De complexe oorzaken (antecedenten) en langetermijngevolgen (consequenties) van de verschillende pestrollen variëren sterk, waarbij de problemen vaak niet geïsoleerd staan, maar elkaar wederzijds beïnvloeden en tot ver in de volwassenheid kunnen doorwerken,.
Hieronder vindt u een gedetailleerd overzicht per rol:
1. Slachtoffers (Victims)
Complexe oorzaken (Antecedenten)
Victimisatie is vaak verweven met onderliggende kwetsbaarheden, wat kan leiden tot een vicieuze cirkel.
- Emotionele en psychologische kwetsbaarheid: knderen die al angstig of depressief zijn, lopen een verhoogd risico om gepest te worden, wat op zijn beurt hun angst en depressie verergert,,.
- Persoonlijkheidskenmerken: Slachtoffers (met name de "submissive victims" of "passieve slachtoffers") zijn vaak voorzichtig, gevoelig, stil, teruggetrokken en verlegen,. Deze kenmerken kunnen bijgedragen hebben aan het doelwit worden,.
- Fysieke zwakte: Gepeste jongens zijn vaak fysiek zwakker dan hun leeftijdsgenoten en met name de daders,.
Langetermijngevolgen (Consequenties)
De gevolgen van langdurig gepest worden zijn ernstig en kunnen aanhouden tot in de volwassenheid,,.
- Psychische en emotionele problemen: Ze ervaren een breed scala aan problemen, waaronder eenzaamheid, depressie, angst, en lagere zelfwaardering,. Longitudinale studies hebben aangetoond dat de kans op depressie significant hoger blijft op de zeer lange termijn (tot 36 jaar later) vergeleken met niet-gepeste kinderen,.
- Laag zelfbeeld en schuldgevoel: Gepeste studenten verliezen doorgaans hun zelfvertrouwen en kunnen zichzelf als dom, een mislukkeling of onaantrekkelijk beschouwen. Ze kunnen zelfs schuldgevoelens ontwikkelen voor het feit dat ze gepest worden ("er moet iets mis zijn met mij").
- Ernstige gevolgen: Victimisatie wordt in verband gebracht met psychotische symptomen en suïcidale gedachten en pogingen tot zelfdoding,.
- Sociale en academische problemen: Slachtoffers vertonen een geringe sociale aanpassing (weinig sociale contacten, minder vrienden, afwijzing door klasgenoten), verminderde schoolprestaties en spijbelen,,.
- Fysieke klachten: Ze kunnen diverse fysieke klachten ontwikkelen, zoals buikpijn, hoofdpijn, slecht slapen en vermoeidheid,.
- Externaliserende problemen: Hoewel internaliserende problemen het meest voorkomen, kunnen slachtoffers ook externaliserende gedragsproblemen (agressie, storend gedrag) als consequentie, of mede als aanleiding, ontwikkelen.
Belangrijk: De "stophypothese" suggereert dat psychosociale problemen vaak verdwijnen zodra de victimisatie stopt,.
2. Daders (Students Who Bully Others)
Complexe oorzaken (Antecedenten en Motieven)
Daderschap wordt aangedreven door een combinatie van persoonlijke behoeften, thuisomgeving en sociale beloningen,.
- Macht en dominantie: Daders hebben sterke behoeften aan macht en (negatieve) dominantie; ze genieten ervan om anderen te onderwerpen en de controle te hebben,.
- Sociale beloning (Korte Termijn): Pesten levert op de korte termijn vaak voordelen op, zoals het krijgen van hun zin, populariteit, status en prestige van andere studenten, of de beschikking over de beste plekken en spullen,,,,.
- Gedragskenmerken: Ze hebben doorgaans een positieve houding ten opzichte van geweld, zijn impulsief, snel boos en tonen weinig empathie,. In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, hebben daders geen laag zelfbeeld; hun zelfwaardering is gemiddeld of relatief positief,.
- Familieomgeving: Oorzaken zijn vaak gerelateerd aan een thuisomgeving met te weinig liefde en zorg en te veel "vrijheid",. Ouders zijn mogelijk niet erg betrokken, stellen geen duidelijke grenzen aan agressie en gebruiken eerder fysieke straffen,,.
Langetermijngevolgen (Consequenties)
Hoewel daders op korte termijn voordelen ervaren, lopen zij op de lange termijn aanzienlijke risico's.
- Externaliserend gedrag en criminaliteit: Daders die hun gedrag niet aanpassen en in de late adolescentie blijven pesten, lopen een verhoogd risico op ernstig externaliserend gedrag, delinquentie en criminaliteit,,,. Jongens die als dader werden geïdentificeerd in de vroege adolescentie, hadden bijvoorbeeld vier keer meer kans om op 24-jarige leeftijd veroordeeld te zijn voor drie of meer criminele feiten,.
- Andere problematiek: Ze zijn vaker betrokken bij ander antisociaal gedrag zoals vandalisme, middelenmisbruik (roken en drinken) en presteren slechter op school,,,,.
