Artikelen / Nieuws

Waarom stopt pesten niet vanzelf?

Pesten laat diepgaande en vaak "onzichtbare littekens" achter die een leven lang kunnen aanhouden. De impact ervan is niet alleen psychologisch, maar heeft ook ingrijpende biologische gevolgen voor het brein, het afweersysteem en de algehele lichamelijke gezondheid.

Impact op het brein en de cognitie

Onderzoek wijst uit dat sociale stress door uitsluiting en pesten in de hersenen op een vergelijkbare manier wordt verwerkt als fysieke pijn.

Pesten stopt niet vanzelf wanneer mensen ouder worden. Ook in woonzorgcentra, verzorgingshuizen, verpleeghuizen en andere woonvormen voor ouderen kunnen bewoners elkaar buitensluiten, negeren, kleineren, intimideren, uitlachen of tegenwerken. Een bewoner mag bijvoorbeeld niet aan een vaste tafel zitten, wordt tijdens activiteiten genegeerd, krijgt steeds vervelende opmerkingen of merkt dat andere bewoners ophouden met praten zodra diegene binnenkomt. Soms bepaalt een kleine groep bewoners wie erbij hoort, wie waar mag zitten en wie wordt buitengesloten.

Nieuw onderzoek toont aan dat pesten op het werk niet alleen schadelijk is voor de gezondheid van werknemers, maar ook een directe bedreiging vormt voor de innovatiekracht van organisaties. Werknemers die te maken krijgen met negatief gedrag vertonen minder proactief gedrag, zoals het nemen van initiatief (taking charge), doordat hun zelfbeeld en betrokkenheid ernstig worden aangetast.

Deze lessenreeks is de vierde en laatste van vier reeksen die Stop Pesten Nu Academy heeft ontwikkeld voor de Week tegen Pesten in het speciaal onderwijs. Deze reeks is speciaal ontwikkeld voor brede groepen waarin leerlingen van sterk uiteenlopende leeftijd, bijvoorbeeld van 6 tot 20 jaar, samen in één lokaal zitten, met een zeer laag IQ en autismespectrumstoornissen. Dit soort brede groepen komt regelmatig voor in kleinere so-scholen of observatiegroepen.

Pesten, intimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag komen nog altijd voor op de werkvloer, onderzoek van CNV (uit 2024) laat zien dat 27 procent van de werknemers er mee te maken heeft gehad. Tegelijk weten werknemers vaak niet wat hun rechten zijn. Volgens arbeidsrechtadvocaat Suzanne Meijers is dat een probleem, omdat werkgevers juist een duidelijke verantwoordelijkheid hebben.

Waarom pesten leerlingen eigenlijk? Veel onderzoek richt zich op de cijfers, maar een recente studie van de Universiteit van Hong Kong duikt dieper in de belevingswereld van scholieren. Het onderzoek werpt een nieuw licht op pesten als een ‘adaptieve strategie’ om om te gaan met stress, een disfunctionele thuissituatie en – opvallend genoeg – intense verveling.

Het gestructureerde interventieprotocol, vaak aangeduid als de '5 R's', is essentieel om professionele consistentie te waarborgen bij het aanpakken van brutaal en langdurig pestgedrag. Dit protocol biedt docenten een duidelijke, bewezen aanpak om onmiddellijk en effectief te handelen wanneer pesten wordt waargenomen of gemeld. Het protocol bestaat uit de volgende gestructureerde stappen voor de aanpak van incidenten:

Pesten wordt vaak geassocieerd met kinderen op het schoolplein, maar de realiteit in de ouderenzorg is ernstiger dan velen denken. Onderzoek toont aan dat maar liefst 20% van de bewoners in woonzorgcentra regelmatig slachtoffer is van pestgedrag door medebewoners. Dit percentage is zelfs twee keer zo hoog als op Nederlandse basisscholen. Omdat de gevolgen voor het welzijn en de gezondheid van ouderen ingrijpend zijn, is een proactieve aanpak van cruciaal belang.

Het veilig toepassen van 'cold-calling' bij kwetsbare leerlingen draait om het creëren van een psychologisch veilige en low-stakes omgeving. Hoewel dit onderzoek benadrukt dat 'cold-calling' essentieel is om te voorkomen dat alleen de meest mondige leerlingen gehoord worden, moet de uitvoering de angst bij leerlingen minimaliseren. Hier zijn de belangrijkste strategieën uit dit onderzoek om dit proces veilig te maken:

Observeer bij binnenkomst

Kijk niet alleen tijdens de les. Juist bij binnenkomst is veel zichtbaar.

Let op:

Om grensoverschrijdend gedrag effectief te voorkomen, moeten organisaties inzetten op een combinatie van formeel beleid (sociale veiligheid) en een open werkcultuur (psychologische veiligheid). De belangrijkste organisatorische maatregelen uit de bronnen kunnen als volgt worden onderverdeeld:

1. Beleid en instrumenten

• Risico-inventarisatie & Evaluatie (RI&E): Het is wettelijk verplicht om de risico’s op psychosociale arbeidsbelasting, waaronder grensoverschrijdend gedrag, in kaart te brengen en vast te leggen in een Plan van Aanpak.