Pesten en ongewenst gedrag op de werkvloer worden nog te vaak beschouwd als incidenten tussen individuen of het gevolg van 'moeilijke persoonlijkheden'. Wetenschappelijk onderzoek toont echter aan dat pesten op het werk een complex organisatorisch fenomeen is dat diep geworteld is in communicatiepatronen, machtsverhoudingen en de organisatiecultuur. Het is niet enkel een relationeel conflict, maar een systemisch probleem.
Hoe handel je als mentor of SLB’er een pestincident af? Is een leerling excuses laten maken voldoende? En hoe zorg je ervoor dat een leerling daadwerkelijk verantwoordelijkheid neemt voor het eigen pestgedrag?
In het digitale ecosysteem van jongeren is de omstander ('bystander') nooit een neutrale toeschouwer; zij zijn de strategische spil waarop de escalatie of de-escalatie van cyberpesten draait. Waar fysiek pesten vaak beperkt blijft tot een lokaal schoolplein, transformeert de online omgeving elk incident in een publiek schouwspel met een potentieel grenzeloos bereik.
Ondanks het mobieltjesverbod dat al twee jaar geldt op basisscholen in Nederland, is online pestgedrag onder kinderen nauwelijks afgenomen. Dat zeggen scholen tegen het NOS Jeugdjournaal, dat een rondgang deed langs tientallen basisscholen. De meeste scholen die de NOS sprak zien weinig vooruitgang.
Pesten wordt in onze maatschappij vaak gereduceerd tot een individueel gedragsprobleem of een moreel tekortschieten. Vanuit de neuropsychologie en holistische menswetenschappen zien we echter een fundamenteler mechanisme: pesten is een beperkte en pathologisch uit balans geraakte manier van waarnemen. Het is een staat van 'tunnelvisie' waarbij de pester zich volledig afsluit voor de menselijkheid, de ervaring en de pijn van de ander.
Campagnes
Hier is een herkenningschecklist voor vertrouwenspersonen, HR-professionals en leidinggevenden om de subtiele, organisatorische en communicatieve signalen van pesten en ongewenst gedrag op de werkvloer tijdig te herkennen.
KRO-NCRV brengt tijdens de Week tegen Pesten de vierde documentaire in de reeks NPO Doc: Eindeloos gepest. In deze aflevering het verhaal Rien. Als twintiger lijkt hij een succesvolle toekomst tegemoet te gaan als wiskundedocent en voetbaltrainer. Hij is geliefd, heeft vrienden en staat midden in het leven. Maar achter die vrolijke en betrokken jongen schuilt een diepe worsteling.
1. Strategische context: het fundament van sociale veiligheid
In de huidige onderwijspraktijk is sociale veiligheid geen vinkje op een beleidslijst, maar de absolute randvoorwaarde voor cognitieve en emotionele groei.
KRO-NCRV komt tijdens de Week Tegen Pesten met een speciale aflevering van het jeugdprogramma To the Point(er), een samenwerking tussen het journalistieke onderzoeksplatform Pointer en De Wijsneuzen. In deze aflevering duiken Firoza, Albert en Jasmijn in het thema pesten. Want waarom pesten mensen eigenlijk? Welke rol speelt de groep? En waarom is het zo moeilijk om in te grijpen?
De stem die je niet hoort: stilpesten
Pesten op de werkvloer is lang niet altijd luid, openlijk of direct herkenbaar. Het kan juist plaatsvinden in kleine, terugkerende momenten van uitsluiting: gesprekken die stilvallen wanneer iemand aanschuift, berichten waarop niemand reageert, blikken die worden afgewend of grapjes waarvan iemand langzaam begint te beseffen dat ze over hem of haar gaan.
Een veilige cultuur betekent niet lief zijn voor elkaar en conflicten mijden, want veiligheid zonder confrontatie is comfortabele stilstand.
Pesten, roddelen, uitsluiting, discriminatie en machtsmisbruik ontstaan niet van de ene op de andere dag. Vaak zijn er al veel eerder signalen zichtbaar binnen een team. Collega’s worden structureel niet meegenomen, informatie wordt niet gedeeld, er ontstaan vaste patronen van roddelen of buitensluiten of medewerkers voelen zich niet meer vrij om hun mening te geven.