Opmerking: Net als bij slachtoffers ondersteunen bevindingen de stophypothese: als daders stoppen, nemen de sociale en gedragsproblemen vaak af of verdwijnen ze,.
3. Dader-Slachtoffers (Bully-Victims/Provocative Victims)
Dader-slachtoffers zijn degenen die zowel pesten als gepest worden, een kleinere groep (10-20% van de gepeste leerlingen) die vaak de meeste problemen ervaart,,,.
Complexe oorzaken en kenmerken
Deze kinderen vertonen een mix van de kenmerken van pure daders en slachtoffers.
- Gedrags- en emotionele dysregulatie: Ze vertonen vaak meer dominant, agressief en antisociaal gedrag én hebben problemen met concentratie, hyperactiviteit en impulsiviteit (ADHD),. Ze kunnen ook emotioneel en agressief reageren op pesterijen.
- Provocerend gedrag: Hoewel ze niet actief willen provoceren, gedragen zij zich op manieren die spanning en irritatie bij klasgenoten en leerkrachten kunnen veroorzaken,.
Langetermijngevolgen (Consequenties)
Deze groep heeft de zwaarste problematiek van alle betrokkenen,.
- Meeste problemen: Dader-slachtoffers vertonen de meeste problemen. Ze scoren hoog op zowel internaliserende problematiek (zoals depressie en angst) als externaliserende problematiek (zoals gedragsproblemen),,.
- Sociale problemen: Ze scoren laag op prosociaal gedrag, zelfcontrole, zelfwaardering en sociale acceptatie. Ze behoren tot de minst geliefde kinderen van de klas.
- Geen voordelen: In tegenstelling tot 'pure' daders, profiteren dader-slachtoffers niet van de voordelen van daderschap, zoals populariteit of dominantie.
4. Omstanders (Bystanders)
Omstanders zijn alle leerlingen die getuige zijn van pesten (variërend van passieve steun tot verdedigers),.
Complexe oorzaken (Groepsmechanismen)
Pesten is vaak een groepsproces waarbij omstanders een cruciale rol spelen in het in stand houden van het gedrag, ondersteund door groepsmechanismen,,.
- Sociale besmetting: Sommige onzekere leerlingen doen mee met het pesten als de leider populair is en bewonderd wordt (sociale besmetting),,.
- Afzwakken van remmingen: Als pesten niet wordt gestopt, worden de daders als "winnaars" gezien. Dit kan de normale remmingen tegen agressie verzwakken, waardoor anderen zich aansluiten,.
- Verminderd verantwoordelijkheidsgevoel: De aanwezigheid van anderen vermindert het individuele verantwoordelijkheidsgevoel, bekend als "diffusie van verantwoordelijkheid",.
- Veranderd slachtofferbeeld: Door herhaalde aanvallen en denigrerende opmerkingen kan het slachtoffer geleidelijk worden "ontmenselijkt" en gezien worden als iemand die "erom vraagt",,.
Gevolgen (Impact)
Ook getuigen van pesten ervaren negatieve effecten.
- Angst en onbehagen: Omstanders voelen zich vaak angstig en onprettig wanneer ze getuige zijn van pestincidenten, bang voor een mogelijke aanval van de daders,.
- Mentaal welzijn: Getuige zijn van pesten heeft negatieve effecten op verschillende indicatoren van psychisch welbevinden,.
Pesten is als een besmettingsziekte in een sociale groep: de dader is de bron, het slachtoffer lijdt de gevolgen, maar de omstanders bepalen of de ziekte zich verspreidt en versterkt, wat de negatieve gevolgen voor iedereen verhoogt,,.
Kennis-, informatie- en expertisecentrum over Pesten & Online Pesten
Houd onze online kennis gratis en steun Stop Pesten Nu
Sinds 2013 bouwen we aan iets dat nergens anders in Nederland bestaat: één landelijke, gratis kennisbron over pesten en online pesten. Voor kleuters tot senioren, van klaslokaal tot zorginstelling. De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft de website van Stichting Stop Pesten Nu opgenomen als digitaal erfgoed UNESCO. Jaarlijks bezoeken 550.000 mensen de website. Stop Pesten Nu ontvangt geen subsidies en geen financiële steun van welke organisatie of instantie dan ook en is afhankelijk van vrijwillige donaties, de inzet van vrijwilligers en opbrengsten uit betaald trainingsaanbod. Zonder donaties verdwijnt deze kennis niet morgen, maar wel geleidelijk: minder nieuwe artikelen, minder actuele lesmaterialen, minder bereik voor de groepen die ons het hardst nodig hebben.
Neem gerust een uitgebreider kijkje in ons online kenniscentrum
- Artikelen & Nieuws
- Dag tegen Pesten
- Feiten & Cijfers
- Gratis lesmaterialen
- Kennisbank / Downloadcentrum
- Kenniscentrum Online Pesten / Cyberpesten
- Kenniscentrum Pesten
- Overzicht met organisaties voor hulp & advies
- Week tegen Pesten

