kunnen herkennen. De Werkvloer-observatie helpt studenten om te kijken naar wat er werkelijk gebeurt binnen een organisatie. Hoe worden nieuwe medewerkers of stagiairs ontvangen? Wie wordt betrokken bij gesprekken en werkzaamheden? Welke grappen worden normaal gevonden? En wat gebeurt er wanneer iemand een grens aangeeft? Studenten leren dat professioneel handelen niet alleen gaat over het uitvoeren van werkzaamheden. Ook respectvol samenwerken, grenzen bewaken, verantwoordelijkheid nemen en bijdragen aan een veilige werkomgeving horen daarbij.

Online pesten, groepsapps en sociale media

Online en offline gedrag lopen voor MBO-studenten voortdurend door elkaar. Wat in de klas, op school of tijdens een stage gebeurt, kan doorgaan in WhatsApp-groepen, sociale media, online games en andere digitale omgevingen. Op deze pagina vind je lessen en werkvormen over WhatsApp-groepen, online uitsluiten, roddelen, cyberpesten, haatcomments, privacy, sexting, grooming, sextortion en online rechten en plichten.

Studenten kunnen onder andere werken met:

• WhatsApp ontploft;
• Digitale Groepsnorm Challenge;
• Cases over WhatsApp, roddelen en uitsluiten;
• Regels in WhatsApp-groepen;
• Cyberpesten van MBO Mediawijsheid;
• Omgaan met Media – Cyberpesten;
• Online (on)wenselijk gedrag;
• Omgaan met negatief online effect;
• Rechten en plichten online;
• Privacy, sexting, grooming en sextortion;
• Wat zijn de gevolgen van het nemen van slechte online beslissingen?;
• Rollenspel en quiz over een naaktvideo die viraal gaat;
• Skit De naaktfoto met inzicht-, reflectie- en quizvragen.

Deze materialen helpen studenten om situaties te analyseren voordat zij reageren, delen of doorsturen. Zij bespreken wat de gevolgen kunnen zijn van online gedrag en welke verantwoordelijkheid zij zelf hebben binnen digitale groepen.

Stage, beroep en professionele houding

Binnen het MBO is het belangrijk om de relatie te leggen tussen gedrag op school en gedrag binnen het toekomstige beroep. Sociale veiligheid, inclusie en respect zijn onderdeel van professioneel handelen. Met de HR-campagne Iedereen erbij, vanaf dag één ontwikkelen studenten een campagne over hoe nieuwe medewerkers en stagiairs binnen een organisatie worden ontvangen. Met de Stageposter Dit is hoe wij hier werken maken zij zichtbaar welke omgangsvormen en groepsnormen op een werkplek nodig zijn. Ook kunnen studenten onderzoeken hoe pesten en buitensluiten eruitzien binnen verschillende beroepen en sectoren. Wat betekent sociale veiligheid binnen de zorg, horeca, techniek, handel, beveiliging of kinderopvang? Welke verantwoordelijkheid hebben medewerkers, leidinggevenden en stagiairs? En wat kun je doen wanneer gedrag niet veilig voelt? Deze opdrachten kunnen worden gekoppeld aan burgerschap, loopbaanbegeleiding, voorbereiding op stage, beroepshouding en praktijklessen.

Actieve en creatieve lesmaterialen

De materialen zijn ontwikkeld om studenten actief te laten kijken, luisteren, praten, onderzoeken, samenwerken, creëren en reflecteren. Op deze pagina vind je onder andere:

• cases en praktijkscenario’s;
• groepsdiscussies en gespreksstarters;
• stellingenspellen en quizzes;
• rollenspellen en scènes;
• observatieopdrachten;
• reflectie- en schrijfopdrachten;
• mindmaps en analyses;
• posters en campagnes;
• podcasts en mini-documentaires;
• magazines en fotoreportages;
• sociale-mediacampagnes;
• exposities en installaties;
• films en documentaires met lesmateriaal;
• puzzels en samenwerkingsopdrachten.

Studenten kunnen bijvoorbeeld een praktijksituatie analyseren, een advies schrijven, een gesprek oefenen, een campagne ontwikkelen, een podcast opnemen of een documentaire maken. De boodschap en het verhaal achter de opdracht staan daarbij centraal.

Mini-documentaires, podcasts en campagnes

Voor MBO-studenten zijn verschillende creatieve opdrachten beschikbaar waarin zij onderzoek, reflectie en communicatie combineren.

• Bij de mini-documentaire
  Zes minuten die het verschil maken brengen de studenten zelf en situatie in beeld waarin een kleine reactie van een klasgenoot, docent, collega of leidinggevende invloed heeft op wat er gebeurt.
• In het magazine
  Verhalen die anders niet verteld worden onderzoeken studenten ervaringen, perspectieven en groepsprocessen die vaak onzichtbaar blijven.
• Met de podcast
  De stem die je niet hoort geven studenten aandacht aan mensen die binnen een groep weinig ruimte krijgen of niet worden gehoord.
• Bij de sociale-mediacampagne
  Maak het onzichtbare zichtbaar ontwikkelen studenten content over subtiele vormen van buitensluiten, pesten en onveilig gedrag.

Deze opdrachten worden vooraf uitgewerkt met een duidelijke opzet, rolverdeling en draaiboek. Daardoor blijft de uitvoering veilig en hoeven studenten geen persoonlijke ervaringen te delen.