Nieuw onderzoek toont aan dat pesten op het werk niet alleen schadelijk is voor de gezondheid van werknemers, maar ook een directe bedreiging vormt voor de innovatiekracht van organisaties. Werknemers die te maken krijgen met negatief gedrag vertonen minder proactief gedrag, zoals het nemen van initiatief (taking charge), doordat hun zelfbeeld en betrokkenheid ernstig worden aangetast.
In de klinische psychologie geldt een ongeschreven wet: sociale steun is het krachtigste tegengif voor trauma. We gaan er steevast vanuit dat een warm netwerk van familie en vrienden fungeert als een veilig vangnet. Echter, voor kinderen die te maken krijgen met interpersoonlijk trauma — geweld of misbruik binnen de vertrouwde sfeer — is dit vangnet vaak een bron van diepe complexiteit en pijn.
Op zoek naar gratis posters over pesten, online pesten, sociale veiligheid, respect, groepsvorming en voor elkaar opkomen? Op deze pagina vind je de gratis posters van Stop Pesten Nu voor het primair onderwijs (PO), voortgezet onderwijs (VO), middelbaar beroepsonderwijs (MBO), de werkvloer, woonzorgcentra en sportverenigingen.
Opvoeden, hadden we er maar een handleiding voor. Tussen de bijzondere momenten door is er vaak een aaneenschakeling aan twijfels en vragen. Daarom beantwoordt Sofie Vissers, hoofdredacteur van J/M Ouders en moeder van twee kinderen, wekelijks een opvoeddilemma van lezers. Deze week de vraag van Marc (35): „Mijn zoon 11) is een pester, wat doe ik hieraan?”
Sofie schiet te hulp.
Stel je voor: een gemene opmerking in de gang of een duw bij de kluisjes. Voor sommigen lijkt het een klein incident, maar in werkelijkheid is het de eerste tik tegen een rij dominostenen. Pesten stopt namelijk nooit bij de pester en de gepeste. Het zet een kettingreactie in gang die door de hele klas golft, de sfeer in de aula vergiftigt en uiteindelijk zelfs invloed heeft op de economie van een land. Wist je dat een incident in een schoolgang vandaag kan bepalen hoe iemands salarisstrook er over twintig jaar uitziet?
Een organisatie kan in een medewerkerstevredenheidsonderzoek goed scoren op sociale veiligheid, terwijl tegelijkertijd medewerkers ernstige sociale onveiligheid ervaren. Een actuele situatie bij het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie maakt zichtbaar waarom organisaties niet uitsluitend op gemiddelde scores kunnen vertrouwen.
Waarom stopt pesten niet vanzelf?
Een blauwe plek zie je. Een gebroken arm geneest. Maar een beschadigd zelfbeeld draag je soms een leven lang met je mee. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat de gevolgen van pesten nog tientallen jaren merkbaar kunnen zijn. Mensen die als kind of jongere zijn gepest, hebben ook op latere leeftijd vaker een lager zelfvertrouwen, meer sociale angst en een grotere kans op psychische problemen.
Onderzoek en Statistiek (O&S) heeft in 2025 aan ruim 13.500 Amsterdammers en Weespers (hierna: Amsterdammers) gevraagd of zij weleens tegen de zin zijn aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen. 20 procent van de ondervraagde Amsterdammers gaf aan dit ooit te hebben meegemaakt. Bij 3 procent gebeurde dit (ook) in de afgelopen 12 maanden. Vrouwen maakten vaker fysiek seksueel grensoverschrijdend gedrag mee dan mannen.
Geloof jij nog steeds in de ‘rotte appel’-theorie? Het idee dat pesten op de werkvloer simpelweg een kwestie is van één toxische collega die de sfeer verpest? Als expert in organisatiepsychologie moet ik je uit die droom helpen. Wanneer we wangedrag reduceren tot een individueel karaktergebrek, maken we ons schuldig aan institutionele blindheid. We kijken naar de dader, maar negeren het podium dat de organisatie voor hen heeft gebouwd.