Beeld, kunst en wat onzichtbaar blijft

Pesten en buitensluiten zijn niet altijd zichtbaar op een foto, video of tijdens een kort bezoek aan een klas of werkplek. Daarom zijn er verschillende lessen waarin studenten onderzoeken wat buiten beeld blijft.

• In de fotoreportage
  Wat de foto niet laat zien maken studenten zichtbaar welke informatie ontbreekt wanneer je alleen naar één moment kijkt.
• Bij de expositie of installatie
  Het zwarte kruis op de werkvloer onderzoeken studenten hoe onveilig gedrag, macht, uitsluiting en groepsnormen binnen een werkomgeving zichtbaar kunnen worden gemaakt.

Deze opdrachten helpen studenten om niet alleen naar afzonderlijke gebeurtenissen te kijken, maar ook naar patronen, context en de invloed van de hele groep.

Cases, gesprekspunten en reflectie

Op deze pagina vind je veel praktijksituaties over pesten en online pesten. Studenten onderzoeken bijvoorbeeld een WhatsApp-groep waarin wordt geroddeld, een student die vanwege zijn achtergrond of manier van praten wordt buitengesloten of iemand die angst en stress ervaart door pestgedrag van klasgenoten.

Bij verschillende cases zijn gesprekspunten, inzichtvragen, reflectievragen en antwoorden beschikbaar. Hierdoor kunnen docenten studenten stap voor stap begeleiden bij het analyseren van de situatie.

Studenten bespreken:

• wat er precies gebeurt;
• of er sprake is van een conflict of een patroon;
• wie welke rol heeft;
• welke groepsnorm zichtbaar is;
• welke gevolgen het gedrag heeft;
• wat omstanders kunnen doen;
• wat de student zelf kan zeggen of doen;
• wanneer hulp of een melding nodig is;
• hoe herstel en veilige afspraken kunnen worden vormgegeven.

De reflectieopdrachten zijn gericht op verschillende rollen, waaronder studenten die meelopen, zwijgen, online pesten of zien dat iemand wordt buitengesloten.

Gouden Weken en Zilveren Weken

De start van een opleiding, studiejaar, nieuwe klas of stageperiode is een belangrijk moment voor groepsvorming. Met materialen zoals Onze MBO Reis, Onze klas, onze regels, Wie ben ik, groepsvormingsopdrachten, teamopdrachten en reflectie op teamwerk kunnen studenten elkaar beter leren kennen en samen afspraken maken. Tijdens de Zilveren Weken kunnen deze afspraken opnieuw worden besproken. Hoe gaat het nu werkelijk in de groep? Voelt iedereen zich betrokken? Welke ongeschreven regels zijn ontstaan? En wat moet worden aangepast om de klas veilig te houden? Deze materialen helpen om niet alleen op incidenten te reageren, maar gedurende het schooljaar aandacht te houden voor groepsvorming, samenwerking en sociale veiligheid.

Boeken, films en documentaires

Naast lessen en werkvormen vind je op deze pagina boeken, films, documentaires en korte video’s over pesten en online pesten. Veel materialen bevatten aanvullende vragen, gesprekspunten of opdrachten. Studenten kunnen onder andere werken met #Challenge the challenge, de documentaire Bully, de film Sex Ding, de korte film Freak en andere films over pesten, online gedrag, groepsdruk en sociale veiligheid. Ook vind je overzichten van boeken over pesten en cyberpesten en uitleg over de kracht van film in de klas. Films en documentaires kunnen helpen om gedrag zichtbaar te maken en een gesprek te openen over situaties die studenten herkennen, maar niet altijd gemakkelijk bespreken.

Direct inzetbaar in de klas

Veel downloads bevatten een uitgewerkt lesplan, docentenhandleiding, werkbladen, voorbeeldvragen, antwoorden en praktische tips. Hierdoor kun je zonder uitgebreide voorbereiding een les, klassengesprek, groepsopdracht, reflectieactiviteit of creatieve opdracht uitvoeren. Je kunt de materialen afzonderlijk gebruiken, combineren tot een lessenserie of verspreid over het schooljaar inzetten. De lessen zijn geschikt voor burgerschap, studieloopbaanbegeleiding, mentoruren, voorbereiding op stage, beroepshouding, mediawijsheid en andere lessen waarin sociale veiligheid en professioneel gedrag centraal staan.

Gratis lesmateriaal van Stop Pesten Nu

Sinds 2013 ontwikkelt Stop Pesten Nu praktische en wetenschappelijk onderbouwde informatie en lesmaterialen over pesten en online pesten. De website wordt jaarlijks door honderdduizenden bezoekers gebruikt. De Koninklijke Bibliotheek heeft de website van Stop Pesten Nu geselecteerd vanwege de uitgebreide informatie over pesten, online pesten en cyberpesten. De website is opgenomen als digitaal erfgoed binnen het UNESCO Charter on the Preservation of the Digital Heritage. Bekijk de lesmaterialen, kies een les of werkvorm die past bij jouw studenten en ga direct aan de slag met pesten herkennen, bespreekbaar maken en aanpakken. De materialen zijn het hele schooljaar gratis te gebruiken.

Nieuwe lesmaterialen Week tegen Pesten 2026 | Middelbaar beroepsonderwijs (MBO) | Stop Pesten Nu